Posted in master, OUM, peguam, peguamsyarie, undang-undang

Kedudukan Ijab dan Qabul di dalam Aqad Jual Beli Secara Atas Talian.

  1. PENGENALAN

Perniagaan adalah keperluan hidup masyarakat sejak dahulu. Walaupun sejarah kehidupan manusia telah berubah, namun kehendak dan keperluan kepada perniagaan adalah masih kekal sehingga hari ini. Perubahan yang berlaku hanyalah pada barangan serta metod transaksi yang dilaksanakan. Jika dahulu, tidak tergambar bahawa sesuatu urus niaga boleh dilakukan dari jarak jauh. Kini ianya bukanlah suatu persoalan yang mustahil lagi. Malah, urus niaga ini mula mendominasi bentuk-bentuk urusan muamalat seharian dalam kepesatan hidup manusia pada hari ini. (Fakhruddin & Ishak, 2010).

Salah satu fenomena muamalah dalam bidang ekonomi saat ini adalah transaksi jual beli yang menggunakan media elektronik. Aktiviti perdagangan melalui media internet ini popular disebut dengan electronic commerce (e-commerce). E-commerce tersebut terbahagi kepada dua bahagian iaitu ‘business to business e-commerce’ (perniagaan antara pelaku usaha) dan ‘business to consumer e-commerce’ (perniagaan antara pelaku usaha dengan pengguna). (Muttaqin, 2010)Terdapat pelbagai faktor yang menjadikan urusan muamalat seharian lebih menjurus kepada belian secara atas talian atau ‘e-commerce’ atau juga disebut sebagai ‘e-dagang’. Walau apapun terma, ia adalah bertitik tolak daripada kepesatan teknologi pada hari ini.

Jual beli merupakan salah satu bentuk urusniaga yang paling utama dalam e-dagang. E-dagang ialah sebagai suatu proses pembelian, penjualan, pertukaran atau pemindahan produk, perkhidmatan atau maklumat melalui jaringan kumpulan termasuklah internet. Pembentukan dan pelaksanaan jual beli sebegini adalah baru dan tidak dapat dibahaskan secara khusus dalam kitab klasik. Tambahan pula konsep dan kerangka e-dagang bukanlah lahir dari acuan muamalat Islam. Namun mengenai urusan jual beli, fuqaha telah meletakkan asas dan teori yang jelas sebagai panduan. Oleh itu sejauhmana konsep dan amalan jual beli dalam e-dagang selaras dengan muamalat Islam akan dikupas dan ditinjau. (Adila et al., 2008)

Tugasan ini adalah bertujuan bagi menilai kedudukan ijab dan qabul di dalam aqad jual beli secara atas talian. Kepesatan dan perkembangan teknologi pada hari ini telah mengubah corak kehidupan manusia ke arah yang lebih memudahkan. Perubahan ini juga berlaku dalam transaksi muamalat seharian. Perbincangan ini dibahagikan kepada lima bahagian iaitu pengenalan yang menjelaskan secara ringkas berkenaan dengan keperluan perniagaan dan pengenalan istilah jual beli atas talian. Bahagian kedua pula berkenaan dengan syarat-syarat bagi ijab dan qabul di dalam aqad jual beli menurut pandangan ulama’ silam dan kontemporari. Bahagian ketiga adalah berkaitan dengan pandangan dan justifikasi ulama’ berkenaan dengan aqad yang tidak memenuhi syarat-syarat yang sah di dalam isu jual beli secara atas talian. Bahagian seterusnya pula akan mengetengahkan contoh aktiviti jual beli atas talian yang pernah dilakukan.  Bahagian terakhir dalam perbincangan ini adalah rumusan dan kesimpulan secara keseluruhan berkenaan isu aqad jual beli secara atas talian pada masa kini.

  1. SYARAT IJAB DAN QABUL DALAM AQAD JUAL BELI

Aqad dalam bahasa Arab disebut al-aqdu, pada bahasa bermaksud sesuatu yang mengikat. Mengikut syara’ ia adalah suatu kesimpulan daripada proses tawar menawar di antara dua pihak yang bersetuju untuk melakukan sesuatu dan melibatkan cadangan (ijab) dan penerimaan (qabul). Ia adalah suatu ikatan tawaran dengan penerimaan yang melahirkan kesan pada perkara yang di aqadkan. Dengan persetujuan itu, maka lahirlah kuatkuasa undang-undang di mana setiap yang terlibat mendapat hak dan sebaliknya berkewajipan menyempurnakan tanggungjawab yang tertentu. Ini bermakna dalam aqad mesti ada ijab dan qabul iaitu tawaran dari pihak yang pertama dan penerimaan dari pihak yang kedua yang boleh menimbulkan kesan hukum syarak terhadap pihak yang terlibat.

Menurut Mustofa Al-Khin, et. al. (2004), fuqaha’ mengistilahkan jual beli ialah aqad yang merujuk kepada pertukaran sesuatu harta dengan harta yang lain bagi tujuan pemilikan kekal. Maksudnya, dalam aqad tersebut mestilah wujud pertukaran harta untuk tujuan pemilikan. Jual beli juga mesti membabitkan sesuatu yang syarak menilainya sebagai harta. Jual beli ini juga perlu membabitkan pemilikan dan penyerahan hak milik dan tidak boleh ditetapkan untuk tempoh tertentu sahaja.

Fuqaha mazhab Maliki pula, mendefinisikan jual beli dari sudut syarak dengan suatu aqad yang mengandungi pertukaran barangan antara kedua-dua pihak yang melakukan aqad. Fuqaha mazhab Hambali pula mentakrifkan jual beli sebagai pertukaran barangan dengan barangan lain secara pertukaran hak milik. Fuqaha Mazhab Syafie pula berpendapat bahawa jual beli menurut istilah syarak adalah pertukaran barangan dengan barangan lain melalui cara-cara yang tertentu.

Wahbah al-Zuhaily (1973) dalam bukunya telah membahagikan definisi aqad kepada dua kategori, umum dan khusus. Secara umumnya, aqad ialah setiap perkara yang diniatkan oleh individu untuk dilakukannya sama ada ia hasil dari satu kehendak (sebelah pihak) seperti wakaf, pelupusan hutang, talak dan sumpah atau ia memerlukan dua kehendak (dua pihak) untuk dilaksanakan seperti jual beli, sewaan, perwakilan dan gadaian.

Secara khususnya pula ia adalah ikatan antara ijab dan qabul yang mengikut syarak dan menghasilkan kesannya pada tempatnya. Ia adalah takrif yang biasa diguna pakai oleh ulama’ Islam dalam mendefinisikan aqad.

Walaupun definisi-definisi jual beli yang dikemukakan oleh ahli-ahli fiqh agak berbeza antara satu sama lain namun kesemua definisi tersebut sependapat dalam mengaitkan jual beli sebagai penukaran sesuatu dengan sesuatu. Kesimpulannya tidak berlaku pertentangan definisi jual beli dari segi istilah dan juga bahasa. (Mat Jusoh, Borhan, Ismail, & S.Ali, 2014)

Para ahli fiqh sepakat menyatakan hukum jual beli adalah harus berdasarkan dalil-dalil al-Quran dan hadith. Dalil-dalil daripada al-Quran sebagaimana di dalam surah al-Baqarah ayat 275 yang bermaksud;

“Padahal Allah telah menghalalkan berjual beli (berniaga) dan mengharamkan riba”

Ayat di atas secara jelas menghalalkan jual beli dan mengharamkan riba kerana terdapat perbezaan yang ketara antara kedua-duanya. Ini kerana jual beli adalah bertujuan untuk memenuhi keperluan manusia dengan cara melakukan pertukaran barang manakala riba pula hanyalah sekadar untuk mengambil kesempatan keuntungan di atas keperluan orang lain dengan mengenakan lebihan bagi sesuatu pertukaran. Seseorang yang membeli makanan dan membayar pada masa itu jua dalam keadaan dia berhajat kepada makanan itu maka dia akan menjaga nyawa dan tubuh badannya. Manakala seseorang yang melakukan pertukaran barang secara ribawi iaitu dengan mensyaratkan lebihan atas pertukaran itu apabila sampai masa pembayarannya maka tidak berlaku pertukaran yang dibenarkan oleh syariah.

Allah S.W.T juga telah berfirman di dalam surah an-Nisa’ ayat 29 yang bermaksud:-

“Wahai orang-orang yang beriman, janganlah kamu makan (gunakan) harta kamu sesama kamu dengan jalan yang salah (tipu, judi dan sebagainya), kecuali dengan jalan perniagaan yang dilakukan secara suka sama suka di antara kamu”

Ayat di atas menjelaskan keharusan mengambil harta orang lain melalui cara perniagaan (tijarah) yang dibina di atas dasar redha-redhai antara sesama manusia dan perkataan tijarah sebenarnya mempunyai makna yang cukup luas di mana ia juga meliputi kontrak jual beli yang bertujuan mendapatkan keuntungan.

2.1       RUKUN JUAL BELI

Menurut jumhur ahli fiqh, rukun jual beli terbahagi kepada tiga iaitu orang yang berakad (pembeli dan penjual), subjek akad (barang dan harga) dan sighah akad (ijab dan qabul). Cuma mazhab Hanafi mengatakan rukun jual beli hanya satu sahaja iaitu sighah (ijab dan qabul).

Menurut Shalabi, walau apapun punca yang membawa perselisihan di kalangan ahli-ahli fiqh dalam menentukan bilangan rukun jual beli, sama ada ia berpunca daripada perbezaan dalam mendefinisikan rukun atau selainnya, perselisihan ini sebenarnya tidak bermanfaat. Pendapat ini adalah benar kerana semua ahli-ahli fiqh termasuk mazhab Hanafi bersetuju bahawa akad tidak sah melainkan dengan adanya orang yang berakad, subjek akad dan sighah akad kerana ketiga-tiganya merupakan asas (muqawwamat) akad. Seterusnya perbincangan rukun meliputi tiga perkara iaitu pihak yang berakad, subjek akad dan sighah akad. (Mat Jusoh et al., 2014)

  1. Pihak yang beraqad

Sesuatu akad adalah hasil daripada dua orang yang melakukan akad. Untuk melakukan akad manusia bukan semuanya mempunyai kelayakan yang sama bahkan berbeza antara sama lain. Ada di kalangan mereka yang mempunyai kelayakan yang sepenuhnya untuk mengadakan akad tanpa memerlukan persetujuan orang lain. Ada juga yang hanya berkelayakan mengadakan sebahagian akad-akad yang tertentu sahaja dan ada juga yang mempunyai kelayakan mengadakan akad tetapi akad tersebut tidak terlaksana dan tidak membawa kesan pada pandangan syarak kerana ia bergantung kepada persetujuan orang lain. Secara umumnya bagi membolehkan seorang yang berakad mempunyai kelayakan yang sepenuhnya untuk mengadakan akad tanpa memerlukan persetujuan daripada orang lain, dia mestilah seorang yang baligh, berakal dan matang (rashid). Syarat-syarat yang ditetapkan oleh ahli-ahli Fiqh ini bertujuan menjadikan sesuatu akad itu memberi kesan di mana berlakunya pemindahan yang sah pada hakmilik barangan dan harga antara penjual dan pembeli.

  1. Subjek aqad jual beli

Secara umumnya para ahli Fiqh bersepakat bahawa syarat-syarat bagi menentukan sesuatu barang itu harus dijual beli adalah seperti berikut :-

  • Ia mestilah sesuatu yang wujud ketika akad jual beli berlaku. Barang yang tidak ada semasa akad jual beli diadakan adalah tidak sah jual belinya melainkan dalam akad jual salam.
  • Ia mestilah merupakan harta maka tidak sah jika ia bukan harta seperti orang merdeka dan bangkai.
  • Ia hendaklah dimiliki secara persendirian maka tidak sah jual beli barang yang merupakan milik bersama seperti air sungai dan rumput di padang bebas kecuali selepas kedua-duanya menjadi milik seseorang itu dengan usahanya.
  • Ia mestilah dimiliki oleh penjual atau dia diberi keizinan untuk menjualnya.
  • Ia mestilah barang yang boleh diserahkan maka tidak sah jual beli barang yang tidak boleh diserahkan seperti barang yang telah dirampas dan burung di udara.
  • Ia mestilah diketahui sama ada dengan melihat sendiri atau berdasarkan keterangan sifatnya maka tida sah jual beli sesuatu yang tidak diketahui zat, sifat dan kadarnya.
  • Ia mestilah sesuatu yang boleh dimanfaatkan maka tidak sah jual beli jengking dan lalat yang tidak bermanfaat.
  • Barang yang dijual beli itu mestilah sesuatu yang suci maka tidak sah jual beli babi dan bangkai.
  1. Lafaz aqad jual beli

Mazhab Hanafi mendefinisikan ijab sebagai kata-kata atau apa-apa jenis komunikasi yang keluar terlebih dahulu daripada dua orang yang berakad manakala qabul pula ialah kata-kata atau apa-apa jenis komunikasi yang lahir kemudian daripada salah seorang yang berakad sebagai jawapan kepada yang pertama Berdasarkan definisi ini, mazhab Hanafi tidak menetapkan ijab hanya khusus bagi penjual dan qabul pula khusus bagi pembeli sahaja. Bagi mereka, ijab boleh dilakukan oleh salah satu pihak yang berakad sama ada pembeli atau penjual. Jawapan kepada ijab yang merupakan perkara yang lahir kemudian adalah qabul tanpa mengira ia dilakukan oleh pembeli atau penjual di mana ia bergantung kepada siapa yang memulakan ijab. Asas penentuan ijab dan qabul menurut mazhab Hanafi adalah berdasarkan komunikasi yang lahir terlebih dahulu tanpa mengira daripada siapakah ia lahir. Ini bermakna komunikasi yang lahir dahulu merupakan ijab dan yang kemudian itu merupakan qabul.

Sementara itu jumhur ahli fiqh yang terdiri daripada Maliki, Shafi‘i dan Hanbali berpendapat sesuatu yang lahir daripada penjual merupakan ijab manakala daripada pembeli merupakan qabul dan mereka membolehkan qabul mendahului ijab. Menurut pendapat ini penentuan ijab dan qabul adalah berdasarkan daripada siapakah komunikasi itu lahir, jika ia lahir daripada penjual maka ia merupakan ijab dan jika ia lahir daripada pembeli maka ia merupakan qabul sekalipun ia mendahului ijab. Berdasarkan pendapat ini, ijab ialah komunikasi yang lahir daripada orang yang mempunyai hak memberi milik iaitu penjual kepada orang lain manakala qabul pula ialah komunikasi yang lahir daripada orang yang bakal menerima milik iaitu pembeli.

2.2       SYARAT SAH JUAL BELI

Menurut Dr, Muhammad Hj Md. Daud dan Dr. Ahmad Kamarudin Hj. Hamzah (2005) disyaratkan supaya jual beli itu sah hendaklah dengan lima syarat:-

Pertama :Hendaklah benda itu suci – maka tidak sah jual beli ‘ain yang najis seperti arak, bangkai, babi, anjing dan seumpamanya berdasarkan hadis yang bermaksud:

“sesungguhnya Allah S.W.T telah mengharamkan jual arak, bangkai, babi dan berhala-yakni patung-patung” (Riwayat Bukhari dan Muslim)

Rasulullah S.A.W juga melarang menjual anjing kecuali anjing yang telah diajar untuk berburu.

Adapun benda-benda yang terkena najis yang boleh disucikan seperti kain, maka sah menjualnya dan sekiranya  tidak boleh disucikan seperti madu yang termasuk najis ke dalamnya atau susu dan seumpamanya, maka tidak sah dijualkannya kerana tidak dihilangkan najis daripadanya. Rasullah S.A.W pernah ditanya tentang minyak sapi yang terjatuh didalamnya tikus serta mati di dalamnya, maka baginda menyatakan bahawa sekiranya minyak sapi itu beku, maka tikus dan minyak sapi yang berada di sekelilingnya harus dibuang manakala sekiranya minyak sapi itu cair, maka hendaklah dicurahkan minyak sapi tersebut.

Di sini menunjukkan bahawa minyak yang terkena najis tidak boleh lagi dibersihkannya. Oleh hal demikian, baginda memerintahkan supaya dicurahkan dan sekiranya minyak sapi itu dapat dibersihkan nescaya baginda melarang untuk mencurahkannya.

Kedua :Hendaklah barangan yang dijual beli itu ada manfaat daripadanya – maka tidak sah jual beli benda yang tidak ada manfaat. Dan sekiranya kita menjual beli barang yang tiada manfaat, tergolong di dalam golongan memakan harta orang dengan cara yang batal dan ini adalah dilarang oleh Allah S.W.T di dalam surah al-Baqarah ayat 188 yang bermaksud:

“jangan kamu makan harta antara kamu dengan cara yang batil”

Kalaulah tidak sah menjual barang yang tidak bermanfaat, maka lebih utama lagi benda-benda yang memudaratkan seperi racun, dadah dan yang memabukkan termasuk tembakau atau rokok, kerana sekiranya Allah S.W.T mengharamkan sesuatu maka harganya juga adalah haram. Ini juga adalah termasuk alat permainan yang melalaikan manusia dari mengigati Allah S.W.T, maka hukumnya adalah haram.

Ketiga :Hendaklah barang jualan itu dimiliki oleh penjual atau yang mempunyai kuasa terhadapnya atau secara wakil, kalua menjual harta orang tanpa diberi kuasa atau wakil maka juala itu adalah batal, kata qiil jualah itu adalah bergantung kepada tuannya. Sekiranya ia meluluskan jualan itu, dibolehkan – seiranya tidak diluluskan maka tidak sah jualan tersebut. Ini adalah berdasarkan kepada hadis yang bermaksud:

“Baginda Rasulullah S.A.W telah memberi wang sebanyak satu dinar kepada aku supaya aku membeli untuknya seekor kambing, maka aku belilah dua ekor kambing, maka aku jual seekor daripadanya dengan harga satu dinar, dan aku bawalah seekor kambing dengan satu dinar kepada baginda, maka aku beritahu kepada bagindan tentang apa yang aku lakukan, lalu baginda menyatakan ‘Allah memberkati kepadamu di dalam jual beli kamu’” (riwayat Tarmizi dengan sandaran yang sahih.

Keempat :Berkuasa menyerahkan barang jualan secara zahirnya dan secara syarak

Kalaulah kita berkuasa menyerahkan barangan yang dijual secara zahirnya seperti kita menjual haiwan yang hilang kerana sesat, dan harta yang dirampas orang, maka tidak sah jualan itu. Kerana tujuan daripada jual beli itu ialah mengambil manfaat dengan barangan itu dan ianya di sini tidak dapat dimanfaatkannya. Adapun barang yang dirampas harus kita menjualnya kepada orang yang berkuasa mengambil barang itu daripada perampas. Manakala yang tiada kuasa pada syara’, ialah seperti kita menjual sesuatu yang kita gadaikan kepada orang, dengan tidak mendapat izin daripada pemegang gadaian kerana barangan itu dilarangan menyerahkannya pada syara’. Kalalulah diharuskan yang demikian, nescaya akan terbatal faedah gadaian iaitu sebagai ikatan terhadap pembayaran hutang dengan ‘ain benda yang digadaikan itu.

Kelima :Hendaklah barangan jualan itu sesuatu yang maklum, kerana baginda Rasullah S.A.W melarang daripada jualan yang terdapat unsur-unsur penipuan sebagaimana di dalam hadisnya yang melarang jual beli yang terdapat unsur keraguan. Maka untuk menolak penipuan ini disyaratkan kita mengetahui ‘ain, kadar dan sifatnya seperti bilangannya, sukatannya dan timbangannya.

Secara keseluruhannya, dapatlah disimpulkan bahawa barang-barang yang dilakukan jual beli perlulah memenuhi syarat-syarat yang telah digariskan oleh syarak supaya segala urusan muamalah jual beli yang dilakukan bertepatan dengan kehendak syarak dan dapat mengelakkan daripada berlakunya perselisihan antara sesama manusia. (Adila et al., 2008)

  1. PANDANGAN ULAMA’ BERKENAAN DENGAN AQAD JUAL BELI SECARA ATAS TALIAN

 Pada zaman dahulu perbankan internet ini tidak wujud sama sekali. Kemajuan dunia pada masa kini telah membawa kepada pelbagai persoalan dan menuntut fiqh Islam mengemaskini furu’ hukum yang tidak wujud pada zaman pembinaan hukum. Unsur-unsur perkembangan teknologi yang terkini ini dalam pembentukan akad adalah dibenarkan selagi mana ianya mematuhi peraturan yang ditetapkan oleh syarak. Dalam meniti ke arah kemajuan teknologi, hukum syarak tetap perlu ditekankan dalam setiap aspek agar tidak terpesong jauh dari jalan yang benar. (Rosland & Tamkin, 2013)

Perdagangan Elektronik, juga dipanggil e-dagang atau dalam bahasa Inggerisnya Electronic Commerce (EC) adalah sebuah sistem perniagaan dan jual beli yang banyak menggunakan kemudahan teknologi maklumat terutama komunikasi canggih sehingga dapat melindungi dan memuaskan pengunaannya iaitu yang terdiri daripada penjual, pembeli dan pihak seperti bank, syarikat kewangan, syarikat kad kreadit, pengeluar sijil pengesahan digital dan lain-lain lagi. Kebelakangan ini ianya banyak menggunakan internet khususnya Web untuk mengadakan satu rangkaian yang menyatukan pelanggan, penjual dan pihak-pihak ketiga dalam satu persekitaran elektronik yang selamat untuk semua pihak dan boleh dipercayai.

Dengan e-dagang sesebuah syarikat atau individu boleh melakukan transaksi jual dan beli dari mana-mana sahaja di dunia ini. Pra syarat terpenting untuk menjalankan perniagaan dalam suasana yang menggunakan teknologi e-dagang ini ialah pemilikan kelengkapan IT yang sesuai dan prasarana telekomunikasi yang membolehkan anda mengakses Internet. Ini sudah tentunya bermula dengan sebuah komputer, modem dan talian telefon.

Di dalam jual beli mengikut sistem muamalah Islam, penggunaan alat komunikasi moden seperti telefon, surat, faks, komputer dan lain-lain bukanlah perantaraan atau penghubung yang baru untuk menggambarkan kehendak, sebaliknya hanyalah perantaraan yang baru untuk menyampaikan maklumat kerana wasilah untuk menggambarkan kehendak masih lagi tidak berubah, iaitu sama ada dengan mengucapkan lafaz, tindakan (perbuatan), isyarat, penulisan atau diam dalam keadaan memerlukan kepastian.

Masalah beraqad dengan menggunakan tulisan pada umumnya telah diterima oleh para sarjana Islam sama ada ulama awalan atau mutakhir. Perbezaan yang ketara antara Islam dan konvensional hanyalah dari segi alat perantaraan bagi menyampaikan kehendak kedua-dua pihak yang beraqad. Sistem konvensional dilihat telah menterjemahkan aqad yang dibuat selain daripada lisan melalui penggunaan alat perhubungan yang baru sebagaimana yang berlaku dalam kontrak e-dagang yang berbentuk mesej elektronik. Perantaraan dalam bentuk elektronik ini adalah berdasarkan wasilah aqaddalam muamalah Islam yang telah lama dipraktikkan oleh umat Islam terdahulu atau dengan kata lain wasilah yang sama tetapi berbeza dari segi perantaraan yang digunakan. (Adila et al., 2008)

Oleh itu, transaksi dalam bentuk e-dagang dan undang-undang yang mengiktiraf transaksi ini iaitu Akta Perdagangan Elektronik 2006 dilihat tidak bercanggah dan selaras dengan transaksi dalam muamalah Islam. Pernyataan ini diperkuatkan lagi dengan kaedah fiqh dalam mazhab syafi’e yang boleh digunapakai dalam masalah ini iaitu kaedah “Asal pada (kebanyakan) perkara adalah harus sehingga ada dalil yang menunjukkan ianya haram” sebagaimana hadis Rasulullah s.a.w yang bermaksud:

”Apa-apa yang halal akan dihalalkan dalam Kitab Allah, dan apa-apa yang haram akan diharamkan dalam Kitab Allah, dan apa-apa yang didiamkan, maka ia dimaafkan”(riwayat Tirmizi dan Ibnu Majah)

Isu yang timbul berhubung dengan barang jualan dalam e-dagang ialah berkaitan hukum kontrak ke atas barang yang tidak dapat dilihat atau ghaib sama ada ia memang tiada dalam majlis kontrak atau ada dalam majlis kontrak itu tetapi ia tersembunyi. Begitu juga isu berhubung dengan barang-barang yang dijual secara e-dagang sama ada pada masa kontrak itu dilakukan, barangan tersebut telah ada atau belum ada. Isu berhubung dengan pihak yang berkontrak dalam e-dagang ialah bagaimanakah menentukan kelayakan dan kesahihan identiti mereka. (Mat Jusoh, Borhan, & Zakaria, 2015)

Isu Syariah yang timbul berhubung apakah bentuk kontrak yang berlaku dalam e-dagang sama ada kontrak secara berlafaz, bertulis, perbuatan dan isyarat. Bagi menentukan bentuk kontrak e-dagang, boleh melihat kepada perantara yang digunakan utuk berurusniaga secara e-dagang yang mana ia melibatkan penggunaan komputer. Oleh kerana dalam e-dagang berlakunya kontrak secara digital yang mana komputer pembeli berinteraksi dengan komputer penjual dan setiap data yang dihantar melalui dua komputer tersebut boleh dicetak maka kontrak yang berlaku dalam e- dagang ialah kontrak secara bertulis.

Bentuk kontrak e-dagang

Kontrak secara bertulis merupakan satu bentuk kontrak yang telah dibincangkan oleh ahli-ahli fiqh sejak dahulu lagi di samping tiga lagi bentuk kontrak iaitu kontrak secara berlafaz, isyarat dan perbuatan (Badran t.th : 379). Ia merupakan salah satu cara melakukan kontrak dan dibenarkan oleh syarak bagi menggambarkan kehendak dua pihak yang berkontrak sama ada kedua-duanya ihantar oleh komputer contohnya e-mel yang merupakan cara melakukan urusan surat-menyurat elektronik yang boleh dicetak. Ini bermakna tulisan e-mel itu kekal sama seperti asal tanpa apa-apa perubahan sekalipun tulisan itu cuma tidak dapat dibaca melainkan menggunakan skrin komputer atau setelah dicetak.

Begitu juga dengan ciri yang kedua iaitu marsumah kerana setiap e-mel yang dihantar mempunyai alamat penghantarnya kerana seseorang tidak boleh menghantar e-mel jika dia tidak mempunyai alamat e-mel. Secara perbandingan dengan amalan surat-menyurat biasa, alamat e-mel penjual dan pembeli samalah seperti nama atau tandatangan.

Hukum kontrak secara bertulis bukannya bermula semenjak penulisan surat itu tetapi sebaik sahaja ia sampai dan dibaca oleh penerima. Pada masa itulah tulisan itu diambil kira, penghantar surat itu dianggap telah membuat tawaran dan penerima dianggap telah menerima tawaran (al-Zarqa’ 1998 : 412). Oleh itu bagi ijab (tawaran) yang dilakukan secara bertulis kepada orang yang ghaib maka majlis kontrak bermula apabila orang tersebut membaca tulisan itu dan jika dia membuat penerimaan dalam majlis itu juga maka sempurnalah kontrak (al-Zarqa’ 1998 : 432). Jika dilakukan penerimaan dalam majlis kedua maka kontrak itu tidak sah (al-Zuhayli 1989 : 109). Ini bermakna, majlis kontrak yang melibatkan orang yang ghaib yang dilakukan secara bertulis contohnya melalui surat-menyurat bermula apabila surat itu dibaca dan difahami lalu orang yang menerima itu bersetuju dalam majlis itu juga.

Walaubagaimanapun jika orang yang membaca surat itu tidak membuat penerimaan sehinggalah berakhirnya majlis kontrak kemudian dia mengulang membacanya sekali lagi dalam majlis yang lain dan membuat penerimaan maka kontrak itu menjadi sempurna. Pembacaan surat itu untuk kali yang kedua ini menunjukkan berlakunya pengulangan ijab (al-Sanhuri t.th : 59). Ini bermakna dalam kontrak e–dagang, apabila pembeli membuka kotak e-melnya dan mendapati terdapat e-mel daripada penjual, dia tidak semestinya melakukan qabul dalam majlis itu juga kerana dia boleh memutuskan untuk menerima ijab tersebut dalam majlis yang lain dengan syarat dia hendaklah membaca sekali lagi e-mel penjual.

Kesimpulannya bentuk kontrak yang berlaku dalam e-dagang adalah secara kontrak bertulis sebagaimana yang telah dibincangkan oleh ahli-ahli fiqh sejak dahulu lagi. Cuma mereka membincangkan kontrak bertulis dengan mendatangkan contoh secara surat menyurat sesuai dengan cara menulis pada zaman tersebut. Apa yang berlaku dalam kontrak e-dagang masih lagi dalam perbincangan ahli-ahli fiqh berhubung kontrak secara bertulis cuma caranya sahaja yang berbeza yang mana dengan kecanggihan teknologi terkini, sesuatu yang bertulis ini bukan sahaja boleh dirasa atau dipegang dengan dicetak malah ia boleh dilihat begitu sahaja menerusi skrin.

Barang jualan e-dagang

Terdapat dua persoalan yang timbul berhubung barang jualan dalam pelaksanaan e dagang. Dua persoalan tersebut adalah :-

  1. Hukum melakukan kontrak ke atas suatu barang yang ghaib.
  2. Hukum melakukan kontrak ke atas barang yang masih belum ada.

Melakukan kontrak ke atas barang yang ghaib sudah pastinya berlaku dalam e-dagang kerana majlis kontrak e-dagang tidak melibatkan pertemuan fizikal antara pembeli dan penjual. Kontrak yang berlaku pula ialah kontrak secara bertulis yang sudah semestinya tidak melibatkan kehadiran subjek kontrak semasa majlis kontrak berlangsung. Berhubung dengan hukum melakukan kontrak ke atas barang yang ghaib, para ahli fiqh telahpun membincangkan perkara ini yang mana berlaku perselisihan pendapat dalam kalangan mereka.

Menurut Mazhab Hanafi, sesiapa yang membeli suatu barang yang tidak dilihatnya (ghaib) maka jual beli itu sah dan dia mempunyai hak khiyar untuk meneruskan jual beli itu atau tidak tanpa mengira barang tersebut menepati sifat-sifat yang dinyatakan atau sebaliknya (Ibn al- Humam t.th : 137-138). Mazhab Maliki pula mengatakan sah jual beli barang yang ghaib tetap disyaratkan dinyatakan sifatnya sekiranya barang tersebut tiada dalam majlis kontrak. Jika barang tersebut ada dalam majlis maka tidak sah jual beli dengan dinyatakan sifatnya sahaja yang mana barang itu mesti dilihat kecuali kalau barang itu dibuka ia boleh mendatangkan kerosakan. Apabila barang tersebut memenuhi sifat-sifat yang dinyatakan maka jual beli itu mengikat tetapi jika ia tidak menepati sifat yang dinyatakan maka pembeli berhak memulangkannya semula kepada penjual (al-Dardir t.th. : 42-43).

Mazhab Hanbali sependapat dengan Mazhab Maliki yang mana mereka mengatakan sah jual beli barang yang ghaib asalkan dinyatakan sifat-sifatnya seperti dalam jual salam (al-Buhuti t.th. : 163). Manakala Mazhab Syafi’e pula mengikut pendapat pertama mengatakan bahawa tidak sah sama sekali jual beli barang yang ghaib iaitu barang yang tidak dilihat oleh kedua-dua orang yang berkontrak atau salah seorang daripada mereka sekalipun barang itu ada semasa majlis kontrak kerana terdapat unsur-unsur penipuan. Pendapat kedua pula menyatakan bahawa sah jual beli barang yang ghaib dengan syarat hendaklah dinyatakan sifat-sifatnya dan pembeli mempunyai hak khiyar sebaik sahaja melihatnya (al-Khatib al-Sharbini.t.th. : 18).

Berdasarkan perbincangan ahli-ahli fiqh di atas boleh disimpulkan pendapat Mazhab Hanafi adalah mudah dan agak longgar kerana membenarkan jual beli barang yang ghaib sama ada dinyatakan sifatnya atau tidak malah jika barang tersebut disifatkan sekalipun, pembeli masih mempunyai hak khiyar setelah melihatnya sekalipun barang tersebut memenuhi sifat-sifat yang dipersetujui. Manakala pendapat Mazhab Maliki dan Mazhab Hanbali dalam salah satu pendapat lebih ketat kerana hanya membenarkan jual beli barang yang ghaib jika dinyatakan sifatnya. Pendapat pertama Mazhab Syafi’e adalah yang paling ketat kerana tidak membenarkan sama sekali jual beli barang yang ghaib.

Berdasarkan pelaksanaan e-dagang oleh syarikat yang terlibat dalam e-dagang contohnya syarikat Mphonline, ia memuatkan ke dalam laman webnya senarai buku yang dijual yang lengkap dengan harga, nama penerbit, jenis kulit sama ada tebal atau nipis, tahun terbitan, bilangan muka surat dan nombor sirinya (http://www.mphonline.com/ 28 Jun 2015). Kesemua ini merupakan sifat-sifat buku tersebut dan ini menunjukkan pendekatan yang digunakan oleh syarikat dengan menawarkan jualan buku lengkap dengan sifat-sifatnya ini adalah selaras dengan pendapat Mazhab Maliki, Hanbali dan pendapat kedua dalam Mazhab Syafi’e.

Cuma persoalan yang timbul sama ada penyenaraian buku-buku dalam laman web menunjukkan buku itu telah ada dalam simpanan syarikat atau akan hanya diperolehi apabila mendapat pesanan. Berdasarkan apa yang berlaku di syarikat Mphonline, pada setiap buku yang salam. Pendapat kedua pula walaupun membenarkan jual beli barang yang masih belum ada tetapi kebenaran itu bukan juga secara mutlak kerana ia mensyaratkan perlu disebut dalam kontrak jual beli sifat barang tersebut dan ini sebenarnya merupakan jual salam mengikut pandangan jumhur. Kesimpulannya tidak berlaku perbezaan antara pendapat pertama dan kedua yang mana kedua-duanya membenarkan jual beli barang yang belum ada secara jual salam dan tidak sah jika dilakukan secara jual beli biasa.

Berdasarkan perbincangan ahli-ahli fiqh berhubung kontrak barang yang belum ada, hukumnya diharuskan jika dilakukan secara jual salam. Melihat kepada apa yang diamalkan dalam dunia perniagaan hari ini yang mana apabila seorang pembeli berhajat untuk memiliki sesuatu barang, dia akan membuat pesanan (order) kepada peniaga. Peniaga akan memproses pesanan tersebut dan setelah berpuashati dengan pesanan itu khususnya jaminan pembayaran, dia akan menghantar barang itu kepada pembeli maka sempurnalah jual beli. Jika dia belum berpuashati, dia boleh menghubungi pembeli bagi mendapatkan maklumat yang lebih lanjut atau untuk memastikan dia sedang berurusan dengan pembeli yang sebenar.

Order bermaksud permintaan membuat atau membekalkan barang-barang; pesanan (Hornby 2001 : 1284). Berdasarkan maksud ini, pesanan yang diamalkan dalam urusan perniagaan hari ini adalah merujuk kepada jual salam tanpa mengira sama ada barang yang dipesan itu telah ada atau masih belum ada lagi. Oleh keranan pesanan (order) itu merujuk kepada jual salam maka pelaksanaan e-dagang oleh Mphonline adalah menepati dan mematuhi kehendak syarak maka proses ini sah dan harus mengikut syarak.

Para ahli fiqh telah membincangkan perkataan yang boleh digunakan dalam kontrak jual salam. Mengikut Mazhab Hanafi, Maliki dan Hanbali terdapat tiga perkataan yang boleh digunakan dalam kontrak jual salam iaitu salam (ملسلا), salaf (فلسلا) dan jual beli (عيبلا) (al-Zuhayli. 1989: 599). Manakala dalam Mazhab Shafici pula terdapat dua pendapat. Pendapat pertama mengatakan kontrak salam tidak boleh berlaku melainkan dengan perkataan salam dan salaf sahaja kerana menurut mereka salam bukanlah jual beli maka tidak sah dengan menggunakan perkataan jual beli. Manakala pendapat kedua pula mengatakan kontrak salam boleh berlaku dengan perkataan jual beli di samping salam dan salaf kerana kontrak salam adalah satu daripada bentuk jual beli yang memerlukan adanya penerimaan dalam majlis kontrak (al-Zuhayli 1989 : 599). Oleh kerana pesanan (order) bermaksud permintaan membuat atau membekalkan barang-barang; pesanan maka ia termasuk dalam makna salam dan salaf mengikut perbincangan ahli-ahli fiqh.

Walaupun syarikat tidak menyatakan urusniaganya adalah berasaskan jual salam namun amalan syarikat dalam berurusniaga dengan pembeli telah menunjukkan berlaku kontrak jual salam. Syarikat mensyaratkan pembeli membayar terlebih dahulu harga buku yang dipesan beserta kos penghantarannya menggunakan kad kredit atau menggunakan kemudahan pembayaran perbankan inetrnet. Pembayaran ini dilakukan oleh pembeli semasa dia membalas e-mel penjual tadi dengan menyatakan butiran kad kreditnya atau mengikut prosedur pembayaran perbankan internet. Begitu juga dengan subjek kontrak iaitu buku yang disenaraikan dalam web, ia telah memenuhi syarat jual salam kerana telah dinyatakan sifat-sifat malah disertakan dengan gambarnya sekali.

Kelayakan pihak yang berkontrak

Kelayakan pihak yang berkontrak penting kerana ia akan menentukan sama ada sah atau tidak sesuatu kontrak. Oleh yang demikian, perbincangan tentang pihak yang berkontrak merupakan tajuk yang dibincangkan secara panjang lebar oleh ahli-ahli fiqh sekalipun mereka tidak sependapat dalam menentukan sama ada ia merupakan rukun kontrak atau bukan. Dalam menentukan rukun kontrak ahli-ahli fiqh berbeza pendapat.

Mengikut jumhur ahli-ahli fiqh yang terdiri daripada Mazhab Maliki, Shafici dan Hanbali, rukun kontrak terdiri daripada tiga iaitu orang yang berkontrak (penjual dan pembeli), subjek kontrak (barang dan harga) dan sighah kontrak (ijab dan qabul) (al-Dardir t.th. : 2, al-Khatib al-Sharbini t.th : 3, al-Buhuti t.th. : 3). Manakala Mazhab Hanafi pula berpendapat rukun kontrak satu sahaja iaitu sighah kontrak (ijab dan qabul) (al-Kasani 1997:530).

Walaupun di kalangan ahli-ahli fiqh berlaku perbezaan pendapat berhubung bilangan rukun kontrak tetapi mereka sepakat menyatakan ketiga-tiga perkara iaitu sighah kontrak (ijab dan qabul) subjek kontrak (barang dan harga) dan orang yang berkontrak (penjual dan pembeli) merupakan asas (muqawwamat) kontrak kerana kontrak tidak sah melainkan dengan adanya ketiga-tiga perkara tersebut (al-Buti 1998:33).

Bagi membolehkan sesuatu kontrak dianggap sah oleh syarak, setiap orang yang berkontrak mestilah berkelayakan untuk melaksanakan kontrak. Semua ahli-ahli fiqh sepakat tentang keperluan orang yang berkontrak mempunyai keahlian (ahalliyyah) bagi membolehkan kontrak itu diambil kira dan mendatangkan kesan. (al-Buti 1998:43).

Syarat bagi kelayakan yang sepenuhnya untuk mengadakan kontrak tanpa memerlukan persetujuan daripada orang lain, pihak yang berkontrak mestilah seorang yang baligh, berakal dan matang (rashid (al-Bacli t.th. : 160). Maksud matang (rashid) mengikut Mazhab al- Shafici ialah seseorang itu mestilah mempunyai kepandaian dalam menguruskan harta dan dia juga mesti baik dari segi agama (al-Khatib al-Sharbini t.th. : 7). Ini bermakna jika dia seorang yang pandai menguruskan harta tetapi fasik maka dia bukan seorang yang matang (rashid). Pandangan ini berbeza dengan pandangan mazhab-mazhab lain yang mengatakan fasik tidak menjejaskan kelayakan seseorang asalkan dia pandai menguruskan harta (al-Bacli t.th. : 160).

Berhubung dengan jual beli kanak-kanak yang belum mumayyiz, para ahli fiqh sependapat mengatakan bahawa jual beli yang dilakukan oleh golongan ini tidak sah melainkan barangan yang rendah nilainya (al-Zuhayli. 1989 : 500). Bagi kanak-kanak yang telah mumayyiz pula mereka berbeza pendapat. Mazhab Hanafi, Maliki dan Hanbali menyatakan sah kontrak jual beli yang dilakukan oleh kanak-kanak yang mumayyiz tetapi kontrak itu tidak mengikat melainkan dengan keizinan walinya (al-Kasani 1997 : 533, al-Dardir t.th. : 18, al-Buhuti t.th. : 151). Cuma Mazhab Hanbali mensyaratkan keizinan wali mestilah diperolehi sebelum kontrak (al-Buhuti t.th.:151).

Mazhab Syafi’e pula mengatakan orang yang berkontrak mestilah telah baligh dan berakal. Tidak sah kontrak yang dilakukan oleh kanak-kanak yang belum baligh, orang gila dan orang yang bodoh (al-Khatib al-Sharbini.t.th.: 7). Ini bermakna, mengikut pendapat ini kontrak yang dilakukan oleh kanak-kanak yang mumayyiz tidak sah kerana dia masih belum baligh. Berdasarkan dua aliran pendapat ini, pendapat Mazhab Shafici adalah lebih ketat kerana mensyaratkan seseorang yang berkontrak itu mestilah telah baligh berbanding pendapat jumhur yang menyatakan sah kontrak yang dilakukan kanak-kanak mumayyiz asalkan diizinkan oleh walinya.

Memandangkan kontrak e-dagang melibatkan antara dua pihak yang tidak mengenali antara satu sama lain maka menjadi suatu yang agak sukar bagi penjual untuk memastikan identiti pembeli dan begitulah sebaliknya. Bagi membolehkan satu pihak mengetahui identiti satu pihak lagi, apa yang biasa diamalkan dalam e-dagang hari ini ialah penjual menyediakan satu borang pendaftaran elektronik pada laman web untuk diisi oleh pembeli butiran peribadinya seperti nama. alamat surat-menyurat, alamat e-mel dan nombor telefon.

Perincian tentang butiran peribadi yang diperlukan oleh penjual mungkin berbeza antara laman-laman web e-dagang. Antara faktor yang mempengaruhi perbezaan butiran peribadi yang diperlukan oleh penjual ialah bentuk barang yang dipesan. Bagi barang yang perlu dihantar secara fizikal memerlukan sekurang-kurangnya pembeli menyatakan nama dan alamatnya.

Berdasarkan kehendak perundangan di Malaysia iaitu Seksyen 11, Akta Kontrak 1950 yang menyatakan :-

Setiap orang adalah layak membuat kontrak sekiranya dia telah dewasa mengikut undang-undang dirinya, berakal sempurna dan tidak hilang kelayakan untuk membuat kontrak mengikut mana-mana undang-undang yang dikenakan ke atasnya.

Ini bermakna seorang yang belum dewasa atau tidak siuman atau telah hilang kelayakan adalah tidak berhak untuk melakukan sebarang bentuk kontrak. Bagi menentukan umur dewasa pula, Seksyen 33, Akta Umur Dewasa 1971 menyatakan seseorang itu dikatakan mencapai usia dewasa apabila beliau berumur lapan belas tahun.

Syarat ini adalah selaras dengan pendapat ahli-ahli fiqh berhubung dengan umur baligh kerana ia merupakan umur maksimun baligh mengikut perbincangan mereka sekalipun mereka berbeza-beza pendapat dalam menentukan umur baligh tersebut. Pada hari ini, kebiasaannya seseorang yang telah mencapai usia lapan belas tahun telah mencapai kematangan fikiran dan boleh menguruskan hartanya dengan baik. Syarat ini bertujuan untuk memastikan hanya mereka yang yang layak dan telah cukup umur dewasa sahaja berhak untuk berurusniaga dengan syarikat dan seterusnya mengelakkan daripada berlaku penipuan.

Sekalipun syarikat mensyaratkan pembeli mematuhi perundangan dari segi kelayakan umur untuk melakukan transaksi perniagaan iaitu mestilah berumur lapan belas tahun ke atas namun masih timbul persoalan sejauh mana kejujuran pembeli tersebut kerana dia tidak bertemu secara langsung dengan penjual. Kemungkinan boleh berlaku pemalsuan identiti apabila terdapat pihak yang ketiga yang menyamar sebagai pembeli dengan menggunakan identiti orang lain lalu melakukan transaksi perniagaan dengan menggunakan identiti orang lain.

Satu cadangan penyelesaian bagi merungkai permasalahan ini adalah pihak syarikat boleh mensyaratkan pelanggan yang mahu membeli daripada syarikat perlu membuat pengakuan bahawa identiti yang dinyatakan dalam borang biodata pelanggan adalah identiti pelanggan yang sebenarnya dan sebarang pemalsuan identiti adalah tertakluk kepada tindakan undang-undang.

Terdapat juga kemungkinan adanya pihak yang tidak bertanggungjawab membina laman web e-dagang palsu yang berpura-pura menjual sesuatu barangan. Masalah yang timbul adalah kalau ada pelanggan yang terpedaya yang tanpa usul periksa terus membuat pesanan melalui laman web palsu dengan menyerahkan nombor kad kreditnya sebagai pembayaran. Oleh kerana identiti penjual tidak pasti, ini akan menyusahkan pembeli tadi untuk membuat laporan penipuan. Bagi mengatasi masalah ini pihak berkuasa boleh mengenakan satu peraturan yang mensyaratkan setiap peniaga secara e-dagang perlu mendaftarkan perniagaan mereka bagi memastikan urusniaga mereka mematuhi perundangan dan memudahkan diambil tindakan terhadap pihak yang bertindak menyalahi undang-undang.

Menurut fatwa yang dikeluarkan oleh persidangan Majma al-Fiqh al-Islami Kali ke-6 di Jeddah pada 17-23 Syaban 1420H bersamaan 14-20 Mac 1990M. Antara keputusan yang telah dibuat pada persidangan tersebut ialah apabila berlaku akad antara dua orang yang tidak berada di satu tempat, masing- masing tidak melihat dan mendengar antara satu sama lain, perantaraan antara mereka ialah dengan tulisan, surat atau menghantar utusan, termasuk juga telegram, faks atau komputer maka dalam keadaan ini akad yang dilakukan antara kedua-dua menjadi sempurna apabila sesuatu tawaran itu sampai kepada penerima tawaran dan dia menerimanya. Oleh itu, ini jelas menunjukkan bahawa transaksi yang dilakukan dengan menggunakan perkhidmatan perbankan Internet dibolehkan bersandarkan akad yang dilakukan antara dua orang yang ghaib dan perantaraan mereka hanya melalui dokumen yang terdapat di laman sesawang setiap bank-bank yang terlibat.

Berdasarkan hukum syarak, perbankan internet secara konsepnya adalah harus menurut pandangan Islam dan ini membuktikan bahawa Islam adalah satu agama yang lengkap yang mencakupi setiap aspek dalam kehidupan manusia.

  1. JUAL BELI ATAS TALIAN

Internet merupakan sebahagian daripada kehidupan pengguna kini. Sesuai dengan perubahan gaya hidup yang semakin sibuk, sebahagian daripada pengguna kini juga menjadikan internet sebagai salah satu medium untuk membeli barangan dan perkhidmatan. Pembelian secara atas talian dipilih sebagai langkah mudah untuk berbelanja bagi mendapatkan barang keperluan tanpa perlu beratur panjang di kaunter. Di negara maju, pembelian melalui internet sudah lama diamalkan dan tren ini semakin rancak berkembang dalam kalangan masyarakat tempatan. Melalui pembelian secara atas talian pembeli boleh melihat barangan yang ingin dibeli, membuat perbandingan dari segi harga, kualiti dan jenama sebelum membuat tempahan.

Menurut kajian yang dilakukan oleh Jabatan Perangkaan Malaysia yang melibatkan seramai 31,433 isi rumah yang meliputi 96,225 individu yang berumur 15 tahun dan ke atas mendapati seramai 56.0 peratus responden menggunakan komputer. Dapatan kajian turut mendedahkan sebanyak 57.0 peratus pula menggunakan internet dengan kekerapan penggunaan internet sekurang-kurangnya sekali sehari (60.3%) manakala seramai 94.2 peratus responden yang dikaji menggunakan telefon bimbit. Dari segi jenis barangan dan perkhidmatan yang dibeli melalui internet pula terdiri daripada pakaian, beg dan kasut (50.4%), makanan dan minuman (49.7%), produk pelancongan dan perjalanan (35.4%), perkhidmatan penginapan (28.7%) dan aksesori perhiasan diri (27.9%). (Mat Arisah, Zainal Badari, & Hashim, 2016)

Antara contoh transaksi jual beli yang kini semakin berkembang pesat di Malaysia ialah Lazada dan Shoppee. Kebanyakan daripada lawan web jual beli ini menawarkan kepelbagaian barangan dari keperluan harian sehingga ke barangan berstatus kehendak seperti telefon bimbit. Terdapat juga pembelian buku secara atas talian iaiatu MPHOnline dan Kinokuniya Book Store (Malaysia).

Prinsip pertama muamalah Islam yang dilaksanakan dalam e-Dagang ialah prinsip jual beli kerana ia merupakan prinsip yang asas dalam urusniaga. Pelaksanaan ini selaras dengan kehendak muamalah Islam apabila barang yang dijual beli secara e-Dagang telah ada semasa akad berlangsung.

Prosedur pembelian buku di syarikat MPHonline dan Kinokuniya Book Stores (Malaysia).com bermula dengan pelanggan memasuki laman web syarikat dan memilih buku-buku-buku yang dikehendaki. Paparan buku-buku dilakukan dengan cara yang jelas dengan disertakan dengan gambar buku serta ciri-ciri buku seperti nombor id produk, format buku sama ada berkulit nipis atau tebal, nama penerbit, tahun penerbitan, bilangan mukasurat dan harganya. Seterusnya pelanggan perlu membuka mendaftar sebagai pelanggan syarikat dengan memasukkan maklumat peribadi seperti nama dan alamat. Manakala dari segi pembayarannya boleh dibuat secara atas talian dengan menggunakan kemudahan perbankan internet dan penggunaan kad kredit.

Berdasarkan amalan syarikat MPHonline.com dan Kinokuniya Book Stores (Malaysia).com, boleh disimpulkan bahawa dua buah syarikat ini telah mengamalkan prinsip bay’ dalam operasinya dan ia telah menepati kehendak syariah dari segi mempamerkan di laman web masing buku-buku yang hendak dijual kepada pelanggan yang berminat untuk membeli secara atas talian. Selain itu, paparan buku-buku dilakukan dengan cara yang jelas dengan disertakan dengan gambar buku serta ciri-ciri buku seperti bilangan mukasurat dan harganya dapat menjauhkan transaksi di syarikat ini jauh daripada unsur-unsur keraguan dan mengelakkan pelanggan daripada merasa ditipu dan mengalami kerugian.

Pemakaian prinsip salam dalam e-Dagang adalah sesuai jika barang yang diiklankan oleh penjual dalam laman webnya tiada dalam stok semasa pembeli membuat tempahan. Malah prinsip inilah yang paling sesuai sekali dilaksanakan dalam e-Dagang secara menyeluruh kerana ia tidak memerlukan penjual memastikan setiap barang yang diiklankan dalam laman web mestilah ada semasa akad dilakukan. Bahkan akad ini boleh dilaksanakan sekali pun barang yang dipesan itu telah ada dalam stok penjual.

Melalui pelaksanaan akad salam dalam e-Dagang, penjual tidak perlu memastikan barang yang diiklankannya dalam laman web perlu ada setiap masa dan ini akan meringankan penjual dari segi beban kerja dan masa. Penjual hanya akan mendapatkan barang tersebut setelah menerima tempahan daripada pembeli. Memandangkan akad yang berlaku ialah akad salam maka adalah perlu bagi penjual menyatakan dengan terperinci barang berkenaan. Contohnya jika barang tersebut ialah buku maka penjual menyertakan gambar, harga, penerbit, jenis kulit sama ada keras atau lembut, tahun terbitan, bilangan muka surat dan nombor sirinya seperti mana yang dilakukan oleh syarikat MPHonline dan Kinokuniya Book Stores (Malaysia). Pembelian buku secara salam ini berlaku dalam transaksi di dua buah syarikat ini apabila buku dipamerkan dalam laman web syarikat tiada dalam stok (out of stock) dan dinyatakan memerlukan tempoh untuk mendapatkannya.

Berdasarkan amalan syarikat MPHonline dan Kinokuniya Book Stores (Malaysia) ini, dua syarikat telah mengamalkan prinsip salam dalam operasinya dan ia telah menepati kehendak syarak dari segi penyenaraian sifat-sifat buku yang dipesan secara terperinci, penyataan alamat penghantaran buku oleh pembeli dan pembayaran buku yang dipesan dalam majlis akad sama ada menggunakan kemudahan kad kredit atau perbankan internet. Pembayaran yang dibuat secara atas talian dengan menggunakan kemudahan yang dinyatakan tadi menunjukkan telah berlaku pembayaran dalam majlis akad.

Memandangkan e-Dagang melibatkan akad ke atas barang yang tidak dilihat semasa akad berlangsung maka pelaksanaan khiyarmerupakan satu perkara penting. Ini bagi memastikan pihak pembeli khususnya tidak mengalami kerugian apabila mendapati barang yang dipesannya tidak memenuhi sifat-sifat yang dipersetujui semasa akad atau barang itu rosak. Oleh itu khiyar yang sesuai dilaksanakan dalam e-Dagang ialah khiyar ru’yah dankhiyar ‘aybdi mana kedua-duanya berkaitan dengan barang jualan. Adapun khiyar shart, pelaksanaannya adalah bergantung kepada persetujuan kedua-dua belah pihak yang terlibat iaitu pembeli dan penjual.

Dari segi pelaksanaan khiyardalam aktiviti e-Dagang hari ini, syarikat MPHonline dan Kinokuniya Book Stores (Malaysia) mengamalkan satu polisi yang dikenali sebagai polisi pemulangan (return policy) yang mirip kepada khiyar ‘ayb. Polisi tersebut adalah syarikat akan menggantikan produk jika produk yang dihantar itu rosak (defective product) semasa penghantaran dan tertakluk kepada terma dan syarat tertentu.

Polisi ini membolehkan pembeli mendapat gantian semula jika buku yang dipesannya rosak dan ini untuk memastikan pembeli tidak mengalami kerugian. Inilah satu-satunya polisi yang berkaitan dengan khiyar yang dilaksanakan oleh syarikat MPHonline dan Kinokuniya Book Stores (Malaysia).

Berhubung dengan khiyar ru’yah, ia tidak dilaksanakan oleh syarikat ini kerana syarikat tidak menyatakan dalam polisi pemulangannya (return policy) bahawa pembeli mempunyai hak untuk memulangkan balik buku yang dibeli. Ini bermakna setelah pembeli melihat buku yang dipesannya dan mendapati buku tersebut tidak menepati ciri-ciri yang telah dinyatakan pada laman web syarikat dari segi segi saiz atau jenis kulit maka dia tidak berhak untuk memulangkan semula buku tersebut. Begitu juga khiyar sharttidak dilaksanakan oleh syarikat di mana syarikat tidak menyatakan proses jual beli buku secara e-Dagang oleh syarikat adalah tertakluk kepada syarat di mana syarikat atau pembeli mempunyai hak untuk memilih sama ada mahu meneruskan jual beli berkenaan atau sebaliknya dalam tempoh beberapa hari selepas proses jual beli itu selesai. Ini menunjukkan tidak berlaku sama sekalikhiyar shartdalam proses jual beli buku oleh syarikat Mphonline dan Kinokuniya Book Stores (Malaysia). (Mat Jusoh et al., 2014)

KESIMPULAN

Kehadiran teknologi komputer dan internet telah banyak mengubah corak dan gaya hidup manusia kini. la bukan sahaja mengubah cara berkomunikasi dan memperolehi maklumat bahkan telah membawa perspektif baru dalam dunia perniagaan dan perdagangan sehingga lahirnya e-commerce (e-dagang), (e-tiket), dan lain-lain lagi. Pembentukan dan pelaksanaan jual beli sebegini adalah baru dan tidak 0dibahaskan secara khusus dalam kitab klasik. Tambahan pula konsep dan kerangka e-dagang bukanlah lahir dari acuan muamalat Islam. Namun mengenai urusan jual beli, fuqaha telah meletakkan asas dan teori yang jelas sebagai panduan. Kehadiran e-dagang memberi kemudahan yang cepat kepada semua golongan masyarakat dalam transaksi jual beli. Pengguna juga tidak perlu ke premis jualan kerana pemilihan barang dan ijab qabul telah dilakukan melalui internet. la juga dapat menjimatkan masa dan keadaan. Kehadiran e-dagang juga adalah satu muamalah atau aktiviti yang tidak bercanggah dengan sistem jual beli dalam Islam. Ini kerana e-dagang menginterprestasikan jual beli dalam bentuk yang moden yang mana ia menjadi keperluan dan kehendak masyarakat zaman sekarang. Oleh kerana hukum asal sesuatu itu harus, maka aktiviti e-dagang juga adalah harus selagi ia menepati rukun jual beli dan syarat jual beli dan selagi mana ia dapat menjamin kemaslahatan manusia seluruhnya. (Adila et al., 2008)

Kontrak e-dagang atau jual beli secara atas talian menimbulkan persoalan-persoalan yang memerlukan pemerhatian dan penelitian terhadap pelaksanaannya bagi mengaitkannya dengan muamalah Islam yang telah dibincangkan secara mendalam oleh ahli-ahli fiqh sejak dari dahulu lagi. Kaitan antara pelaksanaan e-dagang dengan hukum-hakam muamalah Islam perlu dilakukan bagi mengenalpasti aspek-aspek yang selaras dan yang tidak selaras dan seterusnya memberi penyelesaian kepada persoalan-persoalan yang timbul. Walaupun dari segi konsepnya, e-dagang harus menurut muamalah Islam namun adalah tidak tepat untuk menjadikan hukum harus ini meliputi keseluruhan aktiviti e-dagang yang berlaku hari ini tanpa melihat kepada pelaksanaannya secara langsung oleh syarikat-syarikat yang terlibat. Kajian langsung terhadap syarikat-syarikat yang terlibat dalam e-dagang memberikan kefahaman yang mendalam tentang operasi e-dagang bagi mengaitkan dengan hukum syarak.

BIBLIOGRAFI

Al-Quran al-Karim

Mustofa Al-Khin (Dr.), Mustofa Al-Bugho (Dr.), Ali Asy-Syarbaji. 2004. Kitab Fiqh Mazhab Syafie (Jilid 6). Terj. Ust Solehan bin Ayub. Kuala Lumpur: Pustaka Salam Sdn. Bhd., hlm. 1000.

al-Zuhayli, Wahbah. (1973). al-Fiqh al-Islami Wa Adillatuhu. Beirut: Dar al-Fikr.

Adila, N., Noor, M., Azlina, N., Noor, M., Secara, A., Elektronik, A. P., & Kehadiran, P. (2008). KONTRAK E-DAGANG: PERBANDINGAN AQAD (KONTRAK) DALAM MUAMALAH ISLAM. In International Conference on Entrepreneurship 2008. Meritus Pelangi Beach Resort & Spa, Langkawi.

Fakhruddin, M., & Ishak, B. I. N. (2010). KESAN TEKNOLOGI MODEN TERHADAP PERUBAHAN HUKUM : ANALISIS TERHADAP PENGGUNAAN SHORT MESSAGE SERVICE (SMS). Universiti Malaya.

Mat Arisah, F., Zainal Badari, S. A., & Hashim, A. H. (2016). Amalan Pembelian Secara Atas Talian ( Online ) dan Faktor-Faktor Mempengaruhi. Malaysia Journal of Social Sciences and Humanities, 1(3), 111–123.

Mat Jusoh, A. J., Borhan, J. T., Ismail, A. F., & S.Ali, S. R. (2014). Prinsip-Prinsip Syariah dan Aplikasinya Dalam Transaksi Perniagaan Pasaran Modal Islam di Malaysia Buku Secara Elektronik (E-Dagang) di Malaysia. Jurnal Muamalat,7, 49.

Rosland, A., & Tamkin, J. (2013). Akad dalam Perbankan Internet. Jurnal Teknologi, 1(October 2013), 45–50. https://doi.org/10.11113/jt.v65.1629

Mat Jusoh, A. J., Borhan, J. T., & Zakaria, M. B. (2015). Isu-isu Syariah Dalam Pelaksanaan E-Dagang. Jurnal Islam Dan Masyarakat Kontemporari, 10, 24–40. Retrieved from https://journal.unisza.edu.my/jimk/index.php/jimk/article/viewFile/81/68

Muttaqin, A. (2010). Transaksi E-Commerce Dalam Tinjauan Hukum Jual Beli Islam. Ulumuddin,VI, 459–467. Retrieved from http://ejournal.umm.ac.id/index.php/jphi/article/view/1304

Advertisements
Posted in master, OUM, peguam, peguamsyarie, syariah, undang-undang

Result Proposal Master OUM

Alhamdulillah thumma Alhamdulillah 🙂

Proposal master aku university approved without correction. So dah boleh start menulis. Kalau ikut perkiraan aku, actually every month aku perlu habiskan satu chapter untuk pastikan at the end of the date, aku submit on time without any delay. huhu.

Tapi ni dah masuk Februari 2018 and aku belum buat lagi even satu page dalam chapter 1. HAHA. okay tak kelakar tau!

Its quite tough sebenarnya sambung belajar and kerja. Banyak time aku down, tapi time down, aku akan ingat mak aku, moga dia baik-baik Disana. Dan aku akan okay balik. hehe.

Wish me luck gais!Thankyou xoxo.

Any question regarding undang-undang syariah you may drop dekat emel aku norhanani.hdzm@gmail.com atau hdzm.legal@gmail.com.

Regards,
Cik Puan Hanani.

Posted in master, OUM, undang-undang

Proposal Master

Mula mula pemilihan supervisor i was sooo stress! sebab tak ramai lecturer di OUM Kuantan yang specialities dalam Law. 😦 . Aku nak buat tentang kaedah hakam di negeri pahang, to be exact, di Mahkamah Rendah Syariah Kuantan.

Tapi who knows aturan Allah tu sentiasa cantik, this sem aku dapat lecturer yang Law. Cuma bezanya dia banyak buat pasal Banking-Risk Management something like that la. in fact, shes a lawyer. Cuma tak practice dah. And currently she a lecturer di KYP dalam legal punya field.

Shes cool, rileks and steady plus sangat supportive! Muda lagi, umur dalam 35.

Aku hantar draft proposal hari sabtu, Sabtu petang dia semak and inform aku ada kena buat sikit amendment since dia pun tak familiar dengan format OUM, so we decided untuk follow format dia. Dia graduated from IIUM time degree, juga Master di IIUM and currently PhD di UNiSZA semester 4.

Aku amend and Sabtu malam resubmit untuk dia semak, Ahad pagi dia inform kata ‘ok you may submit and goodluck!’ hew. Cool kan? Cepat gila dia semak even dia anak ramai weih. Sempat pulak dia semak.

So, aku kena submit pada OUM proposal dengan a few documents lain before 30/12/2017 untuk pastikan subject Master Project aku register untuk sem depan.

Huu. and finally, wish me luck ok! I just love my journey as master candidate!

Posted in peguam, peguamsyarie, Uncategorized, undang-undang

Berbaloi lantik Peguam?

Saya sedang menyiapkan saman dan penyata tuntutan untuk beberapa tuntutan kes di Mahkamah Syariah dan Sivil yang telah tertangguh agak lama sejak dari anakguam membuat bayaran dan menyediakan dokumen lengkap kepada saya. (Ya, diakui ada sedikit kegagalan dalam pengurusan masa saya).

Namun, saya terpanggil untuk membuat suatu entri berkenaan dengan lantikan seseorang yang ahli berkenaan dengan undang-undang (Peguam) dalam membantu orang awam untuk membuat tuntutan di mahkamah selepas membaca beberapa entri di blog berkenaan dengan keberbaloian lantikan seseorang peguam.

Nak ketawa, tapi apakan daya, proses pembelajaran 4 tahun degree dan 2 tahun asasi di Universiti Malaya mungkin adalah satu proses singkat yang orang awam rasa dan menjadikan mereka merasakan bahawa melantik peguam adalah merugikan dengan caj yang tinggi sedangkan orang awam tersebut sendiri boleh melakukan urusan di mahkamah secara sendiri.

Pada saya terdapat 3 keadaan yang memungkinkan lantikan peguam tidak perlu dilakukan iaitu:-

  1. Anda tahu segala bentuk prosedur undang-undang termasuk seksyen berkaitan yang akan digunakan dalam tuntutan anda;
  2. Anda tahu dengan jelas tuntutan yang perlu anda buat beserta dengan fakta kes dan bahan bukti serta keterangan pada perbicaraan kelak; dan
  3. Anda tahu bagaimana untuk mempastikan perintah Mahkamah yang diperolehi akan berjaya untuk dilaksanakan oleh pihak satu lagi.

Secara umum ia adalah soal, pra bicara, bicara dan selepas bicara.

Jadi jika anda tahu semua ini, berlapang dadalah untuk tidak perlu melantik mana-mana peguam dalam tuntutan anda di mahkamah.

Suka untuk saya kongsi satu analogi:-

Kita mempunyai pelbagai keinginan dalam membeli sebuah kereta. Berdasarkan kehendak, kita ingin memiliki sebuah kereta import berbanding kereta tempatan.

Namun kita memutuskan untuk mahukan kereta import dengan harga tempatan. Kita masih dapat kereta import, namun dengan harga tempatan, ia bukanlah sebuah kereta yang mampu digunakan tanpa sebarang kerosakan dalam tempoh 1 ke 2 tahun.

Lantas akhirnya, setelah baikpulih demi baikpulih yang dilakukan menyamai malah lebih murah harga kereta tempatan yang juga berstatus tempatan, kita menyesali keputusan kita terdahulu.

Lantikan peguam bukan soal caj fee yang dikenakan (sekiranya berkemampuan), ia soal pengetahun tentang undang-undang seseorang peguam tersebut serta peratusan permohonan seseorang akan diluluskan oleh Mahkamah atau sebaliknya.

Jadi, berbaloi ke lantik peguam?
TEPUK DADA,TANYA SELERA.

Posted in master, OUM, pentadbiran undang-undang islam di malaysia, syariah, undang-undang

Sistem Pentadbiran Undang-Undang Islam di Malaysia : Sejarah dan ruang lingkup bidang kuasa yang ditetapkan mengikut Perlembagaan Malaysia

  1. PENGENALAN

Kedudukan Islam sebagai agama rasmi persekutuan telah diperuntukkan di dalam Perkara 3 Perlembagaan Persekutuan yang menjelaskan bahawa Islam adalah agama rasmi persekutuan tetapi agama lain boleh diamalkan dengan aman dan damai di mana-mana bahagian persekutuan. Perkara 11 pula memperuntukkan bahawa tiap-tiap orang berhak menganut dan mengamalkan agamanya dan, tertakluk kepada syarat Perkara 11, untuk mengembangkan agamanya. Syaratnya ialah undang-undang boleh mengawal atau menyekat pengembangan apa-apa iktikad atau kepercayaan agama antara orang-orang yang menganut agama Islam. (Joned, 2007). Bidangkuasa berkenaan undang-undang Islam dan pentadbirannya juga boleh dilihat melalui peruntukkan undang-undang di dalam bidangkuasa negeri, Senarai 2 (Senarai Negeri), Jadual Kesembilan Perlembagan Persekutuan dan juga Perkara 121 (1A) Perlembagaan Persekutuan. Secara keseluruhan peruntukan-peruntukan ini adalah berkenaan dengan agama Islam serta bidangkuasa yang diberikan untuk menggunapakai undang-undang Islam tersebut di Malaysia.

Pentadbiran undang-undang Islam di Malaysia merupakan salah satu perkara asas yang perlu dititikberatkan dalam memahami sistem perundangan Islam di Malaysia secara kolektif. Pentadbiran kepada perundangan Islam di Malaysia telah melalui beberapa fasa modifikasi sehingga menjadikan undang-undang Islam pada hari ini telah digunapakai di Malaysia walaupun masih perlu kepada beberapa pindaan bagi mengukuhkan serta memantapkan pentadbiran undang-undang Islam di Malaysia dan seterusnya meletakkan undang-undang Islam setanding atau lebih tinggi daripada undang-undang sivil. Objektif yang perlu diketengahkan dalam tugasan kali ini adalah bagi memberikan kefahaman berkenaan dengan sistem Pentadbiran Undang-Undang Islam di Malaysia sama ada sebelum penjajahan, semasa penjajahan dan selepas penjajahan barat ke atas sistem perundangan tersebut. Ia juga adalah bertujuan bagi mamahami berkenaan dengan bidangkuasa yang diberikan di dalam perkara berkaitan pentadbiran undang-undang Islam di Malaysia serta fasa perubahan ke arah islamisasi dan modenisasi undang-undang tersebut.

Tugasan ini dibahagikan kepada empat bahagian iaitu bahagian pertama akan melihat kepada sejarah dan ruang lingkup pentadbiran undang-undang Islam di Malaysia pra penjajahan, semasa penjajahan, pasca penjajahan dan terkini. Bahagian kedua pula akan menerangkan berkenaan dengan bidangkuasa dalam pentadbiran undang-undang Islam di Malaysia yang mana akan diterangkan seccara terperinci melalui model salah satu undang-undang pentadbiran negeri-negeri yang akan diketengahkan. Bahagian ketiga pula akan melihat kepada analisis dan usaha-usaha yang telah dan sedang dilakukan oleh pihak kerajaan dalam memantapkan sistem pentadbiran undang-undang Islam di Malaysia dan seterusnya meletakkan undang-undang Islam setanding atau lebih tinggi dari undang-undang sivil. Bahagian terakhir di dalam tugasan ini adalah cadangan atau penambahbaikkan yang diberikan bagi memastikan pentadbiran di dalam sistem undang-undang Malaysia lebih mantap dari yang sedia ada.

  1. SEJARAH PENTADBIRAN UNDANG-UNDANG ISLAM DI MALAYSIA

2.1       Pra Penjajahan

Walaupun mengikut penyelidikan ahi sejarah agama, Islam telah berkembang di Asia Tenggara sejak kurun ke-13 dan telah sampai ke Tanah Melayu kira-kira satu kurung selepas itu, Islam hanya bertapak kuat di Melaka dalam kurun ke-15. Sebelum kedatangan Islam, orang Melayu mengikut undang-undang adat yang dipengaruhi sedikit sebanyak unsur-unsur Hindu. Setelah raja-raja dan orang Melayu memeluk Islam, perubahan-perubahan telah dibuat untuk mengubahsuai adat Melayu supaya selaras dengan Islam dan seterusnya menggunakan undang-undang Islam. Proses ini boleh dilihat dalam pelbagai versi undang-undang Melaka – Risalat Hukum atau Undang-undang Melaka. Versi yang terawal mengandungi hanya undang-undang adat, tetapi versi-versi yang kemudian memperuntukkan kedua-duanya sekali iaitu undang-undang adat dan undang-undang Islam. Misalnya dalam peruntukan Fasal 12.2

Versi-versi kemudian Risalah Hukum Kanun mengandungi bahagian mengenai perkahwinan dan penceraian dan ini dikatakan diterjemahkan daripada al-Taqrib karya Abu Syuja’. Fasal 25 hingga 28 risalah ini menyebut hal-hal berhubung dengan wali, saksi-saksi perkahwinan, peraturan-peraturan mengenai khiyar dan talak. Ada juga fasal yang menyebut berkenaan dengan undang-undang dan acara mengenai urusniaga dalam Islam., timbangtara dan ukuran, larangan riba, kaedah menjual tanah dan sebagainya. Bahagian dikatakan diambil dari teks karangan Abu Syuja’ (al-taqrib), Ibn al-Qassim al-Ghazzi (Fath al-Qarib) dan Ibrahim al-Bajuri (Hashiya ‘ala Fath al-Qarib). Versi-versi yang kemudian ini juga mengandungi fasal-fasal mengenai keterangan, acara dan hukuman bagi membunuh, persetubuhan haram, sodomy dan bestiality, fitnah dan meminum minuman yang memabukkan.

Dalam undang-undang Pahang yang diusahakan semasa pemerintahan Sultan Abdul Ghaffar (1592-1614M) dan mengikut Risalah Hukum Kanun didapati pengaruh adat Melayu semakin berkurangan dan undang-undang Islam pada umumnya diikuti. Dengan itu terdapat peruntukan berkenaan dengan undang-undang Islam mengenai qisas (s.46-47), denda (s.48), persetubuhan haram (s.49), sodomy (s.50), fitnah (s.51), meminum minuman yang memabukkan (s.52), mencuri (s.53), merompak (s.55), murtad (s.54), tidak sembahyang (s.60), jihad (s.61), acara (s.62), saksi (s.63), dan sumpah (s.64). Terdapat juga peruntukan mengenai perdagangan, jual beli, jaminan, gerenti, pelaburan, amanah, pembayaran bagi buruh, tanah, pemberian dan wakaf.

Undang-undang Johor juga mengikut Risalah Hukum Kanun dan sebagai tambahan pada awal abad ke dua puluh, pengkanunan undang-undang Islam yang telah dibuat di Turki dan Mesir diterjemahkan kedalam bahasa melayu dan digunakan. Majallat al-Ahkam diterjemahkan sebagai Majalah Ahkam Johor dan Kanun Qadri Pasha (mazhab Hanafi) diambil dan diterjemahkan sebagai Ahkam Shariyyah Johor. (Joned, 2007). Majallat Al-Ahkam satu kumpulan undang-undang Mal Islam yang diperundangkan di Turki telah diterjemahkan ke dalam Bahasa Melayu dan diiktiraf sebagai undang-undang yang harus diikuti di mahkamah-mahkamah di Johor pada tahun 1914. (Institut Kefahaman Islam Malaysia (IKIM), 1997).

Di Terengganu, perlembagaan tahun 1911 menunjukkan ada pengaruh undang-undang Islam. Sebagai tambahan terdapat undang-undang mengenai penubuhan mahkamah dikeluarkan pada tahun 1885 yang nampaknya membuat peruntukan bagi pentadbiran undang-undang Islam di negeri itu.

Contoh-contoh di atas menunjukkan bahawa terdapat percubaan pada zaman sebelum kedatangan British untuk mengubahsuai undang-undang Adat Melayu dan mengambil undang-undang Islam. Namun proses ini terhenti apabila British datang ke Tanah Melayu dan menggunakan pengaruhnya. R.J Wilkinson berkata ‘tidak boleh diragukan lagi bahawa undang-undang Islam akan menjadi undang-undang Tanah Melayu sekiranya undang-undang British tidak masuk dan menahannya’. (Joned, 2007)

Di negeri-negeri Melayu sebelum masuknya pengaruh kerajaan British undang-undang asas atau undang-undang negeri ialah undang-undang Islam dan Adat Melayu dan mazhab yang diikuti ialah mazhab Syafie. Di dalam kes Ramah lwn Laton (1927)6 F.M.S.L.R 128; 2 J.H. 213, Mahkamah Rayuan di Selangor telah memutuskan bahawa undang-undang Islam ialah undang-undang Negeri dan Mahkamah hendaklah mengiktiraf dan menggunakan undang-undang tersebut. (Institut Kefahaman Islam Malaysia (IKIM), 1997). Mahkamah hendaklah mengambil perhatian dari segi kehakiman dan mesti mengisytiharkan undang-undang tersebut. (Joned, 2007). Pengiktirafan terhadap undang-undang Islam sebagai undang-undang negeri juga dapat dilihat di dalam kes Shaik Abdul Latif dll. Lwn. Shaik Elias Bux (1915) 1 F.M.S.L.R. 204, Edmons J.C di dalam penghakimannya berkata ‘Sebelum triti-triti pertama, penduduk negeri-negeri ini hampir semuanya terdiri daripada orang Melayu (Islam) bersama pelombong dan pengusaha Cina. Satu-satunya undang-undang yang terpakai kepada orang Melayu ialah undang-undang Islam yang diubahsuai oleh adat-adat tempatan’. Undang-undang Islam yang diikuti itu meliputi semua bidang termasuk Undang-Undang Keluarga, Undang-Undang Jenayah, Undang-undang Tanah, Undang-undang Mal, dan Undang-undang Acara dan Keterangan. Kumpulan undang-undang melayu lama seperti undang-undang Melaka atau undang-undang yang dikumpulkan untuk sultan Pahang mempunyai peruntukan bagi undang-undang Mal, Undang-undang Keterangan dan Undang-undang Acara. (Institut Kefahaman Islam Malaysia (IKIM), 1997).

2.2       Semasa penjajahan

 Walaubagaimanapun, keadaan itu telah berubah selepas masuknya pengaruh British ke negeri-negeri Melayu. Raja-raja Melayu telah membuat triti dengan pihak berkuasa British dan bersetuju menerima nasihat British dalam semua bidang kecuali agama Islam dan adat Melayu. (Institut Kefahaman Islam Malaysia (IKIM), 1997). Walaupun ada fasal sedemikian itu, bagaimanapun, di negeri-negeri Melayu, British sama ada secara langsung atau tidak langsung telah campur tangan dalam hal ehwal agama dan pentadbiran. Dengan secara tidak langsung perkembangan pengaruh British telah menyebabkan kemasukan undang-undang Inggeris. (Joned, 2007). Perkataan “Agama Islam” telah diberi tafsiran yang sempit dan “Agama” itu dianggapkan sama seperti di dalam agama Kristian. Dengan tafsiran ini pihak British telah dapat mempengaruhi undang-undang di Malaysia, yang dianggap olehnya tidak berkaitan dengan agama. (Institut Kefahaman Islam Malaysia (IKIM), 1997). Dengan nasihat Residen, Sultan-sultan di Negeri-negeri Melayu Bersekutu telah menggubal beberapa undang-undang yang diambil dari India yang telah mengambil prinsip undang-undang Inggeris. Dengan itu, dalam perkara-perkara seperti undang-undang jenayah, keterangan, acara jenayah, kontrak dan tanah, perundangan berdasarkan prinsip undang-undang Inggeris menggantikan undang-undang Islam dan adat Melayu. Akhirnya undang-undang Islam yang telah mengubahsuai adat-adat Melayu hanya terpakai dalam undang-undang keluarga, warisan dan beberapa aspek undang-undang jenayah. (Yaacob, 2009)(Joned, 2007). Beberapa undang-undang yang dipakai di India telah diterima pakai. Bahkan apabila Inggeris menduduki Pulau Pinang mereka telah memberi gambaran salah tentang fakta. Sir Benson Maxwell menjelaskan kedudukan Pulau Pinang sehingga pengistiharan Piagam Keadilan 1807 dalam kes Regina lwn Willans menyatakan :

“It is clear beyond all doubt not for the first twenty years and upwards of its history, no body of known law was in fact recognized as the law of the place”

Begitu juga dengan pentadbiran hukum syarak pada permulaannya jawatan naib kadi dan kadi telah diiktiraf dengan menubuhkan Mahkamah Kadi dan Mahkamah Naib Kadi di negeri- negeri Melayu dalam struktur Mahkamah Awam. Kedudukannya lebih rendah dari Mahkamah Majistret, walaupun berada dalam struktur mahkamah yang sama. Akhirnya apabila diadakan Ordinan Mahkamah 1948 bagi menubuhkan sistem kehakiman bagi Persekutuan, Mahkamah Naib Kadi dan Mahkamah Kadi telah diabaikan dengan mengeluarkannya daripada hierarki Mahkamah Persekutuan dan hari ini dikenali dengan Mahkamah Syariah dan mempunyai status mahkamah negeri dengan bidang kuasa amat rendah dan terbatas.

Beberapa tahun sebelum Persekutuan Tanah Melayu mencapai kemerdekaan pada 31 Ogos 1957 ada dua peristiwa penting yang berlaku iaitu penubuhan Suruhanjaya Reid untuk menderaf Perlembagaan Persekutuan dan kedua pengkanunan Undang-undang Pentadbiran Hukum Syarak 1952 bagi negeri Selangor. Enakmen ini telah menjadi model bagi pentadbiran perundangan Islam di negara ini. Akhirnya setiap negeri telah mengadakan enakmen Pentadbiran Hukum Syarak masing- masing. Enakmen ini mempunyai 180 seksyen dan kandungannya menyentuh penubuhan Majlis Agama Islam, perlantikan Mufti dan Jawatankuasa Fatwa, undang-undang Islam berkaitan dengan perkahwinan dan perceraian, nafkah, penjagaan anak, keterangan, prosedur jenayah dan sivil, perwarisan, pembahagian harta sepencarian, wakaf dan nazar, zakat dan trah dan Baitulmal, pengurusan masjid, pemelukan agama Islam, wasiat dan beberapa kesalahan matrimoni dan kesalahan yang boleh dihukum ta’zir. Enakmen Pentadbiran Hukum Syarak 1952 ini ada membuat peruntukan bagi penubuhan Mahkamah Kadi dan Kadi Besar dan bidang kuasanya. Rayuan dibuat ke Jawatankuasa Ulangbicara. Pelantikan Kadi dan Kadi Besar dan anggota panel Rayuan. Enakmen ini telah dipinda beberapa kali dan yang terakhir pada tahun 2003 dengan nama Enakmen Pentadbiran Agama Islam, negeri Selangor 2003. Beberapa pindaan penting telah dibuat kepada Undang-undang Pentadbiran Agama Islam seperti penyusunan semula Mahkamah Syariah dan pengwujudan jawatan- jawatan Hakim-hakim Mahkamah Syariah termasuk Ketua Hakim Syarie. Perubahan ini juga berlaku di negeri-negeri lain, termasuk Wilayah Persekutuan. Pada hari ini struktur Mahkamah Syariah di negara ini adalah seragam.

2.3       Pasca Penjajahan

Selepas kemerdekaan dan penjajahan Inggeris, adalah dapat diringkaskan bahawa terdapat tiga institusi yang terlibat dalam perlaksanaan perundangan Islam iaitu Majlis Agama Islam, Mufti, dan Mahkamah Kadi (Mahkamah Syariah). Bagaimanapun, dalam tugasan ini akan menyentuh aspek perundangan Islam yang ditadbir oleh Mahkamah Syariah dan yang telah dikanunkan oleh badan perundangan iaitu Parlimen dan Dewan Perundangan Negeri. Undang-undang pentadbiran perundangan Islam yang dipakai oleh negeri-negeri termasuk Wilayah-wilayah Persekutuan telah mengalami beberapa pindaan dan tujuannya adalah untuk menjadikannya lebih lengkap dan relevan. Perlembagaan Persekutuan dalam Jadual Kesembilan Senarai 2, Senarai Negeri menyatakan perkara-perkara berhubung dengan hukum syarak yang terletak pada Badan Perundangan Negeri untuk menggubalnya termasuk kuasa menubuhkan Mahkamah Syariah yang mempunyai bidang kuasa hanya ke atas orang Islam. Mahkamah tersebut tidak boleh mempunyai bidang kuasa mengenai kesalahan-kesalahan kecuali setakat yang diberi oleh undang-undang Persekutuan. Terdapat banyak undang-undang Persekutaun yang menghadkan bidang kuasa dan pemakaian undang-undang negeri, seperti Akta Mahkamah Syariah (Bidang kuasa Jenayah) 1965 (Disemak) 1984. Pindaan 1984 memberi kuasa kepada Mahkamah Syariah, selain denda tidak lebih lima ribu ringgit dan penjara tidak lebih tiga tahun, termasuk sebatan tidak lebih enam sebatan, begitu juga dalam pentadbiran pusaka dihalang oleh Akta Probet dan Pentadbiran 1959 (Disemak) (1972) dan Akta Pusaka Kecil (Pembahagian) 1955 (Disemak) (1972).

Bidang kuasa Jenayah dan Mal yang diberikan kepada Mahkamah Syariah ada diperuntukan dalam Enakmen Pentadbiran Perundangan Islam negeri-negeri. Ada perkara di mana Mahkamah Syariah mempunyai bidang kuasa akan tetapi tidak semua negeri mempunyai undang-undang yang khusus dan terperinci seperti mengenai wakaf, wasiat dan zakat. Bahagian hukum syarak yang diperbuat peruntukan yang agak jelas dan menyeluruh adalah mengenai kekeluargaan, bagaimanapun masih belum lengkap. Bahkan ada pihak yang tidak berpuashati tentang beberapa peruntukan seperti seksyen 23 mengenai poligami dan seksyen 58 pembahagian harta sepencarian apabila berlaku poligami. Dengan perkembangan masa adalah difikirkan perlu untuk membuat kajian bagi mengemaskini undang-undang yang sedia ada dan untuk mewujudkan undang-undang yang relevan bagi seluruh negeri- negeri. Oleh kerana pegangan mazhab di kalangan penduduk Islam pada umumnya sama iaitu Mazhab Sunni yang lebih tertumpu kepada aliran Mazhab Syafie sudah sepastinya tidak ada masalah untuk mengadakan keseragaman tersebut.

Langkah pertama telah diambil oleh kerajaan Persekutuan untuk mengadakan satu model undang-undang bagi pentadbiran Undang-undang Keluarga Islam. Justeru sebuah jawatankuasa telah dibentuk bagi menggubal undang-undang tersebut. Apabila draf undang-undang itu siap ia telah dihantar kepada Majlis Raja-raja. Setelah dipersetujui draf ini dihantar kepada tiap-tiap negeri untuk diterima dan dilaksanakan. Pihak berkuasa negeri telah menubuhkan jawatankuasa bagi meneliti draf tersebut, seperti di negeri Kedah, Kelantan dan Wilayah Persekutuan. Sungguhpun niat dan tujuan asal adalah untuk menyelaraskan atau untuk mengadakan satu undang-undang Keluarga Islam yang seragam di antara negeri-negeri, akan tetapi hasrat ini akhirnya tidak tercapai dan perbezaan-perbezaan masih berlaku.

Dengan usaha tersebut akhirnya lahirlah Enakmen Undang- Undang Keluarga Islam 1983, Kelantan, Akta Undang-undang Keluarga Islam (Wilayah-Wilayah Persekutuan) 1984 dan Enakmen Undang-undang Keluarga Islam 1984, Kedah. Negeri- negeri lain telah mengadakan Enakmen Keluarga Islam yang serupa dengan mengambil contoh dari negeri-negeri tersebut.

Seperti yang telah dijelaskan, setiap negeri mempunyai Enakmen Pentadbiran Undang-undang Islam (dengan nama yang berbeza) dikanunkan pada tahun yang berbeza. Selangor 1952, Sarawak 1954, Pahang 1956, Melaka 1959, Pulau Pinang 1959, Negeri Sembilan 1960, Kedah 1962, Perlis, 1964, Perak 1965, Kelantan 1966, Wilayah Persekutuan1974, Sabah 1977 dan Johor 1978. Enakmen-enakmen tersebut bertujuan menyatukan dan meminda undang-undang pentadbiran agama Islam berkaitan dengan penubuhan, penyusunan, dan pentadbiran agama Islam dan Mahkamah Syariah di negeri-negeri. Walaupun tidak lengkap akan tetapi lebih jelas dan mudah untuk dibuat rujukan berbanding sebelumnya. Sebelum diadakan Enakmen pentadbiran tersebut, undang-undang mengenai agama Islam telah dibuat oleh “State Council” dalam bentuk “Order in Council” oleh negeri-negeri berkenaan. Sebagai contoh Enakmen Perkahwinan dan Perceraian Orang-orang Islam, Perak 1900 dan ia terpakai bagi orang-orang Islam sahaja. Enakmen ini telah mewujudkan jawatan Kadi Besar di Perak. Bagaimanapun Enakmen itu dipinda dari masa ke semasa. Pengalaman yang berlaku di negeri Perak, berlaku juga kepada negeri-negeri Melayu yang lain terutama bagi negeri- negeri Melayu Bersekutu (FMS).

Enakmen lain yang perlu disebut di sini iaitu Enakmen Majlis Agama Islam dan Adat Melayu. Setiap negeri terdapat enakmen seumpama ini seperti Council of Religion and Malay Custom Enactment 1949, Selangor, Enakmen Majlis Agama Islam dan Adat Melayu Perak, 1951. Enakmen ini antara lain membuat peruntukan tentang penyusunan Majlis Agama Islam dan kuasa yang diberikan kepadanya. Enakmen tersebut kemudiannya telah dimansuhkan oleh Enakmen Pentadbiran Agama Islam negeri- negeri yang terbaharu.

Setelah negara mencapai kemerdekaan, usaha telah dibuat bagi meningkat dan mengemaskinikan lagi pentadbiran agama Islam. Ada negeri yang telah mengambil langkah dengan menubuhkan jawatankuasa bagi mencapai tujuan tersebut. Bahkan ada pihak yang menghantar rombongan keluar negara untuk mengambil pengalaman tentang pentadbiran undang-undang Islam di beberapa negara Islam. (Yaacob, 2009) No. 6 (2009) 1-20) 

  1. BIDANGKUASA DALAM PENTADBIRAN UNDANG-UNDANG ISLAM DI MALAYSIA

Bidang kuasa pentadbiran undang-undang Islam telah ditetapkan dalam Jadual Kesembilan, Senarai II, rujukan perlu dibuat kepada Perkara 74(2) Perlembagaan Persekutuan. Perkara 74(2) dengan jelas memperuntukkan bahawa:

“Dengan tidak menyentuh apa-apa kuasa yang diberi kepada Badan Perundangan Negeri untuk membuat undang-undang oleh mana-mana Perkara lain, Badan Perundangan Negeri boleh membuat undang-undang mengenai mana-mana perkara yang disebutkan dalam Senarai Negeri (iaitu Senarai Kedua yang dinyatakan dalam Jadual Kesembilan) atau Senarai Bersama.”

Melalui peruntukan ini, setiap negeri diberi kuasa untuk membuat undang- undang bagi mengatur hal ehwal orang Islam termasuk undang-undang Islam atau hukum syarak. Perlembagaan Persekutuan memperuntukan bahawa, kerajaan-kerajaan negeri melalui badan perundangan masing-masing berkuasa menggubal undang-undang Islam dan menubuhkan organisasi pentadbiran dan pelaksanaan undang-undang berkenaan, seperti penubuhan Majlis-majlis Agama Islam dan Mahkamah-mahkamah Syariah. Perkara ini selaras dengan kes Mamat Bin Daud & 2 Lagi lawan Government of Malaysia [1998] 1 MLJ 119 Mahkamah Agung Malaysia telah memutuskan bahawa Parlimen tidak mempunyai kuasa untuk membuat undang-undang berkait dengan agama Islam dan peraturan-peraturan di bawahnya melainkan bagi Wilayah Persekutuan.

Perlu ditegaskan, walaupun bidang kuasa diberikan kepada Badan Perundangan Negeri untuk menggubal undang-undang yang berkaitan dengan pentadbiran undang-undang Islam, ianya masih lagi tertakluk kepada Perkara 4(1). Jelasnya, bahawa undang-undang yang digubal oleh Badan Perundangan Negeri mestilah tidak bertentangan dengan Perlembagaan Persekutuan dan juga mana-mana undang-undang Persekutuan yang lain. Kebenaran menggubal undang-undang Islam ini bukanlah suatu yang mutlak. Kuasa yang diberikan ini juga tertakluk kepada Perkara 75 yang menjelaskan seandainya berlaku pertentangan antara undang-undang Negeri dan undang-undang Persekutuan, maka undang-undang Negeri itu adalah terbatal setakat yang bertentangan.

Namun begitu, bidang kuasa pentadbiran undang-undang kewangan Islam adalah di bawah bidang kuasa Persekutuan. Ini berdasarkan kepada Perenggan 4, Senarai I, Jadual Kesembilan Perlembagaan Persekutuan, perkara yang berkaitan dengan undang-undang perdagangan adalah tertakluk kepada perkara Persekutuan. Oleh kerana perbankan Islam dan kewangan adalah dikategorikan sebagai undang-undang perdagangan, maka ia adalah di bawah bidang kuasa Persekutuan. (Alias Azhar, 2012)

Justeru, secara ringkasnya, dapat disimpulkan bahawa skop pentadbiran undang-undang Islam yang berkuatkuasa di Malaysia terbahagi kepada dua bahagian:

(a)        Skop undang-undang Islam yang disenaraikan dalam Jadual Kesembilan, Senarai II adalah ditadbir oleh Badan Perundangan Negeri (Kerajaan- kerajaan Negeri); dan

(b)       Skop undang-undang kewangan Islam adalah ditadbir oleh Persekutuan.

Pindaan berkenaan dengan bidangkuasa Mahkamah Syariah juga telah dibuat di dalam Akta Perlembagaan Pindaan 1988 (Akta A 704) yang memperuntukkan berkenaan dengan Perkara 121 (1A) Perlembagaan Persekutuan yang merupakan bidangkuasa yang diberikan kepada Mahkamah Syariah dalam memutuskan kes-kes yang berkaitan dengan orang Islam tanpa campurtangan Mahkamah Sivil. Ia memperuntukkan bahawa Mahkamah Tinggi dan mahkamah bawahan di bawahnya tidak boleh mempunyai bidangkuasa berkenaan dengan apa-apa perkara dalam bidangkuasa Mahkamah Syariah. Percanggahan di antara Mahkamah Tinggi dan Mahkamah Syariah tidak akan timbul lagi kerana perkara-perkara berkenaan hal ehwal berkaitan orang Islam hanya boleh dibawa ke Mahkamah Syariah dan Mahkamah Tinggi tidak lagi mempunyai bidangkuasa di dalam perkara-perkara itu. Akta Mahkamah Syariah (bidangkuasa Jenayah) 1965 telah dipinda pada tahun 1984 untuk membolehkan Mahkamah Syariah membicarakan kes-kes jenayah yang boleh dihukum dengan penjara sehingga tiga tahun, denda sehingga RM 5,000.00 dan sebat enam kali rotan atau gabungan semua hukuman itu. (Institut Kefahaman Islam Malaysia (IKIM), 1997)

Antara undang-undang Islam yang digunapakai sehingga ke hari ini yang mana ia adalah melalui bidangkuasa yang diberikan kepada kerajaan negeri dalam menggubal berkenaan dengan undang-undang Islam di bawah bidangkuasa negeri antaranya adalah sebagaimana berikut:-

  • Undang-Undang Keluarga Islam;
  • Undang-Undang Harta Pusaka;
  • Undang-Undang Jenayah Islam; dan
  • Undang-Undang Zakat

3.1       UNDANG-UNDANG KELUARGA ISLAM

             Hampir kesemua model undang-undang keluarga Islam yang terdapat di dalam negara kita pada hari ini adalah secara ringkasnya berkaitan dengan perkahwinan, perhubungan suami isteri, pembubaran perkahwinan, kesan pembubaran itu dan kedudukan kanak-kanak. Pada masa kini, kesemua negeri-negeri di Malaysia mempunyai undang-undang keluarga Islam yang hampir sama. Undang-undang tersebut ialah:-

  • Enakmen Undang-Undang Keluarga Islam (Kedah Darul Aman) 2008;
  • Enakmen Undang-undang Keluarga Islam (Negeri Melaka) 2002;
  • Enakmen Undang-Undang Keluarga Islam (Negeri Sembilan) 2003;
  • Akta Undang-Undang Keluarga Islam (Wilayah Persekutuan) 1984;
  • Enakmen Undang-Undang Keluarga Islam (Selangor) 2003;
  • Enakmen Keluarga Islam (Perak) 2004;
  • Enakmen Undang-Undang Keluarga Islam (Pulau Pinang) 1985;
  • Enakmen Undang-Undang Keluarga Islam (Terengganu) 1985;
  • Enakmen Undang-Undang Keluarga Islam (Negeri Johor) 2003;
  • Enakmen Undang-Undang Keluarga Islam (Kelantan) 2002;
  • Enakmen Undang-Undang Keluarga Islam (Pahang) 2005;
  • Enakmen Undang-Undang Keluarga Islam (Perlis) 2006;
  • Enakmen Undang-Undang Keluarga Islam (Sabah) 2004; dan
  • Ordinan Undang-Undang Keluarga Islam (Sarawak) 2001

3.2       UNDANG-UNDANG HARTA PUSAKA

Pentadbiran pusaka dikendalikan pada peringkat Persekutuan dan di Mahkamah Tinggi Sivil, kerana urusan pembahagian pusaka atau pewarisan berwasiat dan tak berwasiat serta urusan mengeluarkan surat kuasa tadbir diletakkan di bawah Senarai 1 Jadual ke-9, Senarai Persekutuan. Pentadbiran pusaka orang-orang Islam dan bukan Islam dikendalikan sepenuhnya oleh Pegawai Penyelesai Pusaka, Perbadanan Amanah Raya Berhad (Pemegang Amanah Raya) atau Mahkamah Tinggi Awam. Walau bagaimanapun, kadar pembahagian pusaka orang-orang Islam dan penentuan waris-waris sama ada berhak atau tidak, akan diputuskan oleh Mahkamah Syariah menurut undang-undang pusaka Islam (faraid). Mahkamah Syariah mempunyai kuasa mengeluar atau mengesahkan waris-waris yang berhak dan kadar bahagian masing-masing dalam bentuk Sijil Faraid atau Perakuan Ahli Waris. Demikian juga perkara-perkara hukum syarak yang lain seperti menentukan kesahtarafan anak, sah atau tidak akad perkahwinan, harta sepencarian, mengesahkan wasiat, wakaf, hibah, dan sebagainya, adalah di bawah tanggungjawab dan kuasa Mahkamah Syariah. Antara undang-undang yang berkaitan dengan pusaka dan pentadbirannya adalah seperti berikut:-

  • Undang-undang Pusaka Islam (Faraid)

Setakat ini, di Malaysia tidak ada satu bentuk undang-undang faraid yang telah dikanunkan dalam bentuk undang-undang bertulis oleh negeri-negeri seperti yang terdapat di Mesir iaitu Qanun al-Mawarith 1943. Walaubagaimanapun, kaedah pembahagian pusaka secara Islam telah diikuti sepenuhnya oleh Mahkamah Syariah negeri-negeri.

  • Akta Harta Pusaka Kecil (Pembahagian) 1955 (Akta 98)

Akta ini diperkenalkan untuk menyelaras dan menyeragamkan cara-cara pembahagian dan pentadbiran pusaka si mati sama ada beragama Islam atau bukan beragama Islam. Akta ini diguna pakai kepada semua tuntutan harta pusaka seseorang si mati sama ada semuanya mengandungi tanah sahaja atau sebahagiannya mengandungi tanah bersama dengan harta-harta alih yang lain seperti wang tunai, saham, Kumpulan Wang Simpanan Pekerja (KWSP), Amanah Saham Nasional (ASN), Amanah Saham Bumiputera (ASB), Amanah Saham Johor (ASJ), dan sebagainya, tetapi jumlah nilaian harta itu hendaklah tidak melebihi RM 2 juta pada tarikh permohonan dibuat.

(c) Akta Probet dan Pentadbiran 1959 (Akta 97)

Akta ini dilaksanakan terhadap harta pusaka besar (biasa) dan harta pusaka ringkas. Harta pusaka besar ialah harta pusaka yang jumlah nilaiannya lebih daripada RM 2 juta, sama ada terdiri daripada harta alih semuanya atau semuanya harta tak alih atau terdiri daripada campuran harta alih dengan harta tak alih atau harta pusaka yang jumlah nilaiannya kurang daripada RM 2 juta tetapi si mati ada meninggalkan wasiat. Harta pusaka ringkas pula ialah harta pusaka yang jumlah nilaiannya tidak melebihi RM 600,000.00 yang terdiri daripada harta alih sahaja, dan sebagainya. Permohonan pentadbiran harta pusaka besar hendaklah dibuat di Mahkamah Tinggi Sivil, manakala tuntutan harta pusaka ringkas pula boleh dibuat melalui Pegawai Pentadbir Pusaka atau melalui Perbadanan Amanah Raya Berhad.

(d) Enakmen Pentadbiran Agama Islam Negeri-negeri

Enakmen ini mempunyai kuasa untuk memutuskan beberapa perkara yang berkaitan dengan harta seorang Islam terutamanya mengenai harta sepencarian, pusaka, hibah dan wakaf dan kadangkala dalam kes-kes tertentu fatwa Mufti diperlukan bagi menentukan harta pusaka dan orang yang berhak terhadap harta itu.

(e) Akta Tanah (Kawasan-kawasan Penempatan Berkelompok) 1960

(f) Enakmen Rizab Melayu Negeri-negeri

(g) Undang-undang Penama

(h) Customary Tenure Enactment

(i)Peraturan-peraturan Harta Pusaka Kecil (Pembahagian) 1955 dan Pekeliling-pekeliling Berkaitan

3.3       UNDANG-UNDANG JENAYAH ISLAM

Peruntukan mengenai kesalahan jenayah syariah di Malaysia secara umumnya diletakkan di bawah satu enakmen khusus di setiap negeri iaitu enakmen kesalahan jenayah syariah. Sungguhpun demikian, terdapat juga beberapa enakmen lain yang memperuntukkan kesalahan yang boleh dihukum atau mengenakan penalti terhadap pelanggaran peraturan-peraturan yang diletakkan di bawah kuasa undang-undang negeri yang berkaitan dengan agama Islam.(Buang, 2007). Enakmen-enakmen tersebut adalah seperti berikut:-

  • Enakmen Jenayah Syariah;

Kesalahan berkaitan Akidah, kesalahan berhubung dengan kesucian agama dan institusinya, kesalahan berhubung tatasusila (moral /seksual)

  • Enakmen Undang-Undang Keluarga Islam

Kesalahan matrimonial, kesalahan pelbagai

  • Enakmen Kawalan dan Sekatan Pengembangan Agama-agama Bukan Islam

Kesalahan bagi maksud menyebarkan dan mengembangkan agama bukan Islam kepada orang Islam.

3.4       UNDANG-UNDANG ZAKAT

Rang Undang-undang Zakat dan Fitrah Wilayah Persekutuan 1987 (Draf Akta Zakat Wilayah 1987) mengandungi 10 Bahagian dan 3 Jadual. Bahagian 2 Draf Akta menggariskan secara dasar rajah pentadbiran yang diwujudkan bagi tujuan meningkatkan pelaksanaan undang- undang zakat di Wilayah Persekutuan. Majlis Agama Islam Wilayah Persekutuan boleh melantik satu Jawatankuasa Zakat dan Fitrah. Jawatankuasa diberi tugas penting untuk membuat garispanduan tentang dasar untuk menyelia dan mengawal segala urusan, pentadbiran zakat dalam Wilayah Persekutuan. Selain daripada itu, Jawatankuasa juga dikehendaki memberi arahan-arahan am kepada Pengarah Bahagian Zakat dan Fitrah. Tugas utama Bahagian Zakat dan Fitrah adalah untuk melaksanakan:-

  • Pungutan zakat dan fitrah;
  • Pengeluaran penyata zakat;

(c) Pengagihan pendapatan dari zakat dan fitrah mengikut kehendak hukum  syara’;

(d) Membuat cadangan kepada jawatankuasa mengenai pelantikan ‘amil dan perkhidmatan mereka;

(e)   Penyediaan kira-kira pungutan zakat dan belanjawan tahunan; dan

(f)   Bancian tahunan bagi menentukan jumlah umat Islam dalam wilayah.

Dalam menjalankan tugas di bawah akta ini, semua pegawai dikehendaki membawa bersama waran (kad kuasa atau pengenalan) yang dikeluarkan oleh Pengarah Bahagian Zakat dan Fitrah.

  1. USAHA YANG DILAKUKAN DALAM MEMANTAPKAN PENTADBIRAN UNDANG-UNDANG ISLAM DI MALAYSIA

Terdapat pelbagai usaha yang dilakukan oleh kerajaan dalam meletakkan pentadbiran undang-undang Islam di tingkatan yang lebih tinggi berbanding undang-undang sivil. Namun usaha tersebut haruslah selari dengan perubahan masa dalam memahami serta menggunapakai undang-undang yang sedia ada. Dari segi fizikal, kebanyakkan Mahkamah Syariah pada peringkat awalnya tidak mempunyai bagunan yang sesuai dan tidak mempunyai pegawai yang mencukupi. Hakim-hakim di Mahkamah Syariah telah tidak diberi taraf sewajarnya sebagaimana yang diberikan kepada hakim-hakim di Mahkamah Sivil. Kedudukan pentadbiran Mahkamah Syariah yang daif ini telah disedari oleh kerajaan dan masyarakat Islam.

Oleh yang demikian, satu jawatankuasa telah ditubuhkan untuk menimbang kedudukan kuasa dan status Mahkamah Syariah dan hakim-hakimnya. Beberapa cadangan telah dikemukakan bagi memperbaiki kedudukan tersebut. Akhirnya pentadbiran Mahkamah Syariah telah dipisahkan dari pentadbiran Majlis Agama Islam negeri-negeri dan telah disusun semula dengan mempunyai tiga peringkat iaitu Mahkamah Rendah Syariah, Mahkamah Tinggi Syariah dan Mahkamah Rayuan Syariah. Status hakim Mahkamah Syariah pula telah dinaikkan dan bidangkuasa Mahkamah Syariah diperjelaskan semula dalam enakmen yang baru.

Pada amnya kesemua negeri-negeri telahpun menerima cadangan memisahkan Mahkamah Syariah dari Majlis Agama Islam dan menjadikan Mahkamah Syariah di dalam tiga hireraki Mahkamah. Bagi mempertingkatkan pentadbiran Mahkamah Syariah undang-undang bertulis yang lebih lengkap telah meliputi Acara Mal, Acara Jenayah dan Undang-Undang Keterangan. Undang-undang tersebut walaupun berpandukan undang-undang yang digunapakai di Mahkamah Sivil, tetapi ia telah disesuaikan dengan Undang-Undang Islam. Untuk meyakinkan kebolehan Mahkamah Syariah, peranan yang penting dipikul oleh Mahkamah Rayuan Syariah.

Keputusan Mahkamah Rayuan Syariah perlu dilaporkan dalam Jurnal Hukum, Kanun, dan Malayan Law Journal dan ini bukan sahaja dapat memberi panduan dan teguran yang sihat kepada Mahkamah bawahan akan tetapi boleh menunjukkan bahawa keputusan-keputusan Mahkamah Rayuan Syariah boleh mencapai mutu yang tinggi seperti keputusan dan penghakiman Mahkamah Sivil.

Perkara 121 (1A) Perlembagaan Persekutuan pada tahun 1988 dengan Akta Perlembagaan (Pindaan) 1988 (Akta A 704), juga telah dipinda dengan memperuntukkan bahawa Mahkamah Tinggi Sivil dan mahkamah dibawahnya tidak ada bidangkuasa di dalam mana-mana perkara yang termasuk di dalam bidangkuasa Mahkamah Syariah. Pindaan tersebut adalah sebagai satu permulaan dan bukan sebagai kesudahan dalam usaha menaikkan taraf dan kedudukan Mahkamah Syariah. Jawatankuasa Penyelarasan Undang-Undang Syara’ dan Sivil telah ditubuhkan dengan mempunyai dua tugasan utama. Pertama, memperbaiki dan meninggikan pentadbiran undang-undang Islam di Malaysia dan kedua, melihat mana-mana undang-undang bertulis diperingkat Persekutuan dan Negeri yang bertentangan dengan undang-undang Islam.

Usaha seterusnya yang telah kerajaan lihat dan sedari ialah kearah penyusunan semula Mahkamah-Mahkamah Syariah seluruh Malaysia. Sebuah Jawatankuasa Kerja bagi Meneliti Penyelarasan Perkhidmatan Kehakiman dan Mahkamah Syariah seluruh Malaysia serta menwujudan Mahkamah Rayuan Syariah Persekutuan yang dipengerusikan oleh Yang Berbahagia Ketua Setiausaha Negara telah membuat kajian dengan meneliti struktur organisasi Mahkamah Syariah yang sedia ada, kuasa-kuasa setiap mahkamah dan peraturan-peraturan yang terpakai, kuasa Kerajaan Negeri dan Kerajaan Persekutuan berkaitan dengan hal ehwal kehakiman dan perundangan Islam. Meneliti kedudukan perjawatan Mahkamah Syariah yang sedia mengikut klasifikasijawatan serta tahap pencapaian semenjak beberapa tahun kebelakangan. Meneliti bidang tugas Pegawai-Pegawai Syariah, beban tugas, tanggungan Kerajaan Persekutuan dan Negeri dan kemudahan-kemudahan yang dinikmati oleh Pegawai Syariah pada masa ini. Merangka bentuk yang sesuai bagi menjalankan proses mempersekutukan Perkhidmatan Kehakiman di Mahkamah Syariah seluruh negara. Usaha-usaha dan langkah untuk memperbaiki dan mempertingkatkan kedudukan Mahkamah Syariah telah dibuat. Satu skim Perkhidmatan Pegawai Syariah telah diwujudkan pada Februari 1985. Skim ini tela diubah dengan Perlaksanaan Sistem Saraan baru (SSB) berdasarkan Pekeliling Perkhidmatan Bilangan 9 Tahun 1991. Menurut pekeliling ini, Pegawai Syariah diletakkan di bawah klasifikasi Perkhidmatan Perundangan/ Kehakiman, Kumpulan perkhidmatan, Pengurusan dan Profesional. Pegawai Syariah Gred L1 yang menunjukkan kebolehan yang terkemuka mutunya adalah layak dipertimbangkan bagi kenaikan pangkat ke Gred yang lebih tinggi yang kosong. (Insitut Kefahaman Islam Malaysia (IKIM), 2001)

Perlembagaan Persekutuan telah memberikan kuasa kepada Parlimen untuk mennetukan had hukuman yang boleh dijatuhkan oleh Mahkamah Syariah. Undang-undang ini tidak digubal hingga pada tahun 1965 yang memberikan kuasa kepada Mahkamah Syariah untuk menjatuhkan hukuman penjara tidak melebihi enam bulan atau denda tidak melebihi RM 1,000.00 atau kedua-duanya adalah melalui Akta Mahkamah Orang Islam (Bidangkuasa Kenayah) 1965. Sembilan belas tahun kemudian, undang-undang tersebut dipinda pada tahun 1984, pindaan telah dibuat terhadap akta ini dan kuasa baru yang diperuntukkan kepada Mahkamah Syariah ialah penjara dua tahun, sebatan enam kali dan denda RM 5,000.00 yang diperuntukkan melalui Akta Mahkamah Syariah (Bidangkuasa Jenayah) (Pindaan) 1984 (Akta A 612). (Arifin, 2007). Rang Undang-Undang Persendirian berkenaan dengan pindaan kepada Akta Mahkamah Syariah (Bidangkuasa Jenayah) (Pindaan) 1984 yang dibentang oleh Ahli Parlimen Marang pada 2016 juga merupakan satu titik tolak kearah memartabatkan pentadbiran undang-undang Islam di Malaysia. 

  1. CADANGAN

 Masih terdapat banyak lacuna dan perlu dipinda berkenaan dengan petadbiran undang-undang Islam di Malaysia sekiranya kita mahu meletakkan undang-undang Islam setaraf dengan undang-undang dan secara tidak langsung mampu untuk menjadikan undang-undang Islam adalah undang-undang utama di Malaysia sebagaimana yang telah berlaku pada zaman sebelum Tanah Melayu dijajah. Oleh yang demikian cadangan kepada penambahbaikkan adalah perlu dalam setiap lacuna yang terdapat di dalam mana-mana undang-undang.

Antara cadangan adalah berkenaan dengan untuk meningkatkan bidangkuasa Mahkamah Syariah umpanya di dalam perkara probet dan pentadbiran harta pusaka orang-orang Islam yang mana pada ketika ini Mahkamah Syariah hanya berbidangkuasa dalam menentukan pembahagian di dalam faraid sahaja dan bukan berbidangkuasa sepenuhnya dalam memutuskan kes berkaitan probet dan harta pusaka orang Islam. Ini adalah memerlukan pindaan kepada Perlembagaan Persekutuan akan tetapi langkah telah pun diambil untuk mengadakan draf undang-undang wasiat, dan pentadbiran harta pusaka orang Islam. Ia perlu diadakan secara bersama peruntukan atau undang-undang berkenaan dengan zakat dan fitrah, baitulmal dan wakaf.

Di dalam bidangkuasa jenayah syariah pula, adalah perlu bidangkuasa jenayah Mahkamah Syariah ditambah berkenaan dengan hukuman yang dikenakan kepada pesalah jenayah syariah. Setakat hari ini bidangkuasa jenayah syariah yang diberikan melalui Akta Mahkamah Syariah (Bidangkuasa Jenayah) (Pindaan) 1984 hanya memperuntukkan bahawa bidang kuasa sedemikian tidaklah boleh dijalankan berkenaan dengan apa-apa kesalahan yang boleh dihukum penjara selama tempoh melebihi tiga tahun atau denda melebihi lima ribu ringgit atau sebatan melebihi enam kali atau apa-apa gabungan hukuman-hukuman tersebut. Secara logiknya hukuman yang dikenakan ke atas pesalah jenayah syariah amat rendah berbanding Mahkamah Majisteret di peringkat Mahkamah Sivil.

Adalah diharapkan supaya bidangkuasa itu diperluaskan supaya Mahkamah Syariah dibolehkan membicarakan dan menghukum bukan sahaja kes-kes takzir akan tetapi juga kes-kes qisas, diyat dan hudud dan seterusnya mempertingkatkan lagi hukuman tersebut agar setimpal dengan kesalahan-kesalahan yang dilakukan. Jika mahkamah Syariah diberi kuasa menjatuhkan hukuman atau perintah hudud, qisas, dan diyat, pindaan perlu dibuat kepada Kanun Keseksaan, Kanun Acara Jenayah dan juga Akta Undang-undang Sivil mengenai undang-undang tort berhubung dengan pembayaran ganti rugi.

Pindaan juga perlu dibuat kepada undang-undang bertulis yang lain yang digunapakai oleh orang Islam kerana kebanyakkan daripada peruntukkan tersebut adalah bertentangan dengan hukum syara’ seperti Seksyen 112 Akta Keterangan 1950 yang memperuntukkan berkenaan dengan kesahtarafan anak yang mana ialah jelas bertentangan dengan hukum syara’ yang memperuntukkan bahawa jika seorang anak dilahirkan pada masa ibunya berkahwin dengan seorang lelaki, ia hendaklah dianggap anak sah kepada lelaki itu. Pindaan perlu dibuat supaya Seksyen 112 Akta itu tidak dipakai bagi orang-orang Islam. (Institut Kefahaman Islam Malaysia (IKIM), 1997)

Selain dari isu undang-undang, masalah yang berat juga timbul dalam pentadbiran Mahkamah Syariah. Pada masa kini, mahkamah-mahkamah sivil telah diberi perhatian yang sepenuhnya oleh kerajaan Persekutuan oleh kerana mahkamah-mahkamah itu adalah Mahkamah Persekutuan. Jika mahkamah-mahkamah syariah juga dijadikan Mahkamah Persekutuan, mahkamah-mahkamah itu juga dapat diberikan perhatian yang sepenuhnya. Sungguhpun perkara Mahkamah Syariah dan pegawai-pegawainya ada terlibat dengan undang-undang Islam, akan tetapi perkana ini lebih melibatkan pentadbiran dan penguruusan, yang akan dapat diuruskan dengan lebih baik di peringkat Persekutuan. Adalah dicadangkan langkah pertama diambil untuk menubuhkan Mahkamah Syariah Persekutuan dan Pekhidmatan Kehakiman dan Perundangan Syariah di Wilayah-wilayah dan negeri-negeri di mana Yang di-Pertuan Agong menjadi Ketua Agama Islam.

Pada masa kini, rayuan dari Mahkamah Syariah diputuskan oleh Mahkamah Rayuan Syariah di tiap-tiap negeri. Ada baiknya jika diadakan Mahkamah Rayuan Persekutuan atau Mahkamah Syariah Persekutuan yang boleh mendengar rayuan dari tiap-tiap negeri. Supaya tidak menyentuh kedudukan Yang di-Pertuan Agong atau Raja sebagai Ketua Agama Islam, peruntukan boleh diadakan supaya rayuan itu dibuat kepada Yang di-Pertuan Aging atau Raja dan kemudiannya rayuan itu dirujukkan kepada Mahkamah Syariah Persekutuan untuk memberi nasihat kepada Yang di-Pertuan Agong atau Raja yang berkenaan. Mungkin juga anggota Mahkamah Syariah itu boleh dilantik dari tiap-tiap negeri dan diperuntukkan rayuan dari satu negeri hendaklah didengar oleh panel termasuk wakil negeri itu. Dengan cara ini bolehlah diadakan persamaan keputusan diseluruh Malaysia dan mewujudkan duluan kes yang sama. (Institut Kefahaman Islam Malaysia (IKIM), 1997) 

KESIMPULAN

Usaha telah dilakukan pada peringkat persekutuan untuk menyelaras dan menyeragamkan Undang-Undang Islam yang diamalkan di negeri-negeri di Malaysia. Beberapa negeri telah bersetuju pada dasarnya untuk menggubal undang-undang yang seragam. Bagaimanapun masih ada negeri-negeri yang mempunyai sebab-sebab tersendiri untuk menunggu dan melihat sebelum membuat keputusan untuk bersetuju dengan cadangan tersebut. Walau apapun, mewujudkan Undang-Undang Islam yang seragam adalah amat perlu supaya masyarakat Islam di negara ini tidak lagi merasa tidak selesa apabila berhadapan dengan kes-kes yang terpaksa dikemukakan kepada pengadilan di Mahkamah Syariah. Apa yang ingin dilihat ialah penguatkuasaan keputusan oleh Mahkamah Syariah boleh dilakukan bukan sahaja di negeri di mana keputusan itu dibuat tetapi juga di negeri-negeri lain, yang menjadi tempat tinggal pihak-pihak yang terlibat. (Arifin, 2007)

Beban yang dipikul oleh Mahkamah Syariah, hakim dan pegawainya adalah sangat berat. Merekalah yang akan menunjukkan bahawa hukum syara’ bukan sahaja undang-undang yang terbaik dari segi teorinya akan tetapi ia adalah terbaik dari segi perlaksanaan praktiknya. Jika hakim-hakim dan pegawai-pegawai Mahkamah Syariah gagal dalam tugas beliau, bukan sahaja mereka dikecam akan tetapi hukum syara’ itu akan dikatakan tidak baik dan tidak adil. Perhatian perlu diberikan kepada pendidikan dan latihan pegawai kehakiman dan perundangan yang akan terlibat dengan pentadbiran hukum syara’ di Mahkamah Syariah. Mereka perlu diberi latihan dan pengawala ikhtisas sekurang-kurangnya seperti hakim dan pegawai di mahkamah sivil atau lebih baik. Segala usaha hendaklah dibuat untuk meningkatkan pentadbiran hukum syara’ di Mahkamah Syariah supaya hukum syara’ dapat diterima sebagai undang-undang yang adil dan saksama oleh bukan sahaja orang Islam akan tetapi oleh semua orang di Malaysia. (Institut Kefahaman Islam Malaysia (IKIM), 1997)

BIBLIOGRAFI

Monir Yaacob,. (2001). Sistem kehakiman Islam(pp. 51-67). Kuala Lumpur, Malaysia: Institut Kefahaman Islam Malaysia.

Ahmad Hidayat Buang.,. (2007). Undang-undang Islam di Malaysia (p. 202). Kuala Lumpur: Penerbit Universiti Malaya.

Ahmad Ibrahim,. (1997). Pentadbiran undang-undang Islam di Malaysia (pp. 3-317). Kuala Lumpur: Institut Kefahaman Islam Malaysia (IKIM).

Ahmad Ibrahim, & Ahilemah Joned.,. (2007). Sistem undang-undang di Malaysia (pp. 48-67). Kuala Lumpur: Dewan Bahasa dan Pustaka.

Mohamed Suffian,. (1990). Pengenalan sistem undang-undang Malaysia (p. 104). Kuala Lumpur: Dewan Bahasa dan Pustaka, Kementerian Pendidikan Malaysia.

Noor Aziah Mohd Awal.,. (2007). Pengenalan kepada sistem perundangan di Malaysia (pp. 75-81). Kuala Lumpur: International Law Book Services.

Mahamad Arifin.,. (2007). Pentadbiran undang-undang Islam di Malaysia (pp. 1-75). Kuala Lumpur: Dewan Bahasa dan Pustaka.

Perlaksanaan Perundangan Islam di Malaysia: Satu Penilaian. (2009). Jurnal Fiqh, (6), 1-20.

Perluasan Skop Undang-Undang Islam di Malaysia: Aplikasi dan Implikasinya. (2012). Jurnal Syariah20(2), 163-184.