Posted in master, OUM, peguam, peguamsyarie, pentadbiran undang-undang islam di malaysia, syariah, Uncategorized

Polemik Isu Anak Tak Sah Taraf

  1. PENGENALAN

Penggubalan undang-undang keluarga Islam oleh setiap negeri di Malaysia adalah antara lain bertujuan bagi memelihara kesucian institusi perkahwinan dan umat Islam di negara ini. Sebagai contoh prosedur kebenaran berkahwin, prosedur berpoligami, pembubaran perkahwinan dan penalti bagi yang melanggar peruntukan-peruntukan di dalam undang-undang tersebut.

Baru-baru ini negara kita digemparkan dengan keputusan Mahkamah Rayuan pada Julai 2017 yang membenarkan permohonan anak tidak sah taraf untuk dibinkan atau dibintikan kepada bapa biologinya yang mana kanak-kanak tersebut dilahirkan selepas 5 bulan 24 hari (atau 5 bulan 27 hari menurut kalendar Qamariah) selepas ibu bapanya bernikah. Ini secara jelas menjadikan keputusan tersebut adalah tidak selari dengan keputusan majlis Fatwa Majlis Kebangsaan Bagi Hal Ehwal Ugama Islam Malaysia berkaitan dengan anak tak sah taraf dengan menyatakan fatwa tersebut adalah tidak mempunyai kuasa undang-undang. Keputusan ini telah menjadi polemik dalam kalangan masyarakat termasuklah golongan akademik dan pengamal undang-undang. Namun setakat status terkini, keputusan kes ini telah dirayu oleh kerajaan persekutuan melalui peguam negara ke Mahkamah Persekutuan dan masih dalam prosiding.

Polemik dalam isu anak tak sah taraf ini bukanlah satu isu baru dalam negara kita. Malah perkara ini juga telah wujud sejak zaman jahiliah yang mana berkaitan dengan anak-anak hasil zina. Islam telah mendepani isu ini secara duniawi dan ukhrawi melalui wahyu yang diturunkan kepada Rasulullah S.A.W. Sebelum ini disebut sebagai ‘Anak Zina’, kemudian dilunakkan panggilan dengan ‘Anak Luar Nikah’ dan seterusnya dilunakkan sebagai ‘Anak Tak Sah Taraf’. Apa juga gelaran yang diberikan, ia adalah golongan yang sama namun dilihat dari perspektif atau persekitaran yang berbeza.

Tugasan ini adalah bertujuan bagi menganalisis polemik yang berlaku dalam masyarakat berkenaan dengan isu ini dari sudut undang-undang khususnya undang-undang Islam yang berkuatkuasa di Malaysia selain daripada turut mengenalpasti bidangkuasa mahkamah syariah dalam isu anak tak sah taraf.

Perbincangan ini dibahagikan kepada lima bahagian iaitu pengenalan yang menjelaskan secara ringkas namun padat berkenaan dengan anak tak sah rataf dan statistik kepada keberadaan anak tak sah taraf tersebut saban tahun selain daripada menyatakan objektif kepada tugasan ini. Bahagian kedua pula berkenaan dengan kedudukan anak tak sah taraf menurut hukum syara’ antaranya melalui pandangan mazhab dan fuqaha’ serta melalui pandangan Jawatankuasa Fatwa Kebangsaan. Bahagian ketiga adalah berkaitan dengan peranan dan bidangkuasa mahkamah syariah bersangkutan dengan isu anak tak sah taraf antara lain dari sudut perwalian, pewarisan dan nasab keturunan. Bahagian keempat akan membincangkan berkenaan dengan cadangan dalam mengharmonikan isu anak tak sah taraf dengan masyarakat Malaysia yang terdiri dari pelbagai bidang dan disiplin ilmu malah sehingga ke masyarakat awam. Bahagian terakhir dalam perbincangan ini adalah rumusan dan kesimpulan secara keseluruhan berkenaan dengan anak tak sah taraf serta perkaitan menurut undang-undang Islam yang terpakai di Malaysia dan kesan kepada undang-undang tersebut.

  1. KONSEP ANAK TAK SAH TARAF

2.1       HUKUM SYARA’

Mengikut syariat Islam, konsep sah taraf merujuk kepada perakuan yang diperolehi oleh anak berkenaan sebagai anak yang sah kepada bapa berkenaan.  (Ismail, 2013) Anak tak sah taraf disebut sebagai walad al-zina yang bermaksud anak zina atau anak luar nikah. Zina dari sudut istilah ialah antaranya bererti seseorang lelaki menyetubuhi seorang perempuan pada qubul (qubul bukan dimaksudkan persetubuhan di dalam dubur pada lelaki atau perempuan. Perbuatan ini tidak dinamakan zina di sisi Imam Abu Hanifah tetapi zina di sisi Muhammad dan Abu Yusuf, ulama Syafi’i, Hanbali dan Maliki), bukan yang dimiliki dan syubhah. Seseorang anak dihukumkan sebagai anak zina jika kelahirannya melalui persetubuhan tanpa pernikahan yang sah dan dinasabkan kepada ibunya bukan kepada lelaki yang menyetubuhi ibunya. (Ahmad & Md. Dahlan, 2016)

Para fuqaha bersepakat bahawa seseorang anak hanya boleh dinasabkan kepada lelaki dan perempuan yang melakukan persetubuhan, jika perkahwinan mereka sah di sisi hukum syarak, pemilikan atau syubhah. Sekiranya anak tersebut dilahirkan melalui perzinaan, maka anak itu tidak boleh dinasabkan kepada penzina lelaki dan tidak boleh mewarisi hartanya. Oleh itu, kesahtarafan seseorang anak merujuk perkahwinan yang sah antara kedua-dua ibu bapanya. Rasulullah S.A.W bersabda yang diriwayatkan oleh Imam Muslim  di dalam Sahih Muslim bab al-Waladu lil firash kitab al-Radha’ yang bermaksud:

‘Anak adalah hak pemilik hamparan (al-firash) sedangkan orang orang yang berzina (al-‘ahir) haknya adalah batu’

Menurut al-Nawawi, lilwalid lilfirash bermaksud seseorang lelaki yang mempunyai isteri atau hamba perempuan yang dimilik akan menjadi firash  baginya jika lahir anak dalam jangka masa enam bulan dari waktu persetubuhan, maka lelaki tersebut akan menjadi bapa kepada anak tersebut dan kedua-duanya berhak mewarisi mengikut hukum perwarisan.

Imam Maliki dan Syafi’i serta ulama lain mensyaratkan bahawa anak akan dinasabkan kepada lelaki yang menyetubuhi seseorang isteri atau hamba perempuan yang dimiliki dan menjadi firash dari waktu persetubuhan.

Manakala Abu Hanifah pula tidak mensyaratkan dari waktu persetubuhan melainkan

memadai dengan adanya akad. Kalimah al-‘Aahir bermaksud “penzina”, manakala al-hijr bermaksud “menyekat seseorang anak daripada memanggilnya”. Menurut al-Qurtubi, kedua-dua perkataan tersebut bermaksud merejam dengan batu kepada penzina yang muhsan.

Menurut hukum syarak, kelahiran seseorang anak sama ada secara sah taraf atau tidak sah taraf dinasabkan kepada ibunya. Pensabitan nasab seseorang anak kepada bapanya hendaklah dilihat sama ada sesuatu perkahwinan itu sah, fasid atau syubhah. Oleh itu, seseorang anak boleh dinasabkan kepada bapanya berdasarkan tiga kaedah, iaitu:-

  1. firash (hamparan);
  2. bayyinah (keterangan); dan
  3. iqrar (pengakuan).

Kaedah Hamparan (firash)

Firash ialah perempuan yang dijadikan hamparan lelaki dan bersedap-sedapan dengannya. Firash juga merujuk seorang wanita yang ditentukan untuk melahirkan anak bagi individu tertentu. Firash terbahagi kepada tiga bahagian, iaitu:-

  1. firash isteri;
  2. firash hamba perempuan; dan
  3. shibhu al-firash.

Firash Isteri

Menurut fuqaha, seseorang isteri yang melahirkan anak melalui perkahwinan yang sah atau fasid hendaklah dinasabkan kepada suaminya. Pandangan fuqaha adalah berdasarkan hadis yang bermaksud “Seorang anak adalah milik tuan firash”. Sekiranya berlaku perceraian bagi perkahwinan fasid sebelum tamat tempoh hamil maksimum dari tarikh perceraian dan genap enam bulan atau lebih dari waktu persetubuhan hendaklah dinasabkan kepada lelaki tersebut. Pensabitan nasab secara firash ini hendaklah memenuhi tiga syarat, iaitu:-

  1. Suami mampu menghamilkan isterinya setelah baligh menurut mazhab Hanafi, Maliki dan Syafi’i atau hampir baligh (murahiq) menurut mazhab Hanbali. Suami juga mempunyai alat kelamin yang sempurna, tidak cacat dan berupaya menyetubuhi isterinya.
  2. Suami dan isteri mempunyai keadaan tertentu yang membolehkan mereka bersetubuh selepas diakadkan.
  3. Anak tersebut dilahirkan selepas enam bulan dari tarikh akad menurut mazhab Hanafi dan jumhur ulama mensyaratkan anak tersebut lahir setelah mencapai usia enam bulan dari waktu bersetubuh.

Firash Hamba Perempuan

Menurut mazhab Hanafi, firash hamba tidak boleh dinasabkan, kecuali ada pengakuan tuannya bahawa anak tersebut ialah anaknya. Jika tuannya menafikan, maka anak tersebut tidak boleh dinasabkan kepadanya. Menurut jumhur ulama, selain Hanafi, seorang hamba perempuan akan menjadi firash kepada tuannya apabila tuannya mengaku telah menyetubuhi hambanya itu. Hadis Rasulullah SAW di dalam Fath al-Bari Syarah Sahih al-Bukhari kitab al-Buyu’ dalam bab Syira’ al-Mamluk min al-Harabiyy wa Hibatihi wa ‘Itaqihi yang bermaksud:

“Saad bin Abi Waqqas telah bertelingkah dengan Abd. bin Zamaah tentang seorang budak. Saad berkata, “Wahai Rasulullah, budak ini ialah anak kepada saudaraku, Utbah bin Abi Waqqas yang mengaku kepadaku bahawa budak itu ialah anaknya. Cuba kamu lihat persamaannya.” Kata Abd. bin Zamaah pula, “Budak ini ialah saudaraku wahai Rasulullah, dia dilahirkan oleh hamba perempuan bapaku.” Rasulullah melihat wajahnya dan mendapati sangat mirip dengan Utbah. Baginda bersabda, “Dia ialah hak kamu wahai Abd., seorang anak adalah bagi tuan firash. Wahai Sawdah binti Zamaah hendaklah kamu berhijab daripadanya.” Kata Aishah, “Dia (budak itu) tidak pernah melihat Sawdah langsung.”

Oleh itu, anak yang dilahirkan selepas enam bulan atau lebih, anak tersebut dinasabkan kepada tuannya walaupun dinafikannya. Sekiranya hamba perempuan telah suci rahimnya daripada benih tuannya, anak yang lahir selepas enam bulan atau lebih dari waktu istibra (pembersihan rahim) tidak boleh dinasabkan kepada tuannya.

 Shibhu al-Firash

 Shibhu al-firash ialah sabitan nasab melalui persetubuhan syubhah yang terbahagi kepada tiga jenis, iaitu:-

  1. Syubhah milik seperti bapa menyetubuhi hamba perempuan anaknya kerana beranggapan hamba itu halal baginya;
  2. Syubhah pada akad seperti suami telah menyetubuhi isterinya, namun mendapati isterinya ialah saudara perempuan sesusuannya yang haram dikahwini; dan
  3. Syubah dalam perbuatan seperti seorang lelaki telah menyetubuhi seorang perempuan yang disangka isterinya tetapi perempuan itu bukan isterinya. (Muhammad & Ibnu, 1386H)

Oleh itu, seseorang anak lahir setelah genap usia enam bulan atau lebih daripada persetubuhan syubhah, maka anak itu dinasabkan kepada lelaki yang menyetubuhi ibunya. Sekiranya seseorang anak lahir sebelum genap usia enam bulan dari tarikh persetubuhan syubhah, maka anak itu tidak boleh dinasabkan kepada lelaki yang menyetubuhi ibunya, kecuali lelaki tersebut mendakwa anak itu daripada benihnya.

Kaedah Keterangan (Bayyinah)

 Bayyinah ialah keterangan yang melibatkan orang yang didakwa bersama-sama pihak lain. Ulama berbeza pendapat tentang bilangan saksi untuk memberikan keterangan. Menurut Imam Maliki, hanya dua orang saksi lelaki sahaja. Menurut Abu Hanifah dan Muhammad, dua orang saksi lelaki atau seorang saksi lelaki bersama-sama dua orang saksi perempuan. Menurut Imam Shafi’i, Imam Hanbali dan Abu Yusuf, kesaksian semua ahli waris sama ada lelaki atau perempuan dibuat berdasarkan khabar yang didengar (tasamu’), iaitu berita yang tersebar luas dan masyhur dalam kalangan orang ramai. Para ulama empat mazhab sepakat mengatakan nasab boleh disabitkan dengan kesaksian berdasarkan berita yang didengar. Abu Hanifah berpendapat tasamu’ ialah berita yang didengar dengan bilangan mutawatir agar dapat diyakini. Menurut Abu Yusuf dan Muhammad, saksi hendaklah mendengar berita yang disaksikan oleh dua orang lelaki atau seorang lelaki bersama-sama dua orang perempuan yang adil. Menurut Maliki, berita itu hendaklah didengar daripada bilangan yang dapat ditentukan kadarnya dan tersebar luas dalam kalangan orang ramai yang adil atau tidak dengan disyaratkan supaya saksi berkata, “kami mendengar sedemikian”. Menurut Imam Shafi’i yang paling rajih, saksi tersebut hendaklah mendengar daripada bilangan yang ramai dan diyakini bahawa mereka tidak berpakat melakukan pendustaan. Pendengaran itu hendaklah memberikan keyakinan atau hampir yakin (al-Zann al-Qawiy) dan saksi berkata “Aku menyaksikan bahawa dia ialah kepunyaannya atau anaknya”.

Kesaksian juga boleh berdasarkan kesan persamaan atau perbezaan (qiyafah). Qiyafah ialah kemahiran suatu golongan bangsa Arab yang dikenali sebagai al-Qafah untuk mengecam keturunan seseorang berdasarkan ciri fizikal seperti kesan tapak kaki, wajah, perwatakan, dan sebagainya. Jumhur ulama (Imam Malik, Imam Shafi’i, Imam Ahmad, Abu Thawr dan Al-Auza’ie) berpendapat qiyafah boleh digunakan untuk menentukan nasab seseorang anak. Pandangan mereka bersandarkan hadis Rasulullah SAW di dalam Sahih Bukhari Bab al-Waladu lil Firash kitab al-Faraid bermaksud:

“Rasulullah SAW telah masuk menemuiku dalam keadaan gembira, wajahnya berseri-seri, baginda terus bersabda, “Tidakkah kamu ketahui bahawa sebentar tadi Mujazziz telah melihat Zaid bin Harithah dan Usamah bin Zaid lalu dia berkata, ‘Sesungguhnya sebahagian tapak kaki ini adalah kepunyaan orang yang sama (keturunan)’”.

Imam Shafi’i mensyaratkan qiyafah boleh diterima sekurang-kurangnya oleh dua orang qaif. Menurut Imam Malik pula, terdapat dua riwayat yang berkait dengan pandangannya, iaitu pertama, menyamai pendapat Imam Shafii dan kedua, memadai seorang qaif sahaja. Selaras dengan perkembangan sains dan teknologi, satu kaedah baru ditemui iaitu Asid Deoksiribonukleik (DNA) sebagai ujian klinikal yang digunakan untuk mengenal pasti keturunan. Tamadun Islam mengiktiraf penggunaan sains dan teknologi kerana mampu menyelesaikan masalah manusia. Pihak yang mempunyai kerjaya dalam bidang ini dianggap pakar kerana pandangan mereka diterima dan diiktiraf oleh mahkamah sebagai al-bayyinah.

Kaedah Pengakuan (Iqrar)

Jika pengakuan nasab dilakukan oleh pengaku sendiri seperti seseorang bapa mengaku bahawa seseorang anak itu ialah anaknya atau seseorang anak mengaku bahawa seseorang itu ialah bapanya. Seseorang bapa yang mengaku bahawa seseorang anak itu ialah anaknya hendaklah memenuhi syarat berikut:-

  1. Seseorang yang diakui sebagai anak itu tidak diketahui nasabnya. Hal ini bererti anak itu tidak mempunyai bapa selain orang yang membuat pengakuan.
  2. Pengakuan itu munasabah dari segi fakta. Misalnya, terdapat jurang perbezaan umur yang munasabah yang menunjukkan antara mereka ada pertalian keluarga.
  3. Pengakuan itu hendaklah diterima oleh orang yang diakui sebagai anak, jika dia telah baligh. Jika belum baligh atau gila, maka pengakuannya tidak diperlukan.
  4. Pengakuan itu tidak melibatkan orang lain. Misalnya pengakuan isteri atau bekas isteri (dalam iddah) bahawa seseorang itu sebagai anaknya, maka pengakuannya hendaklah ditolak kecuali diakui oleh suaminya atau disokong oleh keterangan lain. Keterangan seseorang wanita tidak cukup untuk menasabkan anak kepada suaminya.

Jika pengakuan nasab dibuat oleh orang lain seperti seseorang telah mengaku bahawa individu lain ialah saudara kandungnya yang membuktikan bahawa seorang itu ialah anak bapanya. Pengakuan seperti ini sah jika memenuhi tiga syarat, iaitu syarat (1), (2) dan (3), serta ditambah satu syarat lagi, iaitu pengakuan tersebut mestilah disokong oleh keterangan lain atau diperakukan oleh orang yang terlibat dengan pengakuan ini. Sekiranya tidak ada keterangan lain yang dapat dibuktikan atau orang yang terlibat tidak mengesahkannya, maka pengakuan tersebut akan hanya melibatkan diri pengaku sahaja. Imam Shafi’i, Imam Hanbali dan Abu Yusuf mensyaratkan pengakuan itu hendaklah diperakukan oleh ahli waris sama ada lelaki atau perempuan. (Al-Syarbini, 1371H)

2.2       PANDANGAN JAWATANKUASA FATWA KEBANGSAAN

Muzakarah Jawatankuasa Fatwa Kebangsaan Bagi Hal Ehwal Agama Islam berhubung dengan kedudukan anak tak sah taraf ini yang diadakan pada 1981 membuat keputusan seperti berikut:-

“ Muzakarah Jawatankuasa Fatwa Kebangsaan Bagi Hal Ehwal Agama Islam kali ke 1 yang bersidang pada 28-29 Januari 1981 telah membincangkan penamaan Anak Tak Sah Taraf (Anak Luar Nikah). Muzakarah telah memutuskan bahawa anak zina atau anak luar nikah (anak tak sah taraf) samada diikuti dengan perkahwinan kedua pasangan ibu bapanya atau tidak hendaklah dibin atau dibintikan kepada Abdullah.”

Berdasarkan kepada muzakarah tersebut, 8 negeri iaitu Wilayah Persekutuan Kuala Lumpur, Johor, Melaka, Sarawak, Negeri Sembilan, Terengganu, Selangor dan Pulau Pinang telah mengadaptasikan dan telah memperjelaskan lagi intipati keputusan itu dalam fatwa di negeri masing-masing walaupun dengan menggunakan pelbagai perkataan (sighah) yang berbeza. Malah lima daripada negeri-negeri tersebut, iaitu Wilayah Persekutuan Kuala Lumpur, Melaka, Negeri Sembilan, Terengganu dan Selangor telah mewartakan fatwa berkenaan.

Jawatankuasa Fatwa Kebangsaan yang bermuzakarah pada 10 Jun 2003 bersetuju mendefinisikan anak tak sah taraf seperti berikut:-

  1. Anak yang dilahirkan di luar nikah sama ada akibat zina atau rogol dan dia bukan daripada persetubuhan syubhah.
  2. Anak dilahirkan kurang dari 6 bulan 2 lahzah (saat) mengikut taqwim qamariah daripada tarikh akad nikah.

Walau bagaimanapun, Jawatankuasa Fatwa berkenaan dalam mesyuaratnya pada 27 Julai 2004 telah mengubah ayat “daripada tarikh akad nikah” dihujung parenggan dua menjadi “daripada tarikh tamkin” (setubuh) dengan tujuan untuk memperjelaskan lagi bahawa tempoh 6 bulan 2 saat (lahzah) yang dimaksudkan dalam fatwa sebelumnya tidak bermula pada waktu akad nikah dilakukan tetapi sebaliknya bermula pada ketika terbuka kemungkinan berlaku persetubuhan antara suami isteri berkenaan. Sebagai contoh, perkahwinan berlaku antara wanita tempatan dan lelaki negara lain melalui wakil atau persidangan video, maka masa 6 bulan 2 lahzah itu tidak akan dikira bermula dari tarikh itu tetapi sebaliknya bermula dari tarikh mula-mula lelaki berkenaan sampai di Malaysia. Kerana pada waktu itu barulah persetubuhan mungkin berlaku. (Ismail, 2013)

Terdapat garis panduan penamaann dan kedudkan anak tak sah taraf dari segi hukum syara’ yang dikeluarkan oleh  Muzakarah Jawatankuasa Fatwa MKI Kali ke-44 pada 25 Jun 1998 yang dijadikan asas rujukan berkaitan dengan penamaan anak tak sah taraf. Antara lain pada para bahagian penamaan di dalam fatwa tersebut menyatakan bahawa jika seorang perempuan melayu Islam bersekedudukan tanpa nikah samada dengan lelaki Islam atau lelaki bukan Islam dan melahirkan anak, maka anak itu hendaklah dibin atau dibintikan Abdulah atau lain-lain nama ‘Asma al-Husna’ berpangkalkan Abdul.

Pandangan ini kemudiannya telah diterima oleh negeri untuk diwartakan dan seterusnya menjadi fatwa rasmi di negeri masing-masing walaupun terdapat beberapa perbezaan dari segi perkataan namun secara umum, tempoh tersebut adalah sama. Terkini pada 1 Ogos 2017 Mufti Wilayah Persekutuan telah menyatakan bahawa haram menasbakan dengan bin/ binti anak tak sah taraf kepada bapa biologinya.

  1. PERANAN DAN BIDANGKUASA MAHKAMAH SYARIAH BERKAITAN ANAK TAK SAH TARAF

Bagi melihat kedudukan anak tak sah taraf dalam kerangka peranan dan bidangkuasa di mahkamah syariah, undang-undang di peringkat negeri perlulah diteliti memandangkan bidangkuasa mahkamah syariah adalah tertakluk di bawah kerajaan negeri masing-masing. Model undang-undang peringkat Negeri Selangor digunakan dalam tugasan ini memandangkan Selangor adalah negeri yang dihadapan dalam pindaan dan pemerkasaan undang-undang syariah. Antara dua enakmen yang penting yang dirujuk ialah Enakmen Undang-Undang Keluarga Islam Negeri Selangor 2003 dan Enakmen Jenayah Syariah Negeri Selangor. Walaubagaimanpun penelitian dalam tugasan ini diberikan secara lebih terperinci di dalam enakmen undang-undang keluarga memandangkan peruntukan ini adalah antara lain menjelaskan berkenaan dengan penasaban anak tak sah taraf, nafkah anak tak sah taraf dan hak hadhanah bagi anak tak sah taraf. Manakala peruntukan di dalam enakmen jenayah adalah berkenaan dengan hukuman kepada ke arah kewujudan anak tak sah taraf antara lain melalui sumbang mahram, zina dan persetubuhan luar nikah. (Mat Rashid & Abdul Hamid, 2014)

Enakmen Undang-Undang Keluarga Islam Negeri Selangor 2003

Tafsiran Anak Tak Sah Taraf

Seksyen 2 memberikan tafsiran bahawa anak tak sah taraf merujuk kepada anak yang dilahirkan di luar nikah dan bukan anak dari persetubuhan syubhah. Peruntukan ini tidak mencakupi anak tak sahtaraf yang dilahirkan melalui teknologi yang tidak mematuhi syarak sepeti penghasilan bayi tabung uji yang tidak menggunakan benih yang sah.

Penasaban Anak Tak Sah Taraf

Seksyen 111 sehingga Seksyen 120 menerangkan berkenaan dengan kesahtarafan anak. Tugasan ini merujuk kepada peruntukan yang sering digunakan dalam mahkamah syariah bagi mengesahtarafkan anak tersebut.

Seksyen 111 memperuntukan bahawa jika seseorang perempuan yang berkahwin dengan seseorang lelaki melahirkan seorang anak lebih daripada enam bulan qamariah dari tarikh perkahwinannya itu atau dalam masa empat tahun qamariah selepas perkahwinannya itu dibubarkan sama ada oleh sebab kematian lelaki itu atau oleh sebab perceraian, dan perempuan itu pula tidak berkahwin semula, maka lelaki itu hendaklah disifatkan sebagai bapa anak itu, tetapi lelaki itu boleh, dengan cara lia’n atau kutukan, menafikan anak itu sebagai anaknya di hadapan mahkamah. Menurut peruntukan ini, seorang lelaki yang dikahwini seorang perempuan hendaklah disifatkan sebagai bapa sekiranya perempuan itu melahirkan seorang anak dalam tempoh yang telah dinyatakan.

Seksyen 115 memperuntukan bahawa jika seseorang lelaki mengaku seorang lain, sama ada dengan nyata atau dengan tersirat, sebagai anaknya yang sah, lelaki itu hendaklah disifatkan sebagai bapa anak itu jika, syarat-syarat yang berikut dipenuhi, iaitu:-

(a) tiada seseorang lain disifatkan sebagai bapa anak itu;

(b) perbezaan antara umur lelaki itu dengan umur anak itu memunasabahkan   pertalian antara mereka sebagai bapa dan anak;

(c) jika anak itu telah akil baligh, di mana dia boleh membuat keputusan, anak itu telah mempersetujui tentang dia diakui sebagai anak;

(d) lelaki dan ibu anak itu mungkin boleh disatukan dengan sah dalam perkahwinan pada masa pembenihan;

(e) pengakuan itu bukannya cuma mengakui anak itu sebagai anaknya, bahkan mengakui anak itu sebagai anak sahtarafnya;

(f) lelaki itu adalah berkeupayaan membuat kontrak;

(g) pengakuan itu dibuat dengan tujuan semata-mata untuk memberi taraf kesahtarafan; atau

(h) pengakuan itu adalah jelas maksudnya dan anak itu adalah diakui sebagai anak kandungnya.

Seksyen 116 adalah berkaitan anggapan yang berbangkit dari pengakuan yang dibuat oleh seseorang bahawa dia adalah bapa kepada seseorang yang diakuinya sebagai anak boleh dipatahkan hanya dengan –

(a) penolakan di pihak orang yang telah diakui sebagai anak itu;

(b) bukti bahawa perbezaan umur antara pihak yang mengaku dan pihak yang diakui adalah sebegitu kecil, atau bahawa umur pihak yang diakui adalah sebegitu tinggi, hingga menyebabkan pertalian yang dikatakan itu mustahil dari segi fizikal;

(c) bukti bahawa pihak yang diakui itu adalah sebenarnya anak seorang lain; atau

(d) bukti bahawa ibu anak itu tidak mungkin menjadi isteri yang sah kepada pihak yang mengaku pada masa percantuman benih anak itu.

Seksyen 120 berhubung pengakuan yang tidak boleh dibatalkan yang mana sesudah sahaja pengakuan atau pengesahan dibuat tentang pertalian sebagai bapa dan anak atau tentang perkeluargaan atau persaudaraan, maka pengakuan atau pengesahan tersebut tidak boleh dibatalkan.

 Nafkah Anak

Secara jelas nafkah anak tak sah taraf ialah oleh ibu yang melahirkan atau waris ibu. Seksyen 81 memperuntukkan bahawa kewajipan menanggung nafkah anak-anak tak sahtaraf adalah tertakluk sebagaimana berikut:-

(1) Jika seseorang perempuan cuai atau enggan menanggung nafkah seseorang anaknya yang tak sahtaraf yang tidak berupaya menanggung nafkah dirinya, melainkan seorang anak yang dilahirkan akibat rogol, Mahkamah boleh, apabila hal itu dibuktikan dengan sewajarnya, memerintahkan perempuan itu memberi apa-apa elaun bulanan yang difikirkan munasabah oleh Mahkamah.

(2) Elaun bulanan di bawah seksyen ini hendaklah kena dibayar dari tarikh bermulanya kecuaian atau keengganan menanggung nafkah itu atau dari sesuatu tarikh yang kemudian mengikut sebagaimana yang dinyatakan dalam perintah itu.

Hadhanah

Seksyen 86, Penjagaan kanak-kanak tak sah taraf adalah semata-mata pada ibu dan saudara mara ibu. Ini bermaksud pengjagaan anak tak sah taraf adalah bukan kepada bapa biologinya.

Selain daripada enakmen-enakmen negeri, fatwa negeri-negeri yang digazetkan juga adalah merupakan bentuk undang-undang yang digunakan dalam penentuan isu anak tak sah taraf. Fatwa negeri adalah berasaskan kepada hukum syara’ dan pandangan fuqaha’ yang mana hukum syara’ juga adalah merupakan rujukan yang perlu dibuat sekiranya terdapat lakuna dalam enakmen negeri-negeri. Ini jelas diperuntukan di dalam Seksyen 245 Enakmen Tatacara Mal Mahkamah Syariah Negeri Selangor 2003 serta turut juga diperuntukan di dalam enakmen yang sama di negeri-negeri lain.

Berdasarkan Muzakarah Jawatankuasa Fatwa MKI Kali Ke-44 juga menyatakan bahawa anak tak sah taraf tidak boleh dinasabkan kepada lelaki yang menyebabkan kelahirannya atau kepada sesiapa yang mengaku menjadi bapa kepada anak tersebut. Oleh itu mereka tidak boleh pusaka mempusakai, tidak menjadi mahram dan tidak boleh menjadi wali.  Fatwa ini juga menjelaskan berkenaan dengan anak tak sah taraf  antara lain ialah:-

  1. Pusaka

Anak tak sah taraf tidak terputus hubungan keturunan dengan ibunya. Oleh itu kedua-duanya boleh mewarisi pusaka antara satu sama lain.  Jika ibu meninggal dunia, maka dia berhak mewarisi pusaka ibunya bersama-sama ahli waris yang lain. Begitu juga sekiranya anak tak sah taraf itu meninggal dunia terlebih dahulu, ibunya berhak mewarisi pusakanya. Seseorang anak tak sah taraf adalah terputus hubungan daripada sei pusaka dengan bapanya tak sah taraf dan dia tidak menjadi ahli waris dan tidak berhak mewarisi pusaka bapanya dan sebaliknya.

  1. Perwalian

Hak perwalian diri anak tak sah taraf sebenarnya terletak kepada ibunya. Walaubagimanapun, perwalian perkahwinan seseorang anak tak sah taraf dipegang oleh wali hakim. Ini adalah kerana seseorang perempuan itu tidak sah menjadi wali di dalam apa juga perkahwinan. Lelaki yang menyetubuhi ibunya tanpa akan nikah sah, sama dia berkahwin atau tidak dengan ibunya selepas itu, tidak sah menjadi walinya. 

  1. CADANGAN BAGI PENGHARMONIAN ISU ANAK TAK SAH TARAF DALAM KONTEKS MASYARAKAT MALAYSIA

Dari sudut sosiologi dan kemasyarakatan, menurut kajian Abd. Ghani Ahmad dan Nuarrul Hilal Md. Dahlan dalam ‘Kewajipan Menanggung Nafkah Anak Tak Sah taraf: Satu Kajian Kes di Negeri Kedah’, gejala kelahiran anak luar nikah atau anak tak sah taraf kini sudah menjadi isu besar kepada negara dan sangat membimbangkan masyarakat pada hari ini. Kisah pembunuhan dan pembuangan bayi sentiasa didedahkan oleh media, manakala jumlah wanita hamil luar nikah yang ditempatkan di pusat pemulihan semakin meningkat dari semasa ke semasa. Kebanyakan mereka terdiri daripada orang Melayu yang beragama Islam. Pelbagai pendekatan dan kaedah pelaksanaan, serta penguatkuasaan telah diperkenalkan oleh pihak berkuasa untuk mengurangkan kelahiran anak tak sah taraf tetapi masih tidak membuahkan hasil yang memberangsangkan. Menurut YB Datuk Dr. Wan Junaidi Tuanku Jaafar, Timbalan Menteri Dalam Negeri dalam Persidangan Parlimen Malaysia yang bertarikh 18 Mac 2014 dan 19 Mac 2014 tentang kelahiran anak luar nikah oleh gadis bawah umur (16 tahun ke bawah), perangkaan Jabatan Pendaftaran Negara (JPN) pada tahun 2012–2013 mendapati jumlah anak luar nikah bagi gadis bawah umur yang melibatkan bangsa Melayu ialah seramai 1490 orang, manakala gadis bukan Melayu adalah seramai 1836 orang. Kes rogol gadis bawah umur yang dilaporkan kepada polis yang melibatkan bangsa Melayu pula ialah seramai 2390 orang, manakala yang melibatkan gadis bukan Melayu ialah seramai 584 orang. Sementara itu, kes rogol gadis bawah umur yang melibatkan gadis bukan Melayu yang tidak dilaporkan kepada polis berjumlah 1252 orang. (Ahmad & Md. Dahlan, 2016)

Merujuk kepada kenyataan Sahibus Samahah Datuk Dr. Zulkifli bin Mohamad al-Bakri pada 1 Ogos 2017 melalui slot Bayan Linnas Siri Ke-106 : Isu Penamaan “Bin/Binti Abdullah” Kepada Anak Tidak Sah Taraf Oleh Mahkamah Rayuan, anak yang tidak sah taraf bukanlah hina dan tiadalah ia berdosa kerana kesilapan yang dilakukan oleh kedua orang tuanya. Ini kerana prinsip Islam, seseorang tidak menanggung dosa orang lain. Justeru, hendaklah kita menghormati hak dan privasinya kerana dia tetap manusia yang kemuliaan di sisi Allah berasaskan siapa yang paling bertakwa antara kita.

Perhatikan bagaimana Allah SWT menyuruh kita berkelaku dengan orang yang tidak diketahui bapanya dalam Surah al-Ahzab aayat 5 yang bermaksud:

“Dalam pada itu, jika kamu tidak mengetahui bapa-bapa mereka, maka panggilah mereka sebagai saudara-saudara kamu yang seugama.”

Bagi mengharmonikan isu ini dalam kalangan masyarakat Malaysia selari dengan ayat al-Qur’an, hadis, pandangan jumhur, hukum syara’ dan peruntukan undang-undang dan menolak stigma negetif masyarakat berkenaan kedudukan anak tak sah taraf, adalah antaranya melalui beberapa cadangan berikut:-

  1. Menisbahkan anak tak dah taraf kepada Abdullah atau mana-mana nama yang dimulakan dengan Abdul seperti ‘bin Abdul Ghani’, ‘bin Abdul Rahman’, ‘bin Abdul Latif’ atau mana-mana Asma ul-Husna.
  2. Mensabitkan nasab anak kepada ibunya dalam semua kelahiran samada kelahiran syar’ie atau tidak seperti ‘Isa bin Maryam,
  3. Menisbahkan nasab anak tak sah taraf kepada ayahnya seperti ‘Ziyad bin Abihi’

Jadikanlah anak-anak tidak taraf ini sebagai warga istimewa dalam masyarakat dengan memberikan pendidikan yang cukup, nafkah dan memberdayakan mereka supaya mereka tidak terkesan dengan tragedi menimpa diri mereka kerana mereka dianggap sebagai keluarga oleh masyarakat Islam.

  1. KESIMPULAN

 Perlu ditegaskan bahawa kedudukan anak tak sah taraf sama sekali tidak menjejaskan hak-hak kemanusiaan seperti manusia yang lain dalam politik, sosial dan ekomoni seperti keagamaan, kewarganegaraan, pendidikan, perjawatan awam kerajaan, biasiswa dan lain-lain. Anak tak sah taraf tetap mulia dan disanjung jika berilmu, profesional dan bertaqwa.

Anak tak sah taraf diberikan kepercayaan dan kedudukan yang tinggi tanpa pilih kasih menurut kemampuannya. Mereka berhak diberikan peluang yang sama dan adil dengan anak sah taraf untuk memberi sumbangan dalam negara. Ini dapat dilihat tindakan Umar R.A yang memilih Ziyad sebagai pemimpin menenangkan kekacauan di Yaman dan sahabat-sahabat memberikan pengiktirafan kepada beliau tanpa mempersoalkan keturunannya.

Mesyuarat Jawatankuasa Perundingan Hukum Syarak Pejabat Mufti Wilayah Persekutuan yang bersidang pada 31 Julai 2017 telah memutuskan bahawa anak yang tidak sah taraf tidak boleh dibinkan atau dibintikan kepada ayah biologinya, seperti mana yang diputuskan oleh Jumhur ulama. Sehubungan dengan itu, hendaklah dinasabkan kepada Abdullah atau kepada nama-nama Allah yang mulia atau seperti cadangan yang dinyatakan di atas. Mesyuarat juga bersetuju bahawa asas yang digunapakai ialah maslahah umum (iaituß implikasi zina yang merosakkan masyarakat dan sistem keluarga secara keseluruhan) lebih utama dijaga berbanding maslahah khusus (yakni aib yang mungkin dialami oleh anak zina). Ini bertepatan dengan maqasid al-syariah yang meletakkan pemeliharaan nasab sebagai dharuriyyah (kepentingan yang sangat penting) di dalam Islam.

Pengecualian juga wajar diberikan kepada keluarga yang memeluk Islam dengan perkahwinan yang diiktiraf oleh undang-undang sivil atau undang-undang adat kerana dikiaskan dengan zaman jahiliyyah, maka anak yang dianggap sah taraf dalam perkahwinan sivil atau adat itu dianggap sah taraf juga di dalam Islam.

BIBLIOGRAFI

 Al-Quran al-Karim

Enakmen Undang-Undang Keluarga Islam Negeri Selangor 2003

Al-Syarbini, & Al-Khatib, S. A.-D. M. (1371M). Mughni Al-Muhtaj (3rd ed.). Kaherah: Sharikat Wa Katbat Wa Matba’at Mustafa Al-Babiyy Al-Halabiyy Wa Awladuh.

Ibnu, A., & Muhammad, A. (1386H). Mughni Al-Muhtaj (3rd ed.). Kaherah: Maktabah Al-Jumhuriyyah Al-Arabiyah.

Mat Rashid, A., & Abdul Hamid, N. ’Adha. (2014). Kajian Awal Kerangka Undang-Undang Sedia Ada Bagi Anak Tak Sah Taraf. E-Jurnal Penyelidikan Dan Inovasi, 1(2), 84–99.

Hj. Ismail, P. (2013). Anak Tak Sah Taraf Dari Perspektif Syariah Dan Perundangan Islam Di Malaysia. Jurnal Fiqh, 10, 77–90.

Ahmad, A. G., & Md. Dahlan, N. H. (2016). Kewajipan Menanggung Nafkah Anak Tak Sah Taraf: Satu Kajian Kes Di Negeri Kedah. Jurnal Kanun, 2(28), 214 –241.

Portal Rasmi Fatwa Malaysia. (1988). GARIS PANDUAN PENAMAAN DAN KEDUDUKAN ANAK TAK SAH TARAF DARI SEGI SYARAK. Retrieved November 1, 2017 from http://www.e-fatwa.gov.my/sites/default/files/garis_panduan_penamaan_dan_kedudukan_anak_tak_sah_taraf_dari_segi_syarak.pdf

Pejabat Mufti Wilayah Persekutuan. (2017). BAYAN LINNAS SIRI KE-106: ISU PENAMAAN “BIN/BINTI ABDULLAH” KEPADA ANAK TIDAK SAH TARAF OLEH MAHKAMAH RAYUAN. Retrieved November 1, 2017, from http://www.muftiwp.gov.my/index.php/ms-my/perkhidmatan/bayan-linnas/1714-bayan-linnas-siri-ke-106-isu-penamaan-bin-binti-abdullah-kepada-anak-tidak-sah-taraf-oleh-mahkamah-rayuan

Advertisements
Posted in peguam, peguamsyarie, Uncategorized, undang-undang

Berbaloi lantik Peguam?

Saya sedang menyiapkan saman dan penyata tuntutan untuk beberapa tuntutan kes di Mahkamah Syariah dan Sivil yang telah tertangguh agak lama sejak dari anakguam membuat bayaran dan menyediakan dokumen lengkap kepada saya. (Ya, diakui ada sedikit kegagalan dalam pengurusan masa saya).

Namun, saya terpanggil untuk membuat suatu entri berkenaan dengan lantikan seseorang yang ahli berkenaan dengan undang-undang (Peguam) dalam membantu orang awam untuk membuat tuntutan di mahkamah selepas membaca beberapa entri di blog berkenaan dengan keberbaloian lantikan seseorang peguam.

Nak ketawa, tapi apakan daya, proses pembelajaran 4 tahun degree dan 2 tahun asasi di Universiti Malaya mungkin adalah satu proses singkat yang orang awam rasa dan menjadikan mereka merasakan bahawa melantik peguam adalah merugikan dengan caj yang tinggi sedangkan orang awam tersebut sendiri boleh melakukan urusan di mahkamah secara sendiri.

Pada saya terdapat 3 keadaan yang memungkinkan lantikan peguam tidak perlu dilakukan iaitu:-

  1. Anda tahu segala bentuk prosedur undang-undang termasuk seksyen berkaitan yang akan digunakan dalam tuntutan anda;
  2. Anda tahu dengan jelas tuntutan yang perlu anda buat beserta dengan fakta kes dan bahan bukti serta keterangan pada perbicaraan kelak; dan
  3. Anda tahu bagaimana untuk mempastikan perintah Mahkamah yang diperolehi akan berjaya untuk dilaksanakan oleh pihak satu lagi.

Secara umum ia adalah soal, pra bicara, bicara dan selepas bicara.

Jadi jika anda tahu semua ini, berlapang dadalah untuk tidak perlu melantik mana-mana peguam dalam tuntutan anda di mahkamah.

Suka untuk saya kongsi satu analogi:-

Kita mempunyai pelbagai keinginan dalam membeli sebuah kereta. Berdasarkan kehendak, kita ingin memiliki sebuah kereta import berbanding kereta tempatan.

Namun kita memutuskan untuk mahukan kereta import dengan harga tempatan. Kita masih dapat kereta import, namun dengan harga tempatan, ia bukanlah sebuah kereta yang mampu digunakan tanpa sebarang kerosakan dalam tempoh 1 ke 2 tahun.

Lantas akhirnya, setelah baikpulih demi baikpulih yang dilakukan menyamai malah lebih murah harga kereta tempatan yang juga berstatus tempatan, kita menyesali keputusan kita terdahulu.

Lantikan peguam bukan soal caj fee yang dikenakan (sekiranya berkemampuan), ia soal pengetahun tentang undang-undang seseorang peguam tersebut serta peratusan permohonan seseorang akan diluluskan oleh Mahkamah atau sebaliknya.

Jadi, berbaloi ke lantik peguam?
TEPUK DADA,TANYA SELERA.