Tafsir al-Quran Tempatan Serta Metodologi Penafsiran dan Penulisannya

  1. PENGENALAN

Terdapat pelbagai karya-karya utama mufassirin terdahulu antaranya ialah yang cukup dikenali dan tersohor dalam dunia Islam, kitab Jami’ al-Bayan ‘an Ta’wil Ayi al-Quran oleh Abu Ja’far Muhammad b. Jarir al-Tabari (m. 310H), Tafsir al-Qur’an al-‘Azim oleh Ibn Abi Hatim al-Razi (m. 327H) dan banyak lagi yang telah menjadi rujukan penting para ilmuwan Islam terkemudian. Kepentingan kitab-kitab tersebut terserlah apabila kitab-kitab tersebut turut menjadi sumber rujukan ulama’-ulama’ di Nusantara yang lahir selepas kedatangan Islam ke Kepulauan Melayu seawal abad ke-7 M dan berkembang ke Tanah Melayu melalui peranan mubaligh-mubaligh Islam yang datang berdagang dengan satu matlamat menyampaikan ilmu pengetahuan kepada masyarakat setempat.

Kemunculan ulama’-ulama’ Islam di Alam Melayu membuktikan keberkesanan terhadap penyampaian ilmu oleh para mubaligh Islam yang pada ketika itu adalah berbentuk lisan sahaja. Pembudayaan ilmu yang diterapkan ke dalam jiwa mereka menjadi pemangkin semangat mereka menimba ilmu ke Timur Tengah bagi mendalami pelbagai bidang keilmuan seperti fiqh, tauhid, tasawwuf, hadis dan tafsir yang seterusnya disampaikan dan disebarkan melalui hasil-hasil karya bahasa Melayu-Jawi yang amat bernilai bagi mengurangkan tahap kejahilan di kalangan masyarakat setempat. (Yahya, 2001)

Pengajian al-Quran dan tafsir di Malaysia sudah lama bermula sejak zaman dahulu, sama ada secara formal atau tidak formal. Pengajian bermula di rumah-rumah Tok Guru, surau, madrasah, masjid dan sebagainya yang merupakan pusat-pusat pengajian agama. Pengajian berkenaan dengan al-Quran lebih rasmi dan tersusun apabila sistem Pengajian Pondok diadakan di Malaysia dan dipelajari pula di sekolah-sekolah dan institusi-institusi pengajian tinggi. Penulisan kitab-kitab agama dalam bahasa Melayu telah berlaku lebih awal jika dibandingkan dengan penulisan kitab-kitab tafsir. Selepas tahun 1909 penulisan berkenaan dengan tafsir al-Quran berkembang lebih luas sehingga ke hari ini. (Yusoff, 1995)

Pada peringkat awal, pengajian tafsir di Malaysia berkembang dalam sistem pengajian pondok. Institusi pengajian ini menjadikan karya-karya tafsir klasik sebagai teks bagi para pelajar dengan huraian tekstual. Bagaimanapun orientasi pengajian tafsir al-Quran berubah menjadi sistem pengajian formal di peirngkat sekolah. Ini dapat dibuktikan dengan subjek tafsir dimasukkan dalam mata pelajaran di Sekolah Arab Maahad Muhammadi pada 1945. Beberapa tahun kemudian, ia dimasukkan ke dalam mata pelajaran Pendidikan Islam yang dikeluarkan oleh Kementerian Pelajaran Malaysia pada 1959 bagi sekolah rendah dan menengah di Malaysia. Pada peringkat ini, para pelajar tidak hanya disajikan dengan karya-karya tafsir klasik, malah juga karya-karya tafsir moden dengan sajian metodologi pengajaran yang lebih efektif. Kepentingan menguasi ilmu tafsir untuk memahami al-Quran semakin mendesak, justeru pengajiannya diangkat ke peringkat lebih tinggi. Ini dapat dilihat apabila ilmu tafsir mula diajarkan kepada mahasiswa di Akademi Pengajian Islam, Fakulti Sains Sosial, Universiti Malaya pada tahun 1959. Pengajian ilmu ini terus berkembang ketika subjek yang berkaitan dengan tafsir menjadi sebahagian dari silibus yang ditawarkan di institusi pengajian tinggi lain seperti di Universiti Kebangsaan Malaysia, Universiti Islam Antarabangsa Malaysia, Universiti Sains Malaysia dan beberapa universiti lain dari semasa ke semasa. (Abdullah et al., 2009)

Tugasan ini adalah bertujuan bagi memperkenalkan di antara sebahagian daripada karya dan pengarang tafsir al-Quran tempatan di Malaysia khususnya dan di nusantara amnya serta metodologi penafsiran dan penulisannya. Tugasan ini dibahagikan kepada empat bahagian iaitu bahagian pertama akan memperkenalkan karya dan pengarang tafsir al-Quran tempatan yang terdapat di Malaysia antara lain menjelaskan secara umum berkenaan dengan nama karya tersebut, pengarang, penerbit, tahun terbitan, jumlah halaman, cetakan dan perkara berkaitan dengan intipati karya tersebut. Bahagian kedua di dalam tugasan ini pula akan menjelaskan secara lebih terperinci dua daripada karya-karya yang dinyatakan di bahagian pertama dengan menggunakan pendekatan ulasan kepada karya-karya tersebut secara kritis dan analitif dalam akademik atau ilmiah. Bahagian ketiga ialah bagi menjelaskan berkenaan dengan metodologi pentafsiran dan penulisan secara perbandingan dengan terperinci kepada dua buah karya yang telah dinyatakan di bahagian kedua. Bahagian terakhir tugasan ini pula akan membincangkan berkenaan dengan kekuatan dan kelemahan dengan lebih mendalam kepada kedua-dua buah karya tersebut dengan lengkap beserta dengan fakta-fakta yang releven.

  1. KARYA DAN PENGARANG TAFSIR AL-QURAN TEMPATAN

            Penulisan karya tafsir di Malaysia merupakan kesinambungan daripada pengajian tafsir yang diadakan di masjid, pondok, dan institusi pengajian formal. Muncul karya-karya tafsir setempat dengan berbagai aliran sesuai dengan latar belakang pendidikan tokoh lulusan Mekah, Madinah, Mesir, Pakistan dan India. Pengaruh dari institusi tersebut mewarnai aliran penafsiran yang dibawa oleh mereka seperti tradisional, islah dan al-Dihlawi. (Abdullah et al., 2009). Terdapat usaha dirintis oleh ‘Abd al-Ra’uf al-Sinkili (m.1695 M) dengan karyanya Tarjuman al-Mustafid di Indonesia. (Sulaiman, 2012). Merujuk kepada penulisan kitab-kitab tafsir di Malaysia, sepanjang yang dapat dikesan bahawa kitab tafsir dalam bahasa Melayu yang dicetak pada peringkat awal ialah Kitab Tafsir Nur al-Ihsan yang lengkap 30 juzu’ al-Quran yang dicetak kali pertama pada tahun 1934. (Yusoff, 1995). Keseluruhan kitab-kitab tafsir dapat dikategorikan kepada lima bentuk iaitu lengkap 30 juzu’, Tafsir Surah-surah tertentu sahaja, Tafsir juzu’-juzu’ sahaja, Tafsir Maudhui’ (bertajuk), dan tulisan di dalam bentuk manuskrip. Penulisan mengenai tafsir al-Quran di Malaysia ini terbahagi kepada dua bentuk iaitu pertama melalui karya asal dan kedua ialah melalui terjemahan.

            Antara karya asal dan terjemahan yang menjadi rujukan masyarakat di Malaysia ialah sebagaimana berikut:-

2.1       Karya Asal

 2.1.1    Tafsir Nur al-Ihsan

Kitab tafsir ini telah ditulis oleh Tuan Haji Muhamad Sa’id Bin Omar. Beliau lahir pada tahun 1854 di Kampung Kuar, Jerlun, Kedah Darul Aman. Beliau pernah mendapat pendidikan awal di Pattani dan Mekah dan beliau dikenali dengan panggilan Tok Lebai, penulis dan guru tafsir al-Aquran. Kitab tafsir yang ditulis oleh beliau ini adalah lengkap 30 juzu’ dan telah dicetak beberapa kali. Cetakan ketiga adalah pada tahun 1970 oleh Maktabah Dar al-Ma’arif, Pulau Pinang. Tafsiran di dalam karya ini adalah ringkas dan boleh difahami maksud ayat dan tidak diperluaskan perbahasan mengenai perbezaan pendapat dalam kalangan ahli-ahli tafsir. Bentuk penulisan di dalam karya ini adalah terikat dengan gaya bahasa melayu lama yang sebahagiannya agak sukar untuk difahami oleh generasi pada hari ini.

2.1.2    Tafsir Pimpinan Al-Rahman

Pengarang dan penterjemah bagi karya ini dikendalikan oleh dua tokoh mufassir iaitu Ustaz Faisal Hj. Othman yang menyiapkan 10 juzu’ pertama dan Tuan Sheikh Abdullah Basmeih yang menyiapkan 20 juzu’ yang berikutnya. Manakala penyemakkan terhadap karya ini ialah melalui Tuan Hj. Muhammad Noor Ibrahim yang merupakan mantan Mufti Kerajaan Negeri Kelantan. Karya ini lengkap 30 juzu’ al-Quran dan mula dicetak pada tahun 1980 Sehingga kini karya ini telah beberapa kali diulang cetak dan telah diulang cetak untuk kali ke sepuluh pada tahun 1990 yang mana telah dikeluarkan oleh Bahagian Hal Ehwal Islam Jabatan Perdana Menteri Malaysia (Pusat Islam, JPM). Cetakan kedua belas kitab ini juga diterbitkan oleh Darul Fikri, Kuala Lumpur pada tahun 2001. Kitab tafsir ini ringkas dan mudah difahami oleh setiap pembaca kerana cara terjemahan makna adalah dengan bahasa yang digunakan pada masa kini (pada ketika cetakan dibuat). Disamping itu, kitab ini juga dibuat penjelasan pada nota kaki bagi menjelaskan mana-mana ayat yang perlu diberi penjelasan. Walaubagaimanapun, kitab ini tidak dapat diperluaskan tafsirannya. Karya ini adalah antara karya yang diiktiraf oleh kerajaan Malaysia dan sewajarnya dijadikan rujukan oleh masyarakat kini.

            2.1.3    Khulasan al-Quran

Kitab ini adalah dari penyusunan semula oleh Ustaz Wan Ismail bin Wan Nawang daripada isi kuliah tafsir yang diberikan oleh Tuan Gurunya, Maulana Hj. Abdullah Awang Nuh. Kitab ini diterbitkan oleh Bahagian Hal Ehwal Islam Jabatan Perdana Menteri Malaysia. Cetatakan pertama kitab ini adalah pada tahun 1982. Kitab ini adalah berlainan dengan kitab-kitab tafsir yang lain kerana tidak ditafsir keseluruhan ayat. Terjemah maksud dan tafsirnya adalah merupakan intisari dan hikmat al-Quran bagi setiap surah, sebagai satu kaedah untuk memahami isi kandungan al-Quran dengan mudah. Dari segi susunan, kitab ini amat menarik keana dimulakan dengan panduan petunjuk ayat, iaiatu dibuat bahagian-bahagian yang tertentu dengan disenaraikan ayat-ayat dan surah-surah mana untuk dirujuk atau dicari seperti bahagian iman, tauhid, syirik, nifaq, kafir dan sebagainya.

            2.1.4    Tafsir al-Quran al-Hakim

Ditulis oleh Mustafa bin Abdul Rahman yang berasal dari Perak yang dilahirkan pada tahun 1918 dan meninggal dunia pada tahun 1967. Beliau merupakan bekas penuntut Universiti Al-Azhar, Mesir dan Masjidil Haram Mekah selama 15 tahun. Kitab ini adalah di antara kitab tafsir yang besar bentuknya di dalam bahasa melayu. Pengarang hanya dapat menyiapkan sebanyak 27 juzu’ sahaja. Dicetak sebanyak lima kali, cetakan pertama ialah pada tahun 1949 manakala cetakan kelima adalah pada tahun 1959 oleh Persama Press Pulau Pinang. Tafsiran di dalam kitab ini sederhana, tidak terlalu ringkas dan tidak terlalu panjang. Terdapat juga keadaan di mana dibawa pendapat-pendapat dalam kalangan ahli-ahli tafsir pada sesetengah tempat. Bahasa yang digunakan di dalam karya ini juga mudah difahami oleh semua pringkat pembaca.

            2.1.5    Tafsir al-Rawi Juzu’ ‘Amma

Ditulis oleh Tuan Haji Yusoff bin Haji Abdullah bin Haji Nuruddin al-Rawi, dilahirkan pada 8 Mei 1922 dan berasal dari Pulau Pinang. Pengarang mendapat pendidikan di Maahad al-Falah Mekah dan mendapat Diploma al-Takhassus al-Dini. Terdapat sesetengah pandangan menyatakan bahawa cetakan pertama adalah pada tahun 1950 dan diterbitkan oleh Maktabah al-Haj Abdullah bin Muhammad Noordin al-Rawi, Pulau Pinang. (Abdullah et al., 2009). Tafsir al-Rawi ini hanya satu juzu’ sahaja iaitu juzu’ ‘Amma. Terdapat juga sesetengah pendapat menyatakan ianya dicetak pada tahun 1951 dan cetakan terakhir pada tahun 1975. (Yusoff, 1995). Walaupun tafsirannya ringkas, tetapi menarik, dibawa maksud ayat kemudian dibuat huraian dan kesimpulan dari ayat-ayat tersebut. Kitab tafsir ini mendapat pengikitirafan daripada Majlis Agama Islam dan Isitiadat Melayu Kelantan melalui surat perakuan bertarikh 2 Mac 1952. (Kadir & Mazlan, 2002)

            2.1.6    Tafsir Pedoman Muttaqin

Kitab Tafsir Pedoman Muttaqin adalah kitab tafsir yang dikarang oleh Dr. Abdul Hayei Abdul Sukor (Abdul Hayei A.S.) yang dilahirkan pada 6 November 1947 di Pasir Mas, Kelantan. seorang tokoh hadith yang mufassir terkemuka di Malaysia. Beliau mendapat pendidikan awal di Sekolah Pondok Pasir Tumboh, Kota Bharu, Sekolah Menengah Ma’had Muhammadi, Kota Bharu, Kelantan sebelum melanjutkan pelajaran ke Dar al-Ulum, Deoband, India. Seterusnya beliau melanjutkan pendidikan ke Universiti al-Azhar, Mesir dan mendapat Ijazah master (S2) dalam bidang al-Qur’an dan al-Hadith. Kemudian pada tahun 1988 beliau mendapat Ijazah Doktor Falsafah dalam bidang Hadith dari Universiti Malaya, Kuala Lumpur, Malaysia dengan tesis yang berjudul “Sumbangan Syah Waliyullah al-Dihlawi kepada Pengajian Hadith dan Pengaruhnya di Kelantan”.

Tafsir ini merupakan kesinambungan kepada Tafsir Pimpinan al-Rahman sebelumnya. Jika tafsir Pimpinan al-Rahman ditulis untuk memimpin masyarakat Islam memahami dan menghayati isi kandungan al-Qur’an, maka penulisan Tafsir Pedoman Muttaqin bertujuan untuk menjadi pedoman kepada orang-orang yang bertaqwa setelah mendapat pimpinan dan bimbingan. Kitab ini ditulis berdasarkan inisiatif dari Perdana Menteri Dato’ Seri ‘Abdullah Hj. Ahmad Badawi dalam pertemuan beliau dengan ulama’ yang diadakan di Bilik Mesyuarat Perdana, Bangunan Perdana Putra, Putrajaya, Malaysia pada 30 Oktober 2006. Perdana menteri pada saat itu memberikan pandangan dan menyarankan agar interpretasi terhadap isi kandungan al-Qur’an perlu sentiasa dinamik sejajar dengan keunggulan Islam. Berdasarkan inisiatif tersebut, kajian dan beberapa sesi perbincangan dilakukan dan akhirnya JAKIM (Jabatan Kemajuan Islam Malaysia) memberikan mandat kepada Abdul Hayei A.S. untuk menyusun kitab tafsir sebagai pedoman kepada ummah dan demi ketinggian Islam di Malaysia. (Abdullah M. , 2009).

Kitab ini telah diterbitkan sebanyak 4 juzu’ iaitu juzu 1 yang dimulai dari Surah al-Fatihah hingga surah al-Baqarah ayat 141, dan juzu’ 2 mentafsirkan Surah al-Baqarah dari ayat 142 sehingga ayat 286 manakala juzu’ 28 dimulai dari Surah al-Mujadalah hingga Surah al-Tahrim dan juzu’ 29 mentafsirkan Surah al-Mulk sehingga Surah al-Mursalat. Juzu’ 3 dan 4 masih belum diterbitkan tetapi majlis pentashihannya telah diadakan pada 6 hingga 8 April 2009 di Sepang, Selangor. Manakala bagi juzu’ 5 dan 6 juga telah melalui pentashihan pada 22 sehingga 24 Jun 2010 di Bangi. (Jabatan Kemajuan Islam Malaysia (JAKIM)).

Penerbitan pertama tafsir ini bagi juzu’ 1 dan 2 adalah pada tahun 2008 oleh JAKIM, Kuala Lumpur dan terbitan keduanya pada tahun 2010 adalah melalui penerbit yang sama manakala juzu’ 28 dan 29 telah diterbitkan oleh Utusan Publication lebih awal sebelum penerbitan juzu’ 1 dan 2 iaitu pada tahun 2003. Tafsir ini akan disempurnakan di dalam 30 juzuk. Setiap juzuk tafsir ini mengandungi antara 750 hingga 800 halaman. Tafsir ini akan diterbitkan dalam dua juzuk setahun dan dijangka siap sepenuhnya dalam tahun 2020. (Jabatan Kemajuan Islam Malaysia (JAKIM))

2.2       Terjemahan

            Kitab-kitab tafsir yang telah diterjemahkan adalah di antara kitab-kitab yang terkenal dalam kalangan umat Islam tempatan dan dunia Islam seluruhnya. Dalam tulisan ini, hanya beberapa buah kitab terjemahan yang disentuh antaranya ialah tafsir al-Jalalain dan Tafsir fi Dzilal al-Qur’an. (Yusoff, 1995)

            2.2.1    Tafsir al-Jalalain

Tafsir al-Jalalain yang dikarang asal dalam bahasa arab oleh dua orang ulama’ terkenal dari Mesir iaiatu Jalal al-Din al-Mahalli dan Jalal al-Din al-Sayuti. Kitab tafsir ini adalah di antara kiab tafsir di dalam bahasa arab yang ringkas, hanya ditafsir atau diberi penjelasan sahaja, iaitu pada ayat-ayat yang susah difahami. Tafssir ringkas begini lebih sesuai kepada orang-orang arab atau orang yang sudah memahami al-Quran. Kitab tafsir ini telah diterjemahkan ke dalam bahasa melayu oleh al-Marhum Tuan Shaikh Othman Jalaluddin yang berasal dari Kampung Panjang, Daerah Sering, Kota Bharu, Kelantan. Beliau dilahirkan pada tahun 1880 dan meninggal dunia pada 1952. Beliau mendapat pendidikan awal di Pondok Tok Kenali, Kota Bharu Kelantan dan selepas itu beliau menyambung pengajian pondok di Bukit Mertajam, Seberang Perai.

                       2.2.2    Tafsir fi-Dzilal al-Qur’an

Karangan asal oleh Tuan Sayyid Qutb dari Mesir. Kitab tafsir ini antara yang terkenal di seluruh dunia Islam. Kitab ini telah diterjemahkan ke dalam bahasa melayu oleh dua tokoh yang berlainan iaitu yang pertama oleh Ustaz Ismail bin Mohd Hassan, bekas Setiausaha Majlis Agama Islam Negeri Terengganu dan diterbitkan oleh Yayasan Islam Terengganu yang mana cetakan pertama adalah pada tahun 1986 yang dicetak oleh Syarikat Percetakan Yayasan Islam Negeri Terengganu, Gong Badak Kuala Terengganu. Terjemahannya hanya sempat untuk disiapkan pada satu juzu’ sahaja. Kedua, diterjemahkan oleh Ustaz Yusoff Zaki Yaakub yang berasal dari Kota Bharu Kelantan. Beliau dilahirkan pada tahun 1928 dan belajar di American Universiti, Cairo dalam bidang falsafah dan psikologi. Kitab terjemahan ini dicetak oleh Percetakan Darul Naim, Kelantan dan telah dicetak sebanyak dua kali iaitu pada tahun 1989 dan 1990. Terjemahannya hampir siap 30 juzu’. (Yusoff, 1995)

  1. DUA KARYA BESERTA ULASAN KRITIS DAN ANALITIS

            Berdasarkan kepada sebahagian daripada karya-karya penulisan tafsir tersebut, perbincangan akan difokuskan kepada dua karya pilihan antaranya ialah Tafsir al-Rawi Juzu’ ‘Amma karya Haji Yusof bin Haji Abdullah al-Rawi (Haji Yusof Rawa) dan Tafsir Pedoman Muttaqin karya Dr. Abdul Hayei Abdul Sukor (Abdul Hayei A.S.).

            3.1       Tafsir Al-Rawi Juzu’ ‘Amma

Kitab yang dikarang oleh Haji Yusof Rawa dikenali dengan nama Tafsir al-Rawi Juzu’ ‘Amma yang ditulis dalam bahasa Arab di depan muka kulit kitab. Haji Yusof Rawa telah menamakan kitab penulisannya dengan nama al-Rawi, dinisbahkan kepada ketuninannya iaitu Rawa, tetapi dalam bahasa Arab dikenali sebagai al-Rawi. Di samping itu juga, beliau sendiri telah menggunakan nama pena dengan Ibn al-Rawi. Kitab ini dicetak oleh syarikat percetakan beliau sendiri yang diwarisi daripada bapa beliau iaitu Syarikat Haji Abdullah bin Muhamad Noordin al-Rawi yang merupakan kedai kitab yang terkenal bukan sahaja di Pulau Pinang, malah di seluruh tanah air. Syarikat percetakan ini didirikan pada tahun 1910, terletak berhampiran dengan Masjid Melayu, Pulau Pinang di No: 55, Lebuh Acheh, 10200 Pulau Pinang. Kitab tafsir ini mula dicetak pada 23 Zulkaedah 1369 atau tahun 1950 dan diulang cetak beberapa kali kemudiannya. Kitab Tafsir al-Rawi ini adalah sebuah kitab tafsir yang ringkas yang memuatkan tafsir surah-surah yang terkandung dalam juzu’ ‘Amma atau juzu’ 30. Tafsir ini telah dibahagikan kepada dua bahagian, bahagian satu dan bahagian dua. Ini adalah kerana Haji Yusof Rawa sendiri telah menyiapkan sebahagian surah-surah dalam juzu’ 30 dan dijadikan bahagian pertama pada tahun 1950 dan kemudiannya menyiapkan sebahagian surah-surah yang lain dan dijadikan bahagian kedua pada tahun berikutnya, iaitu tahun 1951. Di samping itu juga, kemungkinan bagi memudahkan orang atau pelajar membawa atau memilikinya di merata-rata tempat lebih-lebih lagi ke sekolah. Ia juga merupakan kitab yang mudah dan ringkas untuk difahami erti atau makna ayat-ayat daripada surah-surah yang lazim dihafaz dan dibaca di dalam solat. Kitab Tafsir al-Rawi ini mendapat pengiktirafan daripada Majlis Agama Islam dan Istiadat Melayu Kelantan melalui surat perakuan yang terdapat di dalam kitab ini yang bertarikh pada 2 Mac 1952. Menurut surat perakuan tersebut kitab ini telah disemak dan diedarkan kepada Majlis Ulama’ serta disahkan bahawa kandungan kitab tafsir ini tidak mengandungi kesalahan dan penafsirannya adalah betul mengikut kehendak ayat-ayat yang ditafsirkan. Pengarang telah membahagikan kitab penulisan beliau kepada dua bahagian. Mengenai masa dan kadar yang diambil oleh pengarang untuk menyiapkan kitab ini adalah tidak dapat dikenalpasti. Namun begitu pengarang berjaya menyiapkan kitab ini pada bahagian yang pertama pada hari Khamis malam Jumaat iaitu pada 9 Jamadilawal 1370H dan disemak serta diperbetulkan bagi cetakan kedua pada 9 Ramadhan 1379H. Bahagian keduanya pula ialah pada 9 Zulkaedah 1370H dan disemak serta dibuat pembetulan untuk cetakan yang kedua pada 16 Rejab 1384H. Dalam bahagian pertama, pengarang telah mentafsirkan beberapa surah dan memberikan sedikit huraian tentang Bismillah. Bahagian pertama kitab ini telah menghuraikan surah-surah bermula dari surah al-Fatihah sehingga surah al-Duha, yang terkandung dalam 104 halaman bercetak. Dalam bahagian kedua kitab Tafsir ini, beliau menyambung surah yang seterusnya bermula dari surah al-Lail sehingga surah al-Naba’, yang terkandung di dalam 203 halaman yang bermula daripada mukasurat 105 hingga 203. Pengarang telah menggunakan beberapa kitab rujukan dalam menghasilkan karya beliau antaranya ialah Tafsir Juz’ ‘Amma-Imam Muhammad ‘Abduh, Hasyiah al-‘Allamah al-Sawi ‘ala Tafsir al-Jalalayn, Tafsir al-Maraghi-juzu’ 30, Tafsir al-Shawkani atau Fath al-Qadir, Tafsir al-Jawahir Li Faylasuf Tantawi Jawhari, The meaning of the Glorius Qur’an karya Marmudake Pickthall, Khazinah al-Ansar dan Tafsir Nur al-Ihsan. (Kadir & Mazlan, 2002).

            3.2       Tafsir Pedoman Muttaqin

Kitab Tafsir Pedoman Muttaqin adalah sebuah kitab tafsir kontemporari berbahasa Melayu ditulis oleh Dr. Abdul Hayei Abdul Sukor. Baliau ialah salah seorang cendikiawan muslim termuka di Malaysia. Tafsir ini ditulis sebagai kesinambungan kepada tafsir Pimpinan al-Rahman yang telah dirintis sebelumnya dan bertujuan untuk menjadi pedoman kepada umat Islam setelah mendapat bimbingan dari tafsir Pimpinan al-Rahman. Penulisan Tafsir Pedoman Muttaqin masih dalam peroses penyelesaian dan dijangka siap sekitar tahun 2020. Secara ringkasnya kitab ini telah diterbitkan sebanyak 4 juzu’ iaitu juzu 1 yang dimulai dari Surah al-Fatihah hingga surah al-Baqarah ayat 141, dan juzu’ 2 mentafsirkan Surah al-Baqarah dari ayat 142 sehingga ayat 286 manakala juzu’ 28 dimulai dari Surah al-Mujadalah hingga Surah al-Tahrim dan juzu’ 29 mentafsirkan Surah al-Mulk sehingga Surah al-Mursalat. Juzu’ 3 dan 4 masih belum diterbitkan tetapi majlis pentashihannya telah diadakan pada 6 hingga 8 April 2009 di Sepang, Selangor. Manakala bagi juzu’ 5 dan 6 juga telah melalui pentashihan pada 22 sehingga 24 Jun 2010 di Bangi. Penerbitan pertama tafsir ini bagi juzu’ 1 dan 2 adalah pada tahun 2008 oleh JAKIM, Kuala Lumpur dan terbitan keduanya pada tahun 2010 adalah melalui penerbit yang sama manakala juzu’ 28 dan 29 telah diterbitkan oleh Utusan Publication lebih awal sebelum penerbitan juzu’ 1 dan 2 iaitu pada tahun 2003. Tafsir ini akan disempurnakan di dalam 30 juzuk. Setiap juzuk tafsir ini mengandungi antara 750 hingga 800 halaman. (Jabatan Kemajuan Islam Malaysia (JAKIM)).

Untuk memudahkan para pembaca, pengarang meletakkan beberapa judul khusus berdasarkan kandungan ayat yang akan ditafsirkan. Kemudian mengemukakan fahrasat (daftar isi) Hadith, athar dan sya’ir yang dimasukkan dalam pentafsiran pada akhir kitab setiap juz. Inilah di antaranya keistimewaan Tafsir Pedoman Muttaqin dibandingkan dengan kitab tafsir lain. Kitab ini ditulis menggunakan bahasa melayu tulisan rumi dan pengarang mengemukakan sinopsis pada setiap surah yang ditafsirkan. Pengarang juga menggunakan pendekatan ma’thur dan ma’qul. (Sulaiman, 2012). Penjelasan secara terperinci akan dijelaskan di dalam perbahasan seterusnya berkenaan dengan perbanding metodologi yang digunakan oleh kedua-dua buah karya ini.

  1. PERBANDINGAN METODOLOGI PENAFSIRAN DAN PENULISAN TERHADAP TAFSIR AL-RAWI JUZU’ ‘AMMA DAN TAFSIR PEDOMAN MUTTAQIN

4.1       Metodologi Penafsiran Dan Penulisan Tafsir Al-Rawi Juzu’ ‘Amma

                        Cara atau metod penulisan yang digunakan secara umum oleh Haji Yusof Rawa dalam penyusunan tafsir beliau adalah lebih teratur dan kemas. Pada bahagian atas tafsir beliau dinyatakan nama surah yang akan ditafsir dalam bahasa Arab seperti biasa dalam mana-mana kitab-kitab tafsir. Kemudian beliau menjelaskan pula surah tersebut sama ada ayat Makkiyyah atau Madaniyyah. Seterusnya, dinyatakan bilangan ayat yang terkandung di dalam surah yang akan ditafsir yang mana ia juga di dalam bahasa Arab. Terdapat juga pada sesetengah surah dinyatakan bila surah tersebut diturunkan.

Beliau seterusnya menyatakan nas surah al-Qur’an yang hendak ditafsir sehingga selesai berserta dengan baris mengikut Rasm Uthmani. Haji Yusof Rawa kemudiannya menyatakan erti ayat Makkiyyah atau Madaniyyah dan bilangan ayat yang ditulis dalam bahasa Arab tadi serta nas surah ke dalam bahasa Melayu dengan tulisan jawi. Haji Yusof Rawa kemudiannya akan menyatakan huraian secara menyeluruh atau intisari umum terhadap sesetengah surah yang hendak ditafsir. Beliau seterusnya akan mentafsirkan ayat al-Qur’an berdasarkan ayat ke suatu ayat yang lain mengikut keadaan sesuatu ayat itu, ada yang huraiannya panjang dan ada yang pendek. Bagi surah yang panjang didatangkan hanya sebahagian ayat kemudiannya didatangkan huraian secara menyeluruh bagi sebahagian ayat tersebut dan seterusnya beliau mula mentafsir ayat ke ayat sehingga selesai potongan sebahagian ayat tersebut. Begitulah metod beliau bagi potongan ayat yang seterusnya.

Pada bahagian yang akhir sekali, dinyatakan tentang faedah-faedah dan hikmah yang terdapat pada surah tersebut.

Apabila kita memperkatakan tentang metod penulisan secara khusus apa yang kita sedia maklum metod terbaik dalam mentafsir al-Qur’an ialah menggunakan metod tafsir bi al-ma’thur, iaitu mentafsir al-Qur’an dengan al-Qur’an, mentafsir al-Qur’an dengan hadis dan mentafsir al-Qur’an dengan pendapat para sahabat dan pendapat yang disepakati oleh para tabi’in r.a, tetapi apabila kita melihat kepada metod yang digunakan oleh pengarang dalam menulis tafsiran beliau tersebut, hampir tidak didapati metod-metod tersebut digunakan di dalam tafsiran beliau. Beliau mungkin tidak memasukkan metod tersebut disebabkan beliau ingin mengemukakan kepada para pembaca satu bentuk tafsir yang ringkas yang mampu difahami oleh semua lapisan masyarakat dan pada waktu yang sama agar masyarakat mampu memahami tafsiran ayat-ayat lazim yang sentiasa dibaca sebagaimana yang telah diterangkan di dalam bahagian tujuan penulisan tafsir tersebut. (Kadir & Mazlan, 2002). Melalui penilaian antara metod khusus yang digunakan oleh pengarang dalam tafsiran beliau ialah didapati pengarang menekankan kepada tiga bentuk metod khusus sahaja iaitu pertamanya tentang aspek sejarah dan sebab turun ayat dan yang keduanya menyatakan faedah dari setiap surah yang ditafsirkan dan yang ketiganya ialah pengajaran yang dapat diambil dari ayat.

4.1.1    Penekanan Terhadap Aspek Sejarah dan Asbab al-Nuzul

Salah satu cara yang digunakan oleh al-Qur’an untuk memberi pengajaran kepada manusia adalah dengan menghuraikan tentang peristiwa-peristiwa masa lalu atau sejarah dalam bentuk kisah. Kisah-kisah tersebut ada yang disebut secara umum melalui beberapa perkataan atau ayat secara singkat dan kemudiannya dihuraikan secara terperinci. Kadangkala al-Qur’an hendak menyampaikan mesejnya kepada manusia menerusi kisah tertentu yang terdapat dalam sesuatu surah. Aspek sejarah ini menjadi penting kerana dengan mengetahuinya boleh mendapat pengajaran daripada kisah tersebut dan secara tidak langsung mengetahui cara terbaik untuk menyampaikan sesuatu pengajaran itu melalui kisah-kisah atau sejarah. Suatu kisah atau sejarah akan menimbulkan kesan yang mendalam bagi para pembaca dan pendengar. Namun begitu, sejarah tersebut mestilah tidak menyimpang dari maksud asal al-Qur’an dan tidak berlebihan sehingga menjauhkan kita daripada pengertian tafsir yang sebenarnya.

Haji Yusof Rawa dalam tafsirnya amat menekan aspek sejarah ini di samping menekan juga sejarah dalam aspek sebab nuzul sesuatu ayat atau surah yang diperbahaskan. Pengetahuan mengenai sebab turunnya sesuatu ayat atau surah sangat mustahak bagi membantu memahami maksud ayat al-Qur’an dan mengelak dari tersalah di dalam memahami maksud ayat yang sebenar. Bahkan kadangkala terdapat beberapa ayat yang tidak difahami maksudnya kecuali setelah mengetahui sebab nuzul ayat tersebut. Pada surah al-Naba’ diceritakan bahawa Nabi Muhammad s.a.w diutuskan oleh Allah SWT ketika dunia berada di dalam kegelapan dan kesesatan, kerendahan budi pekerti, kebodohan dan pelbagai lagi keadaan-keadaan merosakan yang menyelubungi alam termasuk tanah Arab. Kedatangan Nabi Muhammad s.a.w dengan membawa agama Allah yang terkandung di dalamnya perintah-perintah yang berlawanan dengan suasana pada ketika itu, menyebabkan mereka merasa berat untuk menunaikannya. Lebih-lebih lagi terdapat perkara-perkara yang dianggap menakutkan seperti hari kiamat dan sebagainya yang sukar dipercayai. Kebanyakan orang-orang Quraisy langsung tidak mahu percaya kepada al-Qur’an yang dibawa oleh Nabi s.a.w.

Sesetengah mereka berasa syak dan ragu-ragu dan ada pula yang terus terang mendustakannya. Berita-berita yang diceritakan di dalam al-Qur’an menjadi tajuk perbualan dan bahan ajukan dan olok-olokan mereka. Pada ketika orang Quraisy heboh membincangkan berita tentang hari kiamat yang tidak lain dengan tujuan untuk mencabar kejujuran Nabi s.a.w yang membawa berita benar tersebut, Allah SWT menurunkan surah al-Naba’ ini. Penurunan surah ini adalah untuk membantah sikap orang-orang kafir tersebut, di samping memberikan bukti ke atas kebenaran al-Qur’an yang disampaikan oleh Nabi Muhammad s.a.w.

4.1.2    Faedah dan Hikmah Beramal dengan Surah Tertentu

Di akhir hampir setiap surah perbahasan Tafsir al-Rawi ini dinyatakan beberapa faedah dan hikmah beramal dengan surah tertentu, melainkan hanya terdapat sebahagian kecil surah sahaja yang tidak dinyatakan faedah atau kelebihan sesuatu surah tersebut seperti surah al-Fajr dan surah al-Insyiqaq. Kitab yang menjadi rujukan utama dalam bahagian ini ialah kitab Khazinah al-Asrar dan kitab al-Dar Nazi’m fi Khawas al-Qur’an al-Azim. Metod ini adalah lebih kurang sama sebagaimana yang dilakukan oleh Zamakhshari dalam kitab tafsirnya al-Kasysyaf. Kebanyakan hadith tentang kelebihan surah-surah tertentu adalah merupakan hadith-hadith mawdu’ yang direka yang tidak diketahui sanadnya.

Haji Yusof Rawa menyatakan secara ringkas kelebihan atau faedah beramal dengan surah-surah tertentu yang mana sebahagiannya dinyatakan dari rujukannya dan sebahagian yang lain tidak dinyatakan. Di sini dibawa contoh surah yang dinyatakan di dalam tafsir al-Rawi tengah faedah atau hikmah bermal dengan surah tersebut. Di antara surah al-Ikhlas, al-Kauthar, dan surah ‘abasa.

Faedah membaca surah al-Ikhlas amatlah besar pahalanya dan terdapat beberapa hadith yang berkenaan dengannya. Ada hadith menyentuh tentang keistimewaan surah al-Ikhlas yang dianggap oleh Rasulullah sebagai satu pertiga daripada al-Qur’an. Hadith Nabi tersebut merupakan hadith sahih yang diriwayat oleh Imam Muslim yang bermaksud:-

“Tidak sanggupkah di kalangan kamu membaca satu pertiga al-Qur’an pada tiap-tiap malam, maka mereka berkata: Bagaimanakah membaca satu pertiga al-Qur’an, sabdanya: Baca olehmu “Qul hu wa Allah hu ahad” serupa dengan satu pertiga daripada al-Qur’an”

4.1.3    Menjelaskan Tentang Pengajaran Yang Terdapat Dalam Ayat

Haji Yusof Rawa menegaskan di dalam tafsirnya bahawa walaupun kebanyakan ayat-ayat ditujukan kepada Rasulullah s.a.w namun ia sebenarnya perlu diambil pengajaran bagi semua umat Islam. Beliau menggalakkan supaya umat Islam memerhati dengan teliti sesuatu tafsir itu supaya dapat difahami dengan baik sehingga dapat meningkatkan keimanan kita kepada Allah dan dapat beramal seperti mana yang disuruh oleh Allah dan meninggalkan segala larangan Allah SWT.

 Sesungguhnya usaha murni yang dilakukan oleh beliau yang cuba menutup kekurangan kitab-kitab tafsir dalam bahasa Melayu dan sekaligus membantu masyarakat Islam di Malaysia untuk memahami al-Qur’an serta tafsiranya adalah suatu usaha yang baik walaupun terdapat beberapa kekurangan di dalamnya tetapi ianya mampu diperbaiki dan oleh ulama’-ulama’ terkemudian untuk memastikan agar perkembangan kitab-kitab tafsir Melayu ini terus hidup dan menjadikan masyarakat Islam di Malaysia bukan sahaja celik al-Qur’an tetapi pada waktu yang sama juga adalah masyarakat yang tahu tentang tafsiran setiap daripada isi kandungan al-Qur’an tersebut. (Kadir & Mazlan, 2002) 

4.2       Metodologi Penafsiran Dan Penulisan Tafsir Pedoman Muttaqin

Kitab Tafsir Pedoman Muttaqin ditulis menggunakan bahasa Melayu tulisan rumi. Pengarang memulai tafsirannya dengan mengemukakan sinopsis setiap surah yang akan ditafsirkan. Pentafsiran terhadap surah biasanya dijelaskan nama surah, masa nuzulnya serta munasabah antara surah dengan surah sebelum maupun surah sesudahnya. Kemudian mengemukakan ikhtisar atau makna yang dikandung oleh setiap surah secara umum, dan pada akhir pentafsiran kelompok ayat yang ditafsirkan pengarang menyertakan saranan dan pengajaran sebagai intisari daripada ayat yang baru ditafsirkan. (Sulaiman, 2012)

Pengarang dalam mentafsirkan ayat-ayat al-Qur’an menggunakan pendekatan Ma’thur dan Ma’qul. Pendekatan Ma’thur bermaksud menjelaskan makna ayat al-Qur’an dan menguraikannya dengan ayat al-Qur’an, sunnah yang sahih, pendapat para sahabat dan tabi’in . Namun pentafsiran al-Qur’an berdasarkan pendapat tabi’in ulama berbeza pendapat. Sesetengah ulama mengatakan tidak termasuk dalam kategori Tafsir Bi al-Ma’thur tetapi ia digolongkan kepada Tafsir Bi al-Ra’y. Sedangkan Tafsir Bi al-Ra’y bermaksud usaha pentafsiran al-Qur’an secara rasional setelah mendalami bahasa Arab yang mesti diketahui oleh setiap mufassir sebelum menjelaskan maksud al-Qur’an . Seperti ilmu nahwu dan saraf, ilmu balaghah, ilmu qira’at, ilmu usul al-din, usul al-fiqh, dan lain sebagainya . Pentafsiran seperti ini juga digunakan oleh Abdul Hayei A.S. dalam Tafsir Pedoman Muttaqin. (Sulaiman, 2012)

Abdul Hayei A.S. dalam Tafsir Pedoman Muttaqin mentafsirkan ayat secara kelompok. Kemudian mentafsirkan ayat-ayat tersebut satu demi satu setelah mengemukakan munasabah dengan kelompok ayat sebelumnya dan mengemukakan sabab al-nuzul jika ada. Seterusnya, pada akhir pentafsiran pengarang mengemukakan saranan dan pengajaran sebagai intisari dari kandungan ayat yang baru ditafsirkan. Dalam menguraikan ayat pula pengarang mengutip pandangan para ulama silam dan kontemporer seperti Muhammad bin Jarir al-Tabari (w. 310 H), Sayyid Qutub (w. 1966 M), Wahbah al-Zuhayli, Sheikh Mutawalli al-Sha’rawi (w. 1998 M) dan lain-lain. Untuk memudahkan para pembaca, pengarang meletakkan beberapa judul khusus berdasarkan kandungan ayat yang akan ditafsirkan. Kemudian mengemukakan fahrasat (daftar isi) Hadith, athar dan sya’ir yang dimasukkan dalam pentafsiran pada akhir kitab setiap juz. Inilah di antaranya keistimewaan Tafsir Pedoman Muttaqin dibandingkan dengan kitab tafsir lain. (Sulaiman, 2012). Metod penafsiran beserta contoh akan dijelaskan secara terperinci satu persatu dibahagian seterusnya. (Sulaiman, 2012)

                        4.2.1    Mengemukakan Perkaitan atau Munasabah

            Munasabah ialah ilmu yang membicarakan tentang hubungan antara ayat dengan ayat atau antara surah dengan surah dalam al-Qur’an . Pengarang Tafsir Pedoman Muttaqin sebelum mentafsirkan ayat terlebih dahulu mengemukakan munasabah atau hubung kait antara surah dengan surah atau ayat dengan ayat yang akan ditafsirkan dengan ayat sebelumnya. Contoh munasabah antara surah dengan surah salah satunya dapat dilihat pada pentafsiran beliau ketika mentafsirkan Surah al-Baqarah. Menurut Abdul Hayei. A.S., hubung kait antara Surah al-Baqarah dengan Surah al-Fatihah ialah berkenaan dengan permasalahan hidayah yang telah dibincangkan pada ayat 6 daripada Surah al-Fatihah kemudian dinyatakan lagi pada ayat kedua dalam Surah al-Baqarah. Berkenaan dengan hal tersebut pengarang menyatakan :

“Dalam Surah al-Fatihah ada tersebut doa untuk mendapatkan hidayah. Doa itu dibaca sekurang-kurangnya 17 kali dalam solat lima waktu pada setiap hari iaitu :

Maksudnya : “Tunjukilah kami jalan yang lurus.”

Doa itu mendapat perkenan Allah swt lalu ditunjukkan kepada pemohonnya jalan untuk mendapatkan hidayah; hidayah perlu didapatkan menerusi al-Qur’an pada ayat ke-2 surah ini, firman Allah :

Maksudnya : “Kitab al-Qur’an itu tiada sebarang keraguan padanya. Ia memberi hidayah kepada para muttaqin” .

Sedangkan munasabah antara kelompok ayat yang akan ditafsirkan dengan kelompok ayat yang telah ditafsirkan sebelumnya dapat dilihat pada pernyataan beliau ketika mentafsirkan Surah al-Baqarah dari ayat 26 sampai ayat 29 berikut :

“Ayat ke-23 yang terdahulu menyatakan al-Qur’an adalah sebuah kitab yang benar datangnya daripada Allah. Sesiapa yang menyimpan keraguan terhadapnya, maka bawakanlah satu surah yang sebanding dengan al-Qur’an. Ayat ke-26 ini dan ayat-ayat berikutnya menyatakan bahawa Allah swt tidak segan untuk membuat perbandingan dengan nyamuk dan haiwan yang lebih kecil daripadanya. maksudnya perbandingan ini tidak menjejaskan kedudukan al-Qur’an sebagai wahyu yang benar” .

Munasabah dalam al-Qur’an terdiri daripada beberapa macam iaitu munasabah antara kata dengan kata dalam satu surah, munasabah antara ayat dengan ayat selepasnya dan munasabah antara surah dengan surah . Pada Surah al-Baqarah dalam Tafsir Pedoman Muttaqin Abdul Hayei A.S. mengemukakan munasabah hanya melalui dua bentuk yaitu munasabah antara surah dengan surah dan munasabah antara kelompok ayat yang akan ditafsirkan dengan kelompok ayat yang telah ditafsirkan sebelumnya. Sedangkan munasabah antara satu ayat dengan ayat sebelum atau sesudahnya dan munasabah antara kata dengan kata dalam satu surah tidak ditemukan pada Surah al-Baqarah dalam Tafsir Pedoman Muttaqin.

                        4.2.2    Mengemukakan Makna Mufradat

Dalam sebahagian ayat Abdul Hayei A.S. menjelaskan makna kalimat secara khusus yang disebut dengan makna mufradat. Penjelasan makna dilakukan bagi memudahkan pemahaman para pembaca. Sebagai contoh firman Allah s.w.t. dalam Surah al-Baqarah ayat 22 :

Maksudnya : “Dia-lah Allah yang menciptakan bumi ini untuk kamu sebagai hamparan dan langit sebagai bangunan dan Dia-lah menurunkan air hujan dari langit dan dengar air itu Dia mengeluarkan buah-buahan menjadi rezeki bagi kamu. Oleh itu, janganlah kamu mengadakan bagi Allah sebarang sekutu, pada hal kamu semua mengetahui”.

Abdul Hayei A.S. menafsirkan kata “Firashan” dalam ayat di atas dengan “hamparan” yang bermakna bumi ini adalah hamparan menjadi tempat istirahat bagi manusia. Pernyataan pengarang sebagai berikut :

(firashan) ertinya hamparan. Biasanya hamparan adalah sesuatu yang merehatkan; ia digunakan sebagai pengalas belakang ketika rehat dan ketika tidur. Bumi ini pada hakikatnya hamparan yang merehatkan kerana dibekalkan padanya air, angin, bulan, bintang yang semuanya itu mendatangkan kerehatan kepada orang yang tinggal di bumi ini”.

                        4.2.3    Mentafsirkan al-Qur’an dengan al-Qur’an

Menafsirkan ayat dengan menggunakan ayat-ayat al-Qur’an merupakan metode yang paling terbaik dalam penafsiran. Penafsiran seperti ini ditemukan dalam Tafsir Pedoman Muttaqin. Sebagai contoh firman Allah s.w.t. dalam Surah al-Baqarah ayat 2 :

Maksudnya : “ Kitab al-Qur’an itu tiada sebarang keraguan padanya. Ia memberi hidayah kepada para muttaqin.”

Ketika menjelaskan makna hidayah dalam ayat ini beliau menyatakan bahawa hidayah secara umum merujuk kepada dua pengertian, iaitu Takwiniyyah (kejadian) dan Tashri’iyyah (perundangan). Hidayah Takwiniyyah ialah bimbingan Allah s.w.t. sebagai pemilik alam semesta. Untuk menguatkan pernyataan di atas beliau mengemukakan ayat berikut :

Maksudnya : “ Berkata (Musa) : Tuhan kami ialah Tuhan yang telah memberikan bentuk kejadian kepada setiap sesuatu yang sesuai dengannya, kemudian Dia memberi hidayah.”

 Menurut Abdul Hayei A.S. nama-nama yang disebutkan dalam ayat 49-50 surah at-Thaha ini ialah orang yang dimaksudkan dalam Surah al-Fatihah ayat yang ke-7. Beliau menyatakan dalam tafsirnya :

“Nama-nama yang disenaraikan ini ialah orang yang dimaksudkan di dalam Surah al-Fatihah terdahulu, iaitu firman-Nya :

Maksudnya : “ Jalan orang yang Engkau beri nikmat ke atas mereka dan bukan jalan orang dimurkai dan bukan pula jalan orang sesat”

Dua ayat di atas adalah di antara contoh penafsiran Abdul Hayei A.S. menggunakan ayat al-Qur’an. Namun demikian, kebanyakan ayat-ayat ayat-ayat al-Qur’an yang digunakan pada Surah al-Baqarah dalam Tafsir Pedoman Muttaqin bukan secara langsung sebagai penjelas atau penguat terhadap ayat yang sedang ditafsirkan, tetapi sebagai dalil (istidlal) terhadap pernyataan yang dikemukakan oleh pengarang. Pernyataan di atas adalah dua contoh pentafsiran pengarang menggunakan ayat al-Qur’an.

                        4.2.4    Mentafsirkan al-Qur’an dengan hadith

Selain menggunakan ayat-ayat al-Qur’an, Abdul Hayei A.S. juga menggunakan Hadith Nabi s.a.w. dalam Tafsir Pedoman Muttaqin. Sebagai contoh dapat dilihat pada penafsiran beliau berkenaan dengan membaca “Amin” setelah membaca Surah al-Fatihah. Abdul Hayei A.S. menyatakan menurut pendapat yang sahih sunat hukumnya membaca “Amin” bagi orang yang membaca Surah al-Fatihah ketika solat atau pun di luar solat, sama ada salat sendiri maupun solat berjemaah. Sebagai dalil terhadap pendapat ini beliau mengemukakan Hadith berikut :

Ertinya : Daripada Abu Hurairah Rasulullah s.a.w. bersabda : Apabila pembaca (al-Fatihah) mengucap “Amin”, hendaklah kamu turut mengaminkannya kerana malaikat juga mengucapkan “Amin”. Sesiapa yang pengucapan aminnya sekata dengan pengucapan “Amin” malaikat nescaya diampuni dosanya yang terdahulu”.

Berkenaan dengan penulisan Hadith, Abdul Hayei A.S. manuliskan Hadith dalam Tafsir Pedoman Muttaqin dengan pelbagai bentuk. Terdapat Hadith-Hadith dinyatakan dengan mengemukakan takhrij secara ringkas berkenaan dengan nama pengarang, kitab, bab dan nomor Hadith dan terdapat pula Hadith hanya dikemukakan matannya tanpa sanad dan mukharrij. Pada akhir pembahasan kitab beliau mengemukakan fahrasat Hadith bertujuan untuk memudahkan terhadap Hadith-Hadith tersebut. Ini salah satu keistimewaan Tafsir Pedoman Muttaqin dari segi penulisan Hadith.

4.2.5    Menyatakan Pendapat Sahabat

Jika ayat al-Qur’an dan Hadith tidak ditemukan untuk mentafsirkan ayat, maka hendaklah kembali kepada pendapat sahabat. Mereka adalah generasi terbaik dalam hal pentafsiran al-Qur’an setelah Rasulullah s.a.w. wafat . Abdul Hayei A.S. turut mengemukakan pendapat sahabat dalam mentafsirkan al-Qur’an. Di antara contoh pendapat sahabat yang dipaparkan oleh Abdul Hayei A.S. ialah pendapat Ibn ‘Abbas (w. 68 H) dan Ibn Mas’ud (w. 32 H) ketika mentafsirkan Surah al-Baqarah ayat ke-34 berkenaan dengan definisi Iblis berikut ini. Allah s.w.t. berfirman :

Ertinya : “Dan (Kenangilah) ketika kami berfirman kepada para malaikat, “Sujudlah kamu kepada Adam.” Lalu mereka pun sujud melainkan Iblis; dia enggan dan angkuh dan dia termasuk dalam golongan orang yang kafir”

Berkenaan dengan pentafsiran ayat ini Abdul Hayei A.S. menjelaskan :

“Mufassirin berselisih pendapat, apakah Iblis daripada jenis malaikat atau bukan daripada jenis malaikat. Keterangan-keterangan yang dipetik daripada Ibn ‘Abbas dan Ibn Mas’ud menyatakan bahawa Iblis itu adalah dari salah satu suku malaikat yang dipanggil jin yang dijadikan daripada api yang sangat panas, sedangkan malaikat dijadikan daripada nur (cahaya). Nama asal Iblis ini ialah Azazil, dia tergolong dalam pegawai tinggi malaikat, dia bertugas selaku pegawai penyelia syurga merangkap pentadbir urusan langit dunia dan urusan bumi” .

Namun begitu, penafsiran al-Qur’an dengan pendapat sahabat amat sedikit digunakan oleh Abdul Hayei A.S. dalam Tafsir Pedoman Muttaqin dibandingkan dengan pendapat mufassir selain sahabat. Pada Surah al-Baqarah penulis mendapati hanya sebelas tempat pendapat sahabat dikemukakan oleh beliau iaitu pada muka surat 138, 237, 243, 364, 405, 437, 446, 447, 459, 478 dan 480. Nama-nama sahabat yang pendapatnya beliau kemukakan ialah ‘Umar bin al-Khattab (w. 23 H), Ibn Mas’ud (w. 32 H), Usamah bin Zayd (w. 53 H) dan Ibn ‘Abbas (w. 68 H).

                        4.2.6    Menafsirkan al-Qur’an dengan Akal

Menafsirkan al-Qur’an dengan akal disebut juga dengan Tafsir Bi al-Ra’y iaitu menggerakkan akal dan pandangan untuk memahami al-Qur’an berdasarkan pengetahuan bahasa Arab yang dimiliki oleh setiap mufassir sama ada dari segi pengetahuan, syarat-syarat mufassir, akhlak dan sebagainya. Al-Dhahabi dalam kitabnya al-Tafsir wa al-Mufassirun menjelaskan penggunaan Tafsir Bi al-Ra’y diharuskan kerana pada dasarnya akal dan wahyu tidak bertentangan antara satu sama lain . Merujuk kepada Tafsir Pedoman Muttaqin, boleh dikatakan Abdul Hayei A.S. menggunakan akal secara meluas dalam mentafsirkan al-Qur’an. Sebagai contoh firman Allah s.w.t. dalam Surah al-Baqarah ayat ke-20 :

Ertinya : “Kilat itu pula hampir-hampir menyambar penglihatan mereka. Setiap kali kilat itu menerangi mereka, mereka berjalan dalam cahayanya. Dan apabila gelap menyelubungi mereka berhentilah mereka. Dan sekiranya Allah menghendaki nescaya dihilangkan-Nya pendengaran dan penglihatan mereka. Sesungguhnya Allah maha Berkuasa ke atas tiap-tiap sesuatu.”

Ketika menjelaskan ayat ini Abdul Hayei A.S. mengemukakan pernyataannya yang menggambarkan tentang keadaan orang mukmin dan orang munafik. Pernyataan beliau berikut ini :

“Ayat ini secara tidak langsung menyatakan orang mukmin mengambil manfaat daripada sinaran wahyu yang cerah bagaikan kilat memancar; mereka memegang sinaran itu dan membawanya berjalan ke mana-mana; mereka tidak risau sekalipun gelap malam dan ketika hujan ribut. Lain halnya dengan orang munafik yang gagal berinteraksi dengan wahyu yang bagaikan kilat itu. Mereka hanya mendapat cahaya ketika kilat memancar sekelip mata kemudian gelap kembali, mereka terus sesat kerana tiada cahaya lagi selain cahaya kilat yang hanya datang menyambar” .

Pernyataan ini menunjukkkan Abdul Hayei A.S. mentafsirkan ayat menggunakan akal dan pandangan beliau sendiri. Malah pentafsiran seperti ini dalam Tafsir Pedoman Muttaqin lebih banyak digunakan oleh beliau berbanding dengan pentafsiran al-Qur’an dan Hadith atau pun pendapat sahabat dan tabi’in. Namun begitu, setelah mentafsirkan dan memahami ayat dengan pandangan sendiri beliau mengemukakan ayat lain atau Hadith sebagai penyokong pernyataannya. Tetapi tidak semua pernyataan yang beliau kemukakan disokong dengan ayat atau pun Hadith.

            4.2.7    Mengemukakan Pengajaran dan Saranan

Salah satu metode yang ditonjolkan oleh Abdul Hayei A.S. dalam Tafsir Pedoman Muttaqin ialah mengemukakan pengajaran dan saran dengan judul khusus pada setiap akhir kelompok ayat yang ditafsirkan. Sebagai contoh, Abdul Hayei A.S. mengemukakan dua pengajaran dan saran setelah mentafsirkan Surah al-Jin ayat 1 sampai ayat 7. Pengajaran dan saranan tersebut seperti dalam pentafsiran beliau antaranya:

  • Mengambil maklum kisah jin banyak faedahnya, terutama untuk dijadikan pendorong oleh kafir Quraisy agar beriman kepada Allah, Nabi Muhammad s.a.w. dan wahyu al-Qur’an.
  • Antara maklumat yang diketahui tentang jin ialah mereka juga dibebankan dengan taklif syarak sebagaimana manusia, mereka juga terbahagi kepada mukmin dan kafir, kalangan mereka ada pendakwah yang mengajak kaumnya kepada iman, mereka memahami bahasa manusia dan mendengarnya .”

Metod ini merupakan ciri khas pentafsiran Abdul Hayei A.S. dalam Tafsir Pedoman Muttaqin sekaligus membezakannya dengan karya tafsir bahasa Melayu yang lain. Tidak ditemukan ada tafsir bahasa Melayu yang lain secara khusus mengemukakan metode ini. Dengan adanya pentafsiran seperti ini para pembaca dapat lebih mudah mengetahui intisari kandungan ayat yang telah ditafsirkan.

  1. KEKUATAN DAN KELEMAHAN

Tafsir al-Rawi’ mempunyai kekuatan tersendiri antaranya ialah kerana tafsirannya adalah lebih teratur dan kemas. Pada setiap surah di dalam kitab tafsirannya dinyatakan berkenaan dengan di mana ayat tersebut diturunkan sama ada ayat Makiyyah atau Madaniyyah. Pengarang juga menyatakan huraian secara menyeluruh atau intisari umum terhadap sesetengah surah yang hendak ditafsir. Ini menjadikan secara tidak langsung pembaca akan lebih jelas berkenaan dengan maksud sesuatu ayat atau surah tersebut. Kekuatan yang dapat dilihat di dalam tafsir ini juga ialah apabila pengarang menekankan di dalam tafsirannya berkenaan dengan asbab al-nuzul sesuatu ayat atau surah tersebut dan juga faedah melalui setiap surah yang ditafsirkannya serta pengajaran yang dapat diambil daripada ayat atau surah tersebut. Ini adalah lebih penting bagi memastikan setiap pembaca lebih memahami akan intisari kandungan al-Qur’an dalam bahasa yang lebih mudah difahami tanpa menafikan maksud asal ayat-ayat al-Qur’an tersebut. Penceritaan berkenaan dengan sejarah-sejarah di dalam setiap surah menjadikan pembaca lebih memahami dan menghayati al-Qur’an dan secara tidak langsung akan menanamkan minat pembaca bagi terus meneliti dan mentadabbur al-Qur’an. Namun disebalik kekuatan tafsir ini terdapat juga kelemahan yang tidak dapat untuk disembunyikan antaranya ialah apabila tafsiran adalah melihat kepada faedah dan hikmah beramal dengan surah-sruah tertentu yang mana sumber rujukan kepada faedah beramal tersebut yang dinyatakan melalui hadith-hadith adalah tidak secara menyeluruh dan jelas. Sebaliknya pengarang hanya menyatakan sebahagiannya sahaja dari sumber rujukan yang mana diambil hadith-hadith tersebut dan sebahagian yang lain tidak dinyatakan. Keadaan ini menjadikan pembaca mungkin akan keliru untuk menilai status dan taraf hadith-hadith yang dirujuk memandangkan terdapat juga sesetengah tafsiran pada masa kini yang mempunyai unsur-unsur israilliyat. Oleh yang demikian amatlah penting sekiranya terdapat golongan yang mampu dan alim dalam disiplin ilmu ini untuk mengkaji berkenaan dengan tafsir ini dan menyenaraikan berkenaan dengan sumber rujuk hadith yang lebih tepat dan kompetan bagi memastikan golongan pembaca tidak tersasar dalam memahami nas al-Qur’an. Antara kelemahan yang lain ialah kaedah tafsiran dalam tafsir ini tidak jelaskan sama ada melalui tafsir bi al-ma’thur atau tafsir bi al-ra’yi sebaliknya hanya melebihkan tafsiran kepada unsur-unsur asbab nuzul, faedah-faedah membaca surah-surah di dalam juzu’ ‘amma serta pengajaran yang dapat diambil di dalam surah-surah tersebut.

Tafsir Pedoman Muttaqin adalah antara tafsir kontemporari yang masih dalam proses penafsiran sehingga ke hari ini. Ia adalah satu usaha murni kerajaan ketika zaman pemerintahan mantan Perdana Menteri Dato’ Seri Abdullah bin Hj. Ahmad Badawi bagi memastikan terdapat karya ulung dalam bidang penulisan di Malaysia. Terbitan karya ini yang terkini adalah melalui JAKIM dan dijangkan akan tamat penafsirannya pada tahun 2020 ke 2022 bagi keseluruhan 30 juzu’ al-Qur’an. Kekuatan tafsiran ini dapat dilihat apabila pengarang menggunakan kedua-dua jenis metod penafsiran iaitu tafsir bi al-ra’yi dan tafsir bi al-ma’thur namun terdapat dalam beberapa keadaan adalah lebih kepada tafsir bi al-ra’yi. Kitab ini juga lebih mudah difahami berbanding dengan kitab-kitab tafsir yang lain memandangkan pengarang meletakkan jadual khusus kandungan ayat yang akan ditafsirkan dan kemudian mengemukakan fahrasat (daftar isi) Hadith, athar dan syair yang dimasukkan dalam pentafsiran pada akhir kitab setiap juz. Ini adalah lebih memudahkan carian pembaca untuk mengetahui berkenaan dengan kata kunci di dalam intisari sesuatu ayat di dalam surah-surah al-Qur’an. Antara kekuatan metod pentafsiran yang telah diaplikasikan oleh Abdul Hayei A.S. dalam tafsir ini ialah berasaskan kepada al-Qur’an dan al-Hadith di samping menggunakan pentafsiran dengan akal. Malah ketika menghuraikan isu-isu masa kini dan menjelaskan pemahaman ayat pentafsiran dengan akal lebih banyak digunakan oleh beliau. Pentafsiran Abdul Hayei A.S. juga tidak terikat kepada pandangan mazhab tertentu. Beliau turut mengutip kira pendapat dan pandangan ulama lain berkenaan dengan beberapa permasalahan kemudian memilih salah satu di antara pendapat tersebut yang sesuai dengan pandangan beliau. Antara kelemahan yang mungkin perlu diperbaiki ialah berkenaan dengan metod penafsiran tafsir ini yang dilihat lebih condong ke arah tafsir bi al-ra’yi meskipun pengarang banyak menggunakan ayat dan Hadith tetapi tidak secara langsung mentafsirkan ayat-ayat tersebut. Berkenaan dengan penulisan hadith, hadith-hadith dalam Tafsir Pedoman Muttaqin dituliskan dengan pelbagai bentuk. Sebahagian hadith dinyatakan dengan mengemukakan sanad dan takhrijnya secara ringkas berkenaan dengan nama pengarang, kitab, bab dan nombor hadith. Namun begitu, terdapat juga hadith yang tidak dinyatakan matannya saja tanpa sanad dan mukharrijnya. Selain itu, hadith-hadith yang dinyatakan oleh Abdul Hayei A.S. tidak semua berstatus sahih masih ada hadith yang dha’if bahkan mawdu’. (Sulaiman, 2012). Pun begitu, tafsir ini adalah antara tafsir kontemporari yang mampu untuk menjadi karya termasyhur yang menjadikan sumber rujukan pada masa akan datang kerana penjelasannya bersifat ilmiah, mudah diahami oleh masyarakat awam serta menyentuh pembahasan yang relevan dengan keadaan dan situasi umat Islam masa kini.

  1. KESIMPULAN

                  Terdapat beberapa kitab tafsir yang telah diterjemahkan dalam bahasa melayu oleh para ulama’ dari Malaysia sendiri. Mereka telah menjalankan suatu tugas yang mulia dan amat berguna kepada bangsa melayu dan agama Islam. Walaubagaimanapun, usaha menterjemah kitab-kitab tafsir ke dalam bahasa melayu masih lagi berkurangan dan agak sedikit jika dibandingkan dengan usaha-usaha yang telah dilakukan oleh ulama’-ulama’ di Indonesia yang mana mereka lebih aktif dalam menyiapkan dan menterjemah kitab-kitab tafsir dalam bahasa melayu Indonesia. Masyarakat Islam di Malaysia masih lagi memerlukan ulama’ tempatan bagi melakukan usaha mentafsir dan menterjemah kitab-kitab tafsir dan kitab-kitab agama supaya dapat menambahkan lagi bahan bacaan agama kepada umat Islam di rantau ini dan dapat memahami dengan mudah apabila ditulis oleh bangsanya sendiri. Untuk yang terkini, satu kredit dan penghargaan yang perlu diberikan kepada pengarang Tafsir Pedoman Mutaqqin karangan Dr. Abdul Hayei A.S. yang kini masih dalam proses untuk menyiapkan karya agung tafsir 30 juzu’ al-Qur’an di dalam bahasa melayu.

 BIBLIOGRAFI

Al-Dhahabi, M. (1976). Al-Tafsir wa al-Mufassirun. Kaherah: Dar al-Kutub al-Hadithah.

Ab. Kadir, M., & Mazlan, I. (2002). Kitab Tafsir al-Rawi Juzu’ ‘Amma: Satu Analisi. Jurnal Usuluddin,16, 91-104.

Abdullah, M. (2009). Khazanah Tafsir di Malaysia. Kuala Lumpur: Jabatan Al-Quran dan Hadith, Akademi Pengajian Islam Univerisiti Malaya.

Bin Abdullah, M., & Abdul Manan, S. (2009). Khazanah Tafsir di Nusantara: Penelitian Terhadap Tokoh dan Karyanya di Malaysia, Brunei Darussalam, Singapura dan Thailand. Kontekstualita,25(1), 33-35.

Http://e-muamalat.gov.my/en/jakim-akan-terbit-tafsir-pedoman-muttaqin. (n.d.). Retrieved March 8, 2017, from http://e-muamalat.gov.my/en/jakim-akan-terbit-tafsir-pedoman-muttaqin

Http://m.e-muamalat.gov.my/en/bengkel-pengesahan-dan-semakan-tafsir-pedoman-muttaqin-juzuk-5-dan-6. (n.d.). Retrieved March 8, 2017, from http://m.e-muamalat.gov.my/en/bengkel-pengesahan-dan-semakan-tafsir-pedoman-muttaqin-juzuk-5-dan-6

Sulaiman, I. (2015, August 19). Seminar Internasional Budaya Nusantara Melayu Raya, 16-18 Mac 2012, Padang, Indonesia. In Sejarah dan kontrubusi ulama melayu dalam bidang tafsir : Kajian terhadap Tafsir Pedoman Muttaqin karya Abdul Hayei Abdul Sukor. Retrieved March 8, 2017, from http://eprints.um.edu.my/13969/

Yahaya, M. H. (2001). Islam di Alam Melayu (2nd ed.). Kuala Lumpur: Dewan Bahasa & Pustaka.

Yusoff, I. (1995). Perkembangan Penulisan dan Terjemahan Kitab-Kitab Tafsir di Malaysia. Islamiyyat,16.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Advertisements

Ilmu Tauhid : Fahaman Salah Dalam Pluralisme

  1. PENGENALAN

Islam adalah satu-satunya agama yang lengkap dan komprehensif kerana ia diasakan atas tiga kompenen utama iaiatu aqidah, syariat dan akhlak. Ketiga-tiga komponen ini menjadi tonggak utama kepada kekuatan, kesempurnaan dan keindahan Islam. Rahsia keindahan Islam adalah berasaskan kepada dua sumber iaitu al-Quran dan al-Sunnah. Maka kesejahteraan ummat Islam di dunia dan di akhirat adalah ditentukan kepada ukuran sejauh mana seseorang itu berpegang teguh kepada kandungan al-Quran dan al-Sunnah. Ini ditegaskan dalam sebuah hadis yang diriwayatkan oleh Malik Radiallahu ‘anhu yang bermaksud: (Ismail, 2006)

“Sesungguhnya Rasulullah SAW bersabda ‘Aku tinggalkan untuk kamu dua perkara, kamu tidak akan tersesat selama-lamanya, selama kamu masih berpegang kepada keduanya iaitu Kitab Allah (al-Quran) dan sunnah RasulNya’” (Hadis riwayat Malik)

Sesungguhnya tiada yang mengikut petunjuk Allah S.W.T itu kecuali mereka yang beriman dengan-Nya, ingat kepada-Nya, merasai kewujudan-Nya dan sifat-sifat-Nya serta keagungan-Nya. Sesiapa yang melupakan Allah S.W.T nescaya ia berpaling daripada petunjuk-Nya dan tidak melaksanakan titah perintah-Nya. Dapat ditegaskan bahawa manusia ketika hidup di dunia ini diuji dengan dua perkara iaitu yang pertama ialah mengingati Allah dan mengikut petunjuk-Nya dan yang kedua ialah melupakan Allah serta sesat. Manusia sebenarnya berada dipersimpangan dua jalan, tiada jalan yang ketiga. Jalan iman dan petunjuk serta kebahagian di dunia dan akhirat atau jalan ingkat, menyalahi titah perintah Allah S.W.T dan akhirnya membawa kepada kekufuran yang sesat lagi celaka di dunia serta di akhirat. (Awang, 2012) Sejak kebelakangan ini masyarakat Islam telah dilanda oleh pelbagai kecelaruan dalam memahami tentang aqidah Islam yang sebenar. Kita amat berdukacita dalam suasana keghairahan ummat Islam dalam mendekati dan menghayati ajaran Islam,ada di kalangan ummat Islam yang masih teraba-raba mencari kebenaran tersebut. Natijahnya, sebahagian ummat Islam terjebak dalam fahaman dan ajaran yang bertentangan dengan ajaran Islam yang ditaja oleh golongan-golongan tertentu yang mempunya kepentingan hawa nafsu dan kebendaan. Ummat Islam sekarang terdedah dengan berbagai ancaman daripada anasir-anasir yang memesongkan aqidah ummat Islam kepada perkara-perkara mungkar. Mereka memperdayakan ummat Islam dengan ajaran-ajaran yang jauh menyimpang dari ajaran Islam. (Ismail, 2006) Penyelewengan tersebut kebiasaanya bermula dalam bentuk halus dan teliti supaya tidak mudah dikesan. Kemudian ia mula meningkat dan membesar dengan keahlian yang ramai sehingga ahli-ahli berkenaan tidak merasakan ajaran tersebut menyimpang dan tersasar daripada aqidah Islam yang sebenarnya. Sebilangan ummat Islam pula begitu mudah terpengaruh dengan fahaman yang berselindung disebalik label Islam yang mereka amalkan demi mencapai kepuasan nafsu semata. (Ismail, 2006). Oleh yang demikian, sesuatu kaedah dalam memantapkan semula aqidah ummat Islam haruslah dilakukan.

Objektif kepada penulisan ini adalah bagi memberikan kefahaman secara terperinci berkenaan dengan ilmu tauhid yang menjadi benteng kepada aqidah ummat Islam bagi memastikan ummat Islam tidak terpesong serta sesat dalam memahami Islam memandangkan perkara aqidah adalah perkara asas dalam memahami tentang kewujudan kita sebagai makhluk dan khalifah di muka bumi Allah S.W.T. Oleh yang demikian, pembahagian kandungan kepada penulisan ini dibahagikan kepada empat bahagian. Bahagian pertama akan menjelaskan berkenaan dengan asas ilmu tauhid serta peranannya dalam menjadi benteng ke arah pemantapan aqidah ummat Islam agar aqidah ummat Islam lebih utuh dalam mendepani cabaran kehidupan bersosial. Bahagian kedua pula akan menjelaskan berkenaan dengan kepentingan pembahagian ilmu tauhid dalam menentang kesalahfahaman dalam ideologi pluralisme pada hari ini yang menggap kesemua agama di dunia adalah sama. Bahagian ketiga akan menerangkan berkenaan dengan kesan ideologi pluralisme terhadap aqidah ummat Islam yang semakin menular pada zaman ini. Bahagian terakhir seterusnya akan menjelaskan berkenaan dengan contoh pergerakan yang berideologi pluralisme yang terdapat di Malaysia pada hari ini serta cadangan kaedah-kaedah dalam menangani pergerakan tersebut dari tersebar secara meluas dan seterusnya merosakkan aqidah ummat Islam.

  1. ASAS ILMU TAUHID DAN PERANAN ILMU TAUHID SEBAGAI BENTENG AQIDAH UMMAT ISLAM

 Setiap dari dasar-dasar agama Islam adalah tetap dan tidak berubah. Ia mempunyai lima rukun asas iaitu mengucap dua kalimah syahadah, mendirikan sembahyang lima waktu, menunaikan puasa pada bulan Ramadhan, mengeluarkan zakat dan menunaikan ibadah Haji bagi sesiapa yang mempunya kemampuan. Agama Islam itu sendiri mengandungi dua aspek utama, iaitu aqidah dan syariat. Aqidah ialah yang berkaitan dengan kepercayaan kepada Allah. Manakala syariat Islam yang dibawa oleh Nabi Muhammad S.A.W adalah syariat yang terakhir, mencakupi semua bidang kehidupan manusia dan ia juga kekal sampai ke hari kiamat. Tegasnya, aqidah agama mengagungkan unsur-unsur hakikat yang bersifat ghaib, yang menjadi ‘pokok’ kepada pegangan kepercayaannya dan juga mengandungi kedudukan tinggi, yang mengandungi ciri-ciri tunduk, patuh, mengikut, menyerah, sujud, menyembah, mengabdi, memuja dan memuji kepada apa yang diiktikadkan (hanya semata-semata terhadap Allah S.W.T. (Ismail, 2006)

 Aqidah Islam merupakan satu perkara yang penting kepada manusia seperti air dan udara. Tanpa aqidah yang betul manusia akan kehilangan arah tujuan kehidupan dan keadaan dirinya. Hanya aqidah Islam sahaja yang dapat menjawab setiap persoalan yang sentiasa berlegar dalam pemikiran manusia antaranya dari mana asal usulnya, dari mana timbul alam ini, siapakah Penciptanya, apakah nama-nama dan sifat-sifat Pencipta tersebut, kenapakah kita dijadikan, tujuan alam ini dijadikan, hubungan antara kita dengan Pencipta yang menjadikan kita, adakah alam di sebalik alam ini, adakah makhluk lain selain dari manusia ini, adakah kehidupan lain selepas kehidupan di dunia ini, bagaimana bentuk kehidupan lain tersebut serta pelbagai persoalan berkaitan aqidah dan ketauhidan kita kepada Pencipta kita; Allah S.W.T Dalam menghadapi persoalan-persoalan seperti ini maka tujuan aqidah Islam yang terpenting sekali adalah menyeru manusia kepada mentauhidkan atau mengesakan Allah S.W.T. Hanya dengan tauhid sahajalah dapat memberi jawapan kepada manusia tentang hakikat permasalahan tersebut. Tauhid adalah mengesakan Allah S.W.T. dalam ibadat dengan mengarahkan ibadat tersebut semata-mata kepadanya sahaja dan tidak mensyirikkanNya (menyekutukanNya) dengan sesuatu. Oleh itu, kita dapati bahawa ilmu aqidah itu selalu juga disebut sebagai ilmu tauhid atas dasar tujuan aqidah Islam utama iaitu mentauhidkan Allah dalam segala jenis ibadat. (Omar, 2006)

Asas dan sumber aqidah Islam berdasarkan dua perkara pokok yang menjadi tunjang utamanya. Dari dua perkara inilah lahirnya cabang yang banyak. Bahkan bukan sekadar itu. Malahan keseluruhan kegiatan serta aktiviti yang wujud dalam Islam adalah jelmaan dari dua asas utama tersebut. Tanpa pegangan kepada kedua-dua asas ini tidak ada sama sekali apa yang dikatakan sebagai beraqidah dengan aqidah Islam. Kedua-dua asas tersebut ialah:-

  • Mentauhidkan Allah

Ini bermakna hanya ada satu tuhan sahaja yang mencipta dan yang wajib disembah, tiada sesuatu pun yang bersekutu denganNya. Begitu juga tidak ada yang bersekutu pada sifatnya, af-alnya, serta asma’Nya. Dialah sahaja yang bersifat dengan seluruh sifat kesempurnaan, keindahan, kebesaran dan ternafi darinya seluruh sifat kekurangan atau yang berlawanan dengan sifat kesempurnaanNya atau kesempurnaan nama-namaNya yang terbaik (asma’ al-husnaNya)

  • Mentauhidkan jalan kepadaNya

Maksud mentauhidkan jalan kepadaNya membawa pengertian bahawa tidak ada ketetapan (hukum) dalam kehidupan manusia selain dari ketentuanNya. Tidak ada cara untuk bertaqarrub kepadaNya melainkan dengan apa yang telah disyariatkan oleh Dia sahaja. Atau yang disyariatkan oleh pesuruhNya dengan izinNya. Tidak ada jalan untuk sampai kepadaNya dalam apa jua bentuk ibadah melainkan yang telah ditunjukkan contoh oleh pesuruhNya. Jalan tersebut adalah jalan sunnah Nabi S.A.W. (Awang, 2012)

            Keimanan terhadap kewujudan Allah S.W.T adalah asas kepada seluruh persoalan aqidah Islam. Oleh itu aqidah tauhid dapatlah diertikan sebagai kepercayaan secara yakin dengan mengesakan Allah pada kekuasaanNya, zatNya, sifatNya serta menafikan sebarang tandingan dalam penyembahan dan peribadatan kepadaNya. Ia adalah suatu iktikad yang menyucikan Allah dari sebarang benda baharu serta tidak menyamakanNya dengan sesuatu yang lain. Dengan ini nyatalah bahawa seorang hamba yang berpegang teguh dengan aqidah tauhid sudah pasti ia akan mengesakan Allah S.W.T dalam semua jenis peribadatan sama ada ibadah zahir ataupun batin. Ilmu tauhid adalah merupakan tentang keesaan Allah S.W.T. Ilmu ini banyak membicarakan mengenai keesaan Tuhan, baik dari sudut zat, sifat ataupun af al’alnya. Ia juga membicarakan tentang rasul-rasul Allah dengan segala sifat-sifat yang ada padanya. Sebahagian ulama mentakrifkan ilmu tauhid sebagai ilmu yang menerangkan hukum-hukum syarak dalam bidang iktikad yang diperolei dari dalil-dalil qat’ie, yang berdasarkan al-Quran, al-Hadith, dan aqal (berdalilkan dalil naqli dan aqli). (Ismail, 2006).

Tauhid yang dibawa oleh al-Quran adalah tauhid yang murni mengarah kepada pengabdian diri (ubudiyyah) hanya bagi Allah Ta’ala dalam segenap bidang kehidupan. Ubudiyyah ini membawa maksud seseorang hamba itu berikrar dan beriktikad dengan jazam bahawa tiada tuhan yang lain daripada Allah Taala yang maha Esa. Dia Maha Berkuasa, Maha memberintah seluruh hamba-hambaNya. Dialah tuhan yang ditaati di segenap alam maya ciptaanNya. Dialah pengubal peraturan dan sistem untuk kelangsungan hidup dan kemaslahatan alam semesta. Dia berkuasa mutlak terhadap makhlukNya dan memberi pembalasan terhadap segala amal perbuatan mereka. Sesorang yang bertauhid kepada Allah ialah seorang yang menyerah diri secara mutlak kepada Allah dan mengikhlaskan amalannya hanya kepadaNya sahaja dalam segenap aspek kehidupannya, sama ada yang bersifat peribadi ataupun kemasyarakatan, tatasusila, politik, ekonomi serta sosial. Atas dasar inilah Allah S.W.T mewahyukan Nabi Muhammad S.A.W dengan firmanNya di dalam Surah Al-Baqarah ayat 208 yang bermaksud: (Omar, 2006)

“Wahai orang-orang yang beriman! Masuklah kamu ke dalam agama Islam (dengan mematuhi) segala hukum-hukumnya dan janganlah kamu menurut jejak langkah syaitan. Sesunguhnya syaitan itu musuh bagi kamu yang terang nyata”

Sebagaimana dimaklumi umum bahawa solat, puasa, haji dan lain-lain ibadat dalam Islam tertakluk kepada rukun. Tanpa rukun yang sempurna, ibadat dianggap tidak sah. Begitu juga dengan tauhid, padanya ada rukun tertentu. Tauhid pada bahasa berasal dari kata perbuatan (wahhada, yuwahidu) yang bererti menjadikan sesuatu itu satu. Perkara ini tidak akan terlaksana kecuali dengan nafi dan ithbat. Nafi atau ithbat adalah rukun kepada kalimah tauhid la ilaha illallah. Atau dikenali juga sebagai rukun syahadah tauhid. Tanpa kesempurnaan terhadap rukun ini, tauhid seseorang itu tidak dianggap sah menurut syarak. Maksud dengan nafi ialah menafikan apa jua selain daripada yang diesakan dan mensabitkan keesaan itu bagiNya. Umpamanya diungkapkan: Sesungguhnya tidak sempurna tauhid seseoang sehingga beliau mempersaksikan la ilaha illallah. Dalam ucapan tersebut terkandung penafian uluhiyyah terhadap apa jua selain Allah dan menasbitkan bagi Allah sahaja yang esa. Justeru penafian semata-mata tidak memadai. Begitu juga dengan ithbat semata-mata juga tidak memadai kerana tidak tertegah dari penyekutuan sesuatu yang lain dalam penafiannya. (Awang, 2012) Ilmu tauhid mempunyai peranan yang besar dalam mempertahankan benteng aqidah ummat Islam. Hanya dengan memahami ilmu tauhid secara keseluruhan akan mampu mengawal aspek kehidupan daripada mengesakan tuhan selain Allah.

  1. PEMBAHAGIAN ILMU TAUHID KEPENTINGAN DAN KEBERKESANAN DALAM MENENTANG FAHAMAN SALAH TERHADAP PLURALISME

Berdasarkan kefahaman daripada al-Quran, secara umumnya tauhid dapat dibahagikan kepada tiga bahagian berikut:-

  1. Tauhid Rububiyyah dan Asasnya

Pengertian secara ringkas ialah beriktikad secara pasti bahawa Allah adalah rabb segala sesuatu, tiada rabb selainNya. Perkataan al-rabb di dalam bahasa arab bermakna al-malik, al-sayyid, pemilik, pengatur dan pentadbir. Asas tauhid ini ialah:

  • Mengiktiraf hanya Allah sahaja pencipta makhluk

Rububiyyah Allah ke atas makhlukNya bermakna mengesakan Allah pada ciptaanNya, milikNya dan tadbirNya dalam segenap perkara. Maka mentauhidkan Allah pada rububiyyah adalah berikrar bahawa Allah sahajalah satu-satuNya al-khaliq kepada makhluk, memilikinya, menghidupkannya, mematikannya, memberi manfaat, mudarat dan menyahut perkenankan doa mereka; maka berkuasa ke atas mereka, memberi kurnia dan menahan sesuatu dari sampai kepada mereka. BagiNyalah segala urusan pemerintahan dan tiada sekutu dengan mana-mana makhluk. Allah S.W.T berfirman yang bermaksud:

“Ingatlah kepada Allah jualah tertentu urusan menciptakan (sekalian makhluk) dan urusan pemerintahan. Maha suci Allah yang mencipta dan mentadbirkan sekalian alam”

Mereka yang berikrar bahawa Allah sebagai rabb segala sesuatu, tetapi tidak mengesakanNya pada uluhiyyah sudah tentu ia akan mepersekutukanNya dengan sesuatu yang lain dalam beribadat kepadaNya, dan tidak akan mengesakanNya pada al-asma’ wa al-sifat (nama-nama dan sifatNya), lalu ia menta’tilkan atau mentasyhbihkanNya dengan sifat-sifat makhluk atau mentakwilkanNya dengan takwilan yang merosakkan. Tauhid seperti ini tidak memberi apa-apa manfaat kepada mereka, tidak pula mengeluarkan mereka dari sempadan kufur kepada sempadan keimanan. Firman Allah S.W.T di dalam surah Yusuf ayat 106 bermaksud:

“Dan tiadalah mereka itu beriman kepada Allah melainkan dalam keadaan mempersekutukan (dengan sesuatu yang lain)”

Al-Quran menceritakan bahawa golongan musyrikin secara fitrah semulajadinya beriman (percaya) lagi membenarkan wujud Allah selaku pencipta langit dan bumi (alam seluruhnya). Berkata Mujadih (m: 342H); “Iman mereka kepada Allah adalah pengakuan mereka yang mendakwa bahawa Allah yang menjadikan kita, memberi rezeki dan mematikan kita”. Iman mereka ini masih beserta syirik dalam ibadat mereka kepada Allah. Allah memberitahu bahawa orang-orang musyrik itu juga percayakan Allah sebagai pencipta, pemberi rezeki dan pemilik kepada segala sesuatu. Hakikat ini dijelaskan sendiri oleh Allah dengan firmanNya di dalam surah Al-Zukhruf ayat 87 yang bermaksud:

“Dan demi sesungguhnya! Jika engkau (wahai Muhammad) bertanyakan kepada mereka: “Siapakah yang menciptkan mereka?” Sudah tentu mereka akan menjawab: “Allah”

  • Mengiktiraf hanya Allah pengatur segala urusan kehidupan

Setiap mukmin wajib percaya dengan penuh yakin bahawa Allah sahaja yang mengatur segala urusan kehidupannya tanpa sekutu. Contohnya Dialah yang menentukan rezeki setiap makhluk sebagaimana di dalam firmanNya surah Yunus ayat 31 yang bermaksud:

“Bertanyalah kepada mereka (yang musyrik itu): “Siapakah yang memberi rezeki kepada kamu dari langit dan bumi? Atau siapakah yang menguasai pendengaran dan penglihatan? Dan siapakah yang mengeluarkan benda yang mati dari benda yang hidup? Dan siapakah pula mentadbirkan urusan sekalian alam? Maka nescaya mereka akan menjawab: “Allah”. Oleh itu, katakanlah: “(Jika kamu mengakui yang demikian itu), maka mengapa kamu tidak mahu bertakwa?”

Bertauhid dengan tauhid rububiyyah ini diakui oleh bangsa-bangsa purba terdahulu, termasuk juga para failasuf Greek Yunani bahkan manusia-manusia zaman kini juga. Ini disebabkan iman kepada wujudnya Allah itu adalah fitrah semulajadi yang tidak perlu kepada dalil untuk mensabitkanNya. Meskipun begitu penyelewengan berlaku disebabkan kerana menyelewengnya mereka dari konsep uluhiyyah (ubudiyyah) kepada Allah.

  1. Tauhid Uluhiyyah dan Asasnya

Ringkasnya tauhid ini bermaksud beriktikad secara pasti bahawa Allah Taala adalah al-ilah al-Haq, tiada ilah selainNya dan mengesakanNya sahaja dalam ibadat. Perkataan al-ilah bermaksud al-ma’luh iaitu al-ma’bud (yang disembah). Sementara makna ibadar pada bahasa ialah tunduk, patuh dan rasa hina diri. Syeikh al-Islam Ibn Taimiyah (m: 728H) berkata:

“ibadat ialah nama yang mepiluti apa sahaja yang dicintai dan diredhai Allah sama ada ucapan, perbuatan, yang kelihatan atau pun yang tersembunyi”

Maka jelaslah bahawa segala gerak laku dalam kehidupan manusia tidak boleh keluar dari konsep ibadat atau beruluhiyyahkan Allah zahir dan batin. Inilah juga tujuan manusia diciptakan oleh Allah, bahkan keseluruhan hidup dan mati manusia itu semata-mata kerana Allah seperti mana yang diikrarkan di dalam solat mereka. Tauhid ini terbina di atas keikhlasan berubudiyyah bagi Allah sahaja, zahir dan batin, yakni tiada sesuatu yang lain selainNya. Mereka yang mukmin kepada Allah akan mengabdikan diri hanya kepadaNya semata-mata, tidak mengabdikan kepada selainNya, ia mengikhlaskan bagi Allah dalam kecintaan, takut, harap, berdoa, bertawakkal, taat, tunduk, patuh dalam semua jenis serta bentuk ibadat.

 Tauhid ini merangkumi dua jenis tauhid yang selainnya iaitu tauhid rububiyyah dan tauhid al-asma’ wa al-sifat. Justeru itulah dasar pokok syahadah dismestikan menguxap dengan kalimat ‘la ilaha illallah’ – penyaksian tauhid uluhiyyah. Tidak dengan ucapan la rabba illallah. Tauhid ini juga bertindak sebagai pemisah antara orang yang bertauhid dengan orang musyrik. Pembalasan serta ganjaran di dunia dan di akhirat adalah berasaskan kepada tahid ini. Sesiapa yang tidak memiliki tauhid ini adalah ia dari kalangan musyrikin. Tauhid uluhiyyah tegak di atas dasar-dasar berikut:

  • Wajib mengikhlaskan al-mahabbah (kecintaan) kepada Allah, tidak boleh seseorang itu mengambil sembahan-sembahan (ketaatan dan kepatuhan) yang lain dari Allah dalam kecintaan. Sama seperti ia mencinatai Allah atau mendahulukan kasihnya melebihi cintanya kepada Allahh. Sesiapa yang melakukan sedemikian adalah ia dari kalanngan orang musyrik. Daripada syirik akbar (besar) yang tidak diampunkan kecuali dengan bertaubat kepadaNya ialah seseorang itu mengambil selain Allah sebagai andada (tandingan). Ia mengasihaninya sama seperti mengasihi Allah. Memang manusia difitrahkan kasih kepada diri, ibu bapa, anak-anak, harta benda, dan negara, tetapi maksud ikhlas ubudiyyah kepada Allah itu tidak bermakna memadamkan fitrah tersebut. Apa yang dituntut ialah meletakkan kecintaan kepada Allah itu mengatasi segala-galanya dan kasih kepada perkara-perkara tersebut diletakkan selepas kasih kepada Allah; mendahulukan hukum-hukum Allah serta ketetapanNya dari hukum-hukum ketetapan manusia.
  • Wajib mengesakan Allah Taala dalam berdoa, tawakal, mengharap dalam perkara-perkara yang tidak dikuasai ke atasnya kecuali Allah sahaja. Firman Allah S.W.T di dalam surah Yunus ayar 106 yang bermaksud:

“Dan janganlah engkau (Wahai Muhammad) menyembah atau memuja yang lain dari Allah, yang tidak dapat mendatangkan manfaat kepadamu dan juga tidak dapat mendatangkan mudarat kepadamu. Sekiranya engkau mengerjakan yang demikian, maka pada saat itu menjadilah engkau dari orang-orang yang berlaku zalim (terhadap diri sendiri dengan perbuatan syirik itu”

  • Wajib mengesakan Allah dalam perkara takut. Sesiapa yang beriktikad bahawa makhluk dapat memberi mudarat dengan kehendaknya, kudratnya, maka takut kepadanya itu menjadi syirik kepada Allah. Al-Quran menyebut yang bermaksud:

“Dan Allah berfirman “Janganlah kamu bertuhankan dua tuha, kerana sesungguhnya Tuhan itu hanyalah Tuhan yang satu; maka kepada Akulah sahaja hendaknya kamu gerun gementar”

Hendakah dibezakan takut bersifat ibadat dengan takut yang bersifat fitrah. Takut ibadat bersifat ghaib, manakala takut fitrah bersifat zahir seperti seseorang yang berperasaan takut kepada senjata yang dihubunskan kepadanya. Takut fitrah ini tidak memudaratkan tauhid kerana memang Allah fitrahkan kepada manusia berperasaan sedemikian demi kemaslahatan manusia itu sendiri. Sebaliknya takut ibadat, berasa gerun di dalam hati apabila disebut sesuatu yang ditakuti itu dan beriktikad bahawa perkara tersebut dengan kudrat serta kehendaknya dapat memudaratkan.

(d)       Wajib mengesakan Allah dalam seluruh jenis ibadat tubuh badan seperti solat, rukuk, sembelihan, tawaf dan seluruh ibadat perkataan seperti nazar, istighfar dan lain-lain. Begitu juga dengan ibadat hati seperti kasih, benda dan seumpamanya.

3. Tauhid al-Asma’ wa al-Sifat dan Asasnya

Iaitu beriktikad secara pasti bahawa Allah Taala sahaja yang bersifat dengan seluruh sifat kesempurnaan, bersih suci dari sifat-sifat kekurangan. Asas tauhid ini ialah:

  • Memahasucikan Allah Taala dari penyerupaan dengan mana-mana makhluk dan dari sebarang sifat kekurangan. Firman Allah S.W.T di dalam surah al-Nahl ayat 74 yang bermaksud:

“Oleh itu janganlah kamu mengadakan sesuatu yang sebanding dengan Allah, kerana sesungguhnya Allah mengetahui (setakat mana buruknya perbuatan syirik kamu) sedang kamu tidak mengetahuinya”

  • Beriman dengan nama-nama san sifat-sifat yang sabit dalam kitab (al-Quran) serta sunnah tanpa melampauinnya dengan mengurangkannya atau mentakyifkan atau pun menta’til Berkata Imam Ahmad Bin Hanbal (164-241 H):

“Janganlah mensifatkan Allah kecuali dengan apa yang disifatkan oleh RasulNya. Janganlah melampaui al-Quran dan Sunnah”

Berkata Nu’aim bin Hamad, guru Imam al-Bukhari:

“sesiapa yang mentasybihkan Allah dengan makhlukNya, maka ia kufur, sesiapa yang mengingkari apa yang telah disifatkan Allah mengenai diriNya, maka ia kufur, dan tiadalah apa yangtelah disifatkan Allah dengan diriNya atau apa yang disifatkan RasulNya ada tasybih dan tamhil

  • Memutuskan rasa ingin tahu berhubung dengan kaifiyyat sifat-sifat tersebut. Inilah pegangan dan sikap ulama salaf. Mereka berpegang kepada zahir dan nas beserta menafikan kaifiyyat dan tasybih

Tauhid ini dirosakkan oleh perkara-perkara berikut:

  • Tasybih – menyamakan sifat-sifat Allah dengan sifat-sifat makhluk.
  • Tahrif atau taghyir wa al-tabdil – seperti mentahrifkan lafaz-lafaz nama dan sifat dengan membuat penambahan atau mengurangkan atau merubah gerakan (harakat) i’rab atau mentahrifkan maknanya seperti mentakwilkan al-wajh dengan al-dhar, al-istiwa’ dengan al-istila’. Bagi mengelakkan berlakunya perkara ini Imam Malik bin Anas pernah menegaskan:

“Al-Istiwa’ itu diketahui (dimaklumi), kaifiyyatnya tidak dapat difikirkan. Beriman dengannya adalah wajib sementara bertanyakan tentangnya adalah bidaah”

  • Ta’til – iaitulah menafikan zat Allah seperti ta’tilkan Allah Taala tentang kesempurnaanNya yang suci, begitu juga dengan ingkarkan sifat-sifat serta nama-namaNya.
  • Al-Takyif – iaitulah menentukan kaifiyyat sifat dan menasbitkan ketentuanNya. (Awang, 2012) 

Dapatlah disimpulkan bahawa ketiga-tiga bahagian atau asas-asas tauhid ini adalah berpaut di antara satu sama lain dan tiada mencukupi satu bahagian itu tanpa bahagian yang lain. Misalnya, sekiranya seseorang itu beribadat hanya kepada Allah tanpa menyekutukanNya dengan sesuatu, tetapi dalam pada itu juga mengiktikadkan bahawa ada sesuatu yang lain yang berkuasa menandingi kekuasaan Allah ataupun boleh mendatangkan manfaat dan mudarat kepadanya, maka tidak sahlah ibadatnya itu kerana sesungguhnya asasnya adalah beriman kepada Allah dengan sifat ketuhananNya yang menyeluruh. Begitu juga seorang yang mengesakanAllah dalam rububiyyah dan uluhiyyahNya tetapi ia menamakan selain dari Allah dengan nama-nama Allah, atau menyelewengkan nama-namaNya dari apa yang sepatutnya dikehendaki dari nama-nama tersebut dengan sifat-sifatNya yang sempurna. Tauhid seperti ini tidak memberi faedah sama ada dalam rububiyyah atau uluhiyyahnya. Oleh itu, tidaklah mencukupi tauhid seseorang itu sehingga berhimpun ketiga-tiga bahagian tauhid ini. (Omar, 2006)

Antara peranan dan kepentingan ilmu tauhid yang dapat dijelaskan berdasarkan perbincangan asas-asas tauhid ini ialah dapat dibahagikan kepada tiga: (Omar, 2006)

(a)        Tauhid merupakan syarat am bagi penerimaan sesuatu ibadat. Sepertimana tiada diterima sembahyang tanpa wudhu’ maka begitulah juga tiada diterima sebarang ibadat tanpa tauhid. Maka tiada gunanya ibadat tanpa tauhid. Firman Allah S.W.T di dalam surah Al-An’am yang bermaksud:

“Dan sekiranya mereka mensyirikkan sesuati nescaya gugurah daripada mereka segala perkara yang mereka kerjakan”

(b)       Tauhid memberi perangsang dan harapan untuk memasuki syurga serta menyelamatkan dari kekal dalam neraka. Daripada riwayat Muslim telah bersabda Rasulullah S.A.W yang mafhumnya:

“Sesiapa yang bertemu dengan Allah tanpa mensyirikkanNya dengan sesuatu, masuk ke dalam syurga, dan sesiapa yang bertemuNya dengan mensyirikkan sesuatu, masuk ke neraka”

Maka tauhid memberi harapan kepada sesiapa yang telah melakukan dosa untuk mendapatkan pengampunan dari Allah S.W.T dan mereka tertakluk di bawah kehendak Allah S.W.T. Sekiranya dikehendakiNya, diampunkan dosa-dosa mereka, dan sekiranya dikehendakiNya, diazabkan mereka dahulu. Allah S.W.T telah berfirman di dalam surah al-Nisa’ ayat 48 yang bermaksud:

“Sesungguhnya Allah tidak mengampun sesiapa yang syirik kepadaNya dan mengampun segala (dosa-dosa) yang lain kepada sesiapa yang dikehendakiNya”

(c)        Tauhid memberi harapan dalam penerimaan syafaat dari orang-orang yang dibenarkan memberi syafaat. Tetapi, bagi sesiapa yang telah syirik maka tiada sekali boleh ia menerima syafaat dari sesiapa pun. Firman Allah di dalam surah al-Ghafir ayat 18 yang bermaksud:

“bagi orang-orang yang zalim tidak mempunyai teman setia seorang pun dan tidak (pula) mempunyai seorang pemberi syafaat yang diterima dari syafaatnya”

Asal tauhid itu adalah satu dan diceraikan kepada tiga bahagian adalah untuk memudahkan kefahaman dan penjelasan berkenaan dengan tauhid. Setiap muslim itu perlulah memahami ketiga-tiga kaitan bahagian tauhid ini tanpa memisahkan bahagian-bahagian tauhid ini. Dengan itu, kita dapat memhamai bahawa rosaknya fahaman atau amalan kita dalam mana-mana satu dari bahagian-bahagian tauhid ini akan merosakkan fahaman atau amalan di kedua-dua bahagian yang lain dan seterusnya mencacatkan pula kefahaman atau amalan aqidah tauhid kita secara keseluruhannya. (Omar, 2006)

Fahaman Islam liberal adalah di antara fahaman (ideologi) terkini yang sedang berkembang. Fahaman ini telah melencongkan kaum muslimin daripada pegangan Islam sebenar. Fahaman ini bukan sahaja mengancam aqidah ummat Islam di Malaysia, akan tetapi ia begitu berleluasa di Indonesia. Fahaman ini muncul daripada usaha-usaha musuh Islam (barat) dan bergerak secara halus bertopengkan intelektual (ilmiah). Intipati ajaran dan fahaman ini teradun dalam tiga komponen utama iaitu sekularisme, inklusifisme, dan pluralisme agama. Sekularisme adalah fahaman yang menganggap bahawa agama tidak ada urusan dengan keduniaan, kehidupan bernegara dan sebagainya. Manakala inklusifisme adalah fahaman yang menganggap Islam dan agama bukan Islam sama, saling mengisi, mungkin agama kita salah, agama lain benar, jadi saling mengisi. Tidak boleh mengakui bahawa hanya agama kita sahaja yang benar. Lebih-lebih lagi fahaman pluralisme iaitu menganggap bahawa semua agama sejajar (parallel), bersamaan prinsip, cuma beza dari sudut teknikal semata-mata.

Oleh itu, menurut fahaman ini, kita tidak boleh mengukur agama orang lain dengan kriteria agama yang kita anuti. Para pendukung Islam liberal menegaskan bahawa semua agama sama. Ujar mereka “semua agama sama. Semuanya menuju jalan kebenaran. Jadi, Islam bukan yang paling benar”. Begitu jelas bahawa anutan sedemikian menafikan dan sekaligus menolak kenyataan al-Quran yang mengatakan bahawa hanya Islam sahaja agama yang diredai Allah. Firman Allah S.W.T menyatakan di dalam surah al-Maidah ayat 3 yang bermaksud:

“…pada hari ini, Aku telah sempurnakan bagi kamu agama kamu, dan Aku telah cukupkan nikmatKu kepada kamu dan Aku telah redakan Islam itu menjadi agama untuk kamu…”

Allah selanjutnya berfirman di dalam surah al-Imran ayat 19 yang bermaksud:

            “Sesungguhnya agama (yang benar dan diredai) di sisi Allah ialah Islam”

Allah juga dengan tegas tidak menerima agama selain Islam. Allah juga berfirman di dalam surah al-Imran ayat 85 yang bermaksud:

“ Dan sesiapa yang mencari agama selain Islam, maka tidak akan diterima daripadanya, dan ia pada hari akhirat kelak dari orang yang rugi”

Lanjutan daripada semua agama sama, mereka meluaskan lagi konsep ‘Ahli Kitab’ dengan memasukkan semua agama ke dalam istilah ahli kitab. Alasan mereka agama-agama seperti Hindu, Buddah dan seumpamanya memiliki kitab agama masing-masing. Justeru mereka layak digelar juga sebagai ahli kitab tanpa dikhusukan untuk Yahudi dan Nasrani. Untuk itu mereka membenarkan perkahwinan dengan orang yang berlainan agama. Contohnya wanita muslimah boleh mengahwini lelaki ahli Kitab, lelaki muslim boleh mengahwini wanita beragama Konfusius. (Awang, 2012)

 Amat jelas bahawa istilah toleransi dan pluralisme telah mencetuskan fenomena menarik sehingga membuka ruang kepada perlaksanaan dialog kehidupan dalam usaha mewujudkan hubungan ummat beragama yang penuh keharmonian. Pun begitu, kekeliruan terhadap pemahaman berkait konsep pluralisme agama khususnya terus berlaku kerana melihat interaksi dan jalinan dialog kehidupan tersebut sebagai mekanisme untuk memperlihatkan budaya toleransi dalam hubungan antara umat beragama. Justeru, terdapat pemahaman yang meletakkan pluralisme turut diertikan senada dengan toleransi agama walaupun ternyata jauh berbeza. Mohd Fauzi Hamat dan Wan Adli Wan Ramli telah mengusulkan dan membahaskan pendekatan epistemologi dengan rencam sebagai satu usaha menangani kekeliruan dan kekaburan pemahaman pemikiran pluralisme agama dalam makalahnya yang dinyatakan di atas. Ayat-ayat al-Qur’an dan al-Hadith serta pemikiran kritis digunakan sebagai perisai menangani isu ini dalam kerangka epistemologi Islam. Secara rumusan, tidak kita nafikan kewujudan hubungan antara umat beragama kerana Allah telah menciptakan beraneka etnik dan bangsa manusia. Namun, dalam keghairahan kita berinteraksi, berdialog, berkomunikasi dalam usaha mewujudkan keharmonian dalam hubungan antara umat beragama, sewajarnya kita tidak menggadaikan prinsip-prinsip ajaran yang mutlak dan absolute. Islam sendiri tidak menafikan pentingnya kesantunan dan kesalingan hubungan antara umat beragama dalam mewujudkan keamanan global. Kita juga wajar berhati-hati ketika menghormati perbezaan dan menerima persamaan yang wujud dalam konteks hubungan antara umat beragama. Ini juga menjelaskan bahawa model gagasan 1Malaysia sewajarnya diasaskan kepada prinsip ajaran Islam yang terbukti tekal sebagaimana diperlihatkan dalam sirah Rasulullah SAW dalam pembentukan masyarakat yang plural dan harmoni dan terlakar hebat dalam peta dunia kerana kecemerlangannya dalam pembentukan ketamadunan pembangunan insan dan negara yang gemilang dalam hubungan antara umat beragama. (Khadijah Mohd Khambali@Hambali, Wan Ariffin, & Suraya, 2014)

  1. KESAN PLURALISME TERHADAP AQIDAH UMMAT ISLAM

Antara sudut pandangan dalam melihat dan mentafsirkan kehidupan manusia yang selaras dengan idea liberalisme ialah falsafah pluralisme agama. Latar belakang kepada pemikiran ini ialah fakta bahawa di dunia ini wujud pelbagai agama. Kemajmukan anutan agama ini boleh dilihat dalam beberapa kerangka pemikiran. Kalangan agamawan liberal Kristian, seperti Alan Race, mengemukakan tiga corak pemikiran dalam hal ini, iaitu eksklusivisme, inklusivisme dan pluralisme. Idea kesamarataan agama atau pluralisme inilah yang menjadi teras pemikiran pluralisme agama. (Ramli, 2012)

Pluralisme agama adalah satu kefahaman yang menerima persamaan antara agama dan tidak siapa yang boleh mendakwa bahawa agamanya lebih baik daripada agama orang lain. Malah pluralisme agama mendakwa setiap agama boleh menyelamatkan manusia dan layak masuk syurga. Kefahaman ini telah mempengaruhi cara berfikir umat Islam dan menimbulkan implikasi buruk kepada aqidah Islam itu sendiri. Pluralisme juga dianggap sebagai satu doktrin yang nampak cantik dan indah, menjanjikan kedamaian antara penganut agama. Walau bagaimanapun sekiranya diteliti dengan cermat, doktrin ini telah melakukan pembodohan yang luar biasa, menodai hakikat dan martabat manusia serta bertentangan dengan fitrah seorang manusia yang berhajat kepada agama yang boleh menyelamatkan hidupnya di dunia dan akhirat. Kesan daripada pluralisme inilah yang memberikan implikasi besar kepada cara fikir masyarakat di Malaysia apabila muncul suara yang mempertikaikan undang-undang murtad dan desakan pihak tertentu untuk menubuhkan suruhanjaya antara agama (Interfaith Commission – IFC), muncul idea perkongsian hari raya dan acara keagamaan, penggunaan kalimah Allah oleh orang-orang bukan Islam dan penggunaan ucapan salam kepada bukan Islam. Selain daripada itu, kesan pluralisme agama juga boleh diperhatikan melalui kempen ‘I want to touch the dog’ yang diadakan di Kuala Lumpur pada tahun 2014. (Daud, 2015)

Terdapat beberapa kesan ke atas ummat Islam yang boleh dilihat dan dinilai ekoran daripada fahaman dan ideologi salah pluralisme yang semakin menular dalam kalangan masyarakat Malaysia pada hari ini. Antara implikasi yang jelas ialah keatas aqidah tauhid. Ideologi pluralisme sangat berpotensi untuk menghakis kemurnian aqidah para penganut Islam di Malaysia secara sedar mahupun tidak.

Antara implikasinya ialah agama Islam sebagai agama yang paling benar dan syumul di sekelian alam akan sedikit sebanyak terhapus dan terkesan ekoran daripada ideologi ini yang menganggap semua agama adalah sama. Kedua, ia juga membuka pintu kepada kesyirikan dan kekufuran. Ini adalah kerana ummat Islam yang percaya kepada fahaman ini menganggap Islam bukan lagi agama yang tepat dan boleh dianuti. Sebaliknya menganggap bahawa agama selain Islam juga adalah agama yang wajar untuk diikuti dan dianuti. Ketiga, fahaman ini juga secara tidak langsung akan membawa kepada lambakan gejala murtad ekoran daripada golongan yang menanggap fahaman ini adalah fahaman yang benar melalui kesama rataan yang digembar-gemburkan, maka kepercayaan dan iktikad kepada agama Islam akan tiada dan hilang dalam jati diri ummat Islam dengan lebih mudah. Berita di dada-dada akhbar mengenai permasalahan aqidah yang membawa kepada gejala murtad sewajarnya menggerunkan kita. Jika masalah aqidah masih dipandang ringan dan tidak ditangani dengan tegas maka sudah tentu kefahaman umat Islam kian terhakis dari semasa ke semasa dan akhirnya ramai yang memilih untuk keluar daripada landasan agama. Keempat, keutuhan ummat Islam akan tercalar dan ummat Islam akan mudah untuk dipatahkan aqidahnya. Kemungkinan di Malaysia akan wujudnya dua puak yang menyokong fahaman ini dan satu puak lagi yang tidak menyokong fahaman ini. Isu kepuakkan ini akan menjadi dan membawa kepada perpecahan ummat Islam dengan lebih dahsyat.

  1. PERGERAKAN BERIDEOLOGI PLURALISME DAN KAEDAH UNTUK MENANGANINYA

Terdapat beberapa fahaman yang berideologi pluralisme yang telah mula merebak di Malaysia secara perlahan-lahan. Antaranya ialah gerakan Sister in Islam (SIS), Irsyad Manji, COMANGO, G25 dan beberapa gerakan-gerakan lain. Namun pada perbicangan ini akan diterangkan salah satu daripada gerakan-gerakan tersebut bagi tujuan memberi contoh dan penerangan mengenainya.

Menurut akhbar Harakah Daily bertarikh 24 Oktober 2013 di bawah tajuk Tuntutan COMANGO sentuh sensitiviti ummat Islam, setiap 4 tahun, Majlis Hak Asasi Manusia Pertubuhan Bangsa-Bangsa Bersatu (UNHRC) akan mengkaji dan meneliti perkembangan serta prestasi isu-isu yang melibatkan hak asasi manusia sejak tahun 2009 terhadap 193 buah negara-negara PBB termasuk Malaysia. Ia disebut sebagai Proses Semakan Berkala Sejagat Majlis Hak Asasi Manusia.. COMANGO merupakan satu gerakan yang dianggotai oleh 54 NGO Malaysia yang dikatakan berfahaman liberal dan sekular yang telah menyediakan satu laporan mengenai pelbagai isu-isu hak asasi manusia yang berlaku di Malaysia dan telah menyerahkannya kepada PBB bagi tujuan penelitian. Sesi kajian dan penelitian ini telah berlaku pada 24 Oktober 2013 di Human Rights Council, Geneva, Switzerland. Berdasarkan Stakeholer Report on Malaysia for the 1th Sessioon int the 2nd Cycle of the Hrc’s Universal Periodic Review, COMANGO memperjuangkan hak asasi manusia berteraskan sekularisme, liberalisme dan pluralisme. Menggunakan pentas antarabangsa iaitu Universal Period Review (UPR) di bawah United Nation Human Council (UNCHR), COMANGO dikatakan telah mencanang gaya hidup bebas yang menjunjung fahaman kebebasan tanpa batas termasuk mengizinkan tindakan meninggalkan agama (murtad) bagi orang Islam serta orientasi seks bebas atau dikenali sebagai Lesbian, Gay, Bisexsual and Transgender (LGBT). Antara isu-isu utama menerusi memorandum COMANGO dalam proses UPR adalah isu kebebasan beragama, isu orentasi seks bebas dan isu kebebasan bersuara serta beberapa isu lain yang rata-rata menyeru kepada kesamarataan antara kesemua agama. Tuntutan-tuntutan agama yang berkait dengan isu kebebasan beragama Islam dan isu orientasi seks bebas/ LGBT dilihat berlawanan dengan kedudukan Islam sebagai agama persekutuan dan kedaulatan agama dan tuntutan-tuntutan tersebut dibuat melalui platform yang tidak mewakili suara majoriti rakyat Malaysia.

Muzakarah Jawatankuasa Fatwa Majlis Kebangsaan Bagi hal Ehwal Ugama Islam Kali Ke-74 yang bersidang pada 25 hingga 27 Julai 2006, telah memutuskan bahawa aliran pemikiran liberal sebagai ajaran sesat dan menyeleweng daripada Syariat Islam. Jawatankuasa Fatwa Negeri Selangor pada 10 Oktober 2013 telah memutuskan bahawa:

  1. SIS Forum (Malaysia) dan mana-mana individu, pertubuhan, atau institusi yang berpegang kepada fahaman Libralisme dan Pluralisme Agama sebagai aliran sesat dan menyeleweng daripada ajaran Islam.
  2. Mengharamkan dan merampas mana-mana bahan terbitan yang berunsur pemikiran-pemikiran fahaman Liberalisme dan Pluralisme Agama.
  3. Di syorkan kepada Suruhanjaya Komunikasi Dan Multimedia (SKMM) untuk menyekat laman-laman sosial yang bertentangan dengan ajaran Islam danHukum Syara’.
  4. Mana-mana individu yang berpegang kepada fahaman Liberalisme dan Pluralisme Agama hendaklah bertaubat dan kembali ke jalan Islam.

Berdasarkan kepada isu-isu ini, perlu kepada satu kajian menyeluruh dalam membanterasan fahaman atau ideologi salah dari terus berkembang dalam kalangan ummat Islam di Malaysia dan seterusnya secara tidak sedar menarik ummat Islam untuk menyokong fahaman ini tanpa memahami asas kepada fahaman-fahaman salah yang berlawan dengan aqidah ummat Islam. Antara kaedah-kaedah dan langkah-langkah dalam menangani fahaman salah berterusan berleluasa dalam ummat Islam hari ini ialah kembali kepada asal fitrah kejadian manusia dan tugas manusia sebagai khalifah di muka bumi ini berteraskan kepada aqidah tauhid yang satu iaitu mengesakan Allah. Antara cadangan kepada langkah-langkah menanganinya adalah antaranya:-

  • Mengenal hakikat mentauhidkan Allah

Aqidah mentauhidkan Allah perlu diketengahkan kepada masyarakat ummat Islam dengan maksud memberi pendekatan yang tulen terhadapnya bersumberkan langsung dari al-Quran serta sunnah. Pegangan yang bercampur aduk dengan ajaran-ajaran falsafah khususnya falsafah lmu kalah yang sia-sia hendaklah dihindarkan. Ahmad Bahjat telah menyebut bahawa ulama al-kalam dan falsafah mempunyai manhaj khusus yang berbeza sama sekali dari manhaj al-Quran serta al-Hadis dalam membicarakan soal aqidah tauhid. Ia bukan sahaja bertanggungjawab mencelarukan ilmu aqidah ini malahan ia juga telah menyebabkan ilmu aqidah ini telah kehilangan kedaulatannya. Al-Quran telah menyebut masalah aqidah ini dengan begitu mudah di dalam surah al-Ikhlas ayat 1-4 yang bermaksud:

“Katakanlah (Wahai Muhammad):” (Tuhanku) ialah Allah yang Esa, Allah yang menjadi tumpuan sekalian makhluk untuk memohon sebarang hajat; Dia tidak beranak, dan Dia pula tidak diperanakkan; dan tiada siapapun yang setara denganNya”

Allah bersifat dengan al-kamal , tiada yang menyamaiNya sesuatu apa jua pun dari makhlukNya dana dalam apa jua sifat pun sebagaimana di dalam firman Allah S.W.T di dalam surah al-Syura ayat 11 yang bermaksud:

“Tiada sesuatu apa pun yang sebanding denganNya dan Dia Maha Mendengar lagi Maha Mengetahui”

  • Beribadah hanya kepada Allah

Apa jua bentuk ibadat mestilah dilakukan semata-mata kerana Allah. Oleh itu sebarang perlakuan ibadat yang menyimpang daripada ketentuan ini dianggap menyimpang daripada tuntutan aqidah tauhid yang sebenar. Jenis-jenis ibadat yang dilakukan dan tidak ditujukan kecuali kepada Allah ialah antaranya ibadat I’tiqadiyyah yang merupakan asas ibadat keseluruhannya, ibadat hati yang merupakan ibadat yang tidak boleh diqasadkan kecuali Allah sahaja. Berpaling kepada selainya membawa kepada natijah syirik. Ibadat seterusnya ialah Ibadat perkataan yang bermaksud adalah apa yang keluar daripada mulut seseorang dan dituturkan oleh lidahnya seperti menuturkan kalimah tauhid. Ibadat seterusnya ialah ibadat badaniyyah yang bererti ibadat yang dilakukan oleh tubuh badan atau diri seseorang seperti solat. Dan ibadat yang terakhir ialah ibadat harta benda seperti menunaikan zakat, sedekah dan sebagainya.

  • Mengenal hakikat syirik

Syirik menafikan tauhid dan menyalahinya. Berlakunya stirik kepada iktikad seseoran apabila pengiktirafan dan ikrarnya terhadap zat Allah, nama-namaNya, sifat-sifatNya dan af’alnya lalu disyarikatkan dengan iktikad yang selainNya. Syirik sememangnya berlaku kepada mereka yang mengaku ketuhanan Allah. Ia tidak terhenti kepada mereka menafikan dan mengingkarinya sahaja (pada zahirnya sedang fitrah batinnya mengakui), malahan terjadi juga kepada mereka yang berikrar dengan syahadah tauhid tetapi tidak sempurna ikrarnya. Kadangkala ia membawa makna kufur.

  • Berpegang kepada ajaran Islam yang syumul

Ummat Islam wajib kembali kepada ajaran Islam yang disampaikan oleh Nabi S.A.W dengan berpandukan al-Quran dan al-Sunnah yang sahih. Islam yang dibawa oleh Nabi S.A.W adalah Islam yang menyeluruh meliputi semua aspek kehidupan lahir dan batin. Kitab Allah yang diwahyukan Allah kepada manusia waib dijadikan pedoman dalam bidang aqidah, syariat dan akhlak. Oleh itu setiap individu tanpa mengira pangkat dan keturunan wajib beramal dengan al-Quran menurut peranan masing-masing. Para pemimpin Islam wajib menegakkan hukum hakam Islam yang dipertanggungjawabkan kepada mereka. Tidak ada alasan untuk mereka berdalih dalam masalah ini kerana Allah yang mencipta Islam dan amat mengetahui kesesuaian sistem Islam ini untuk ummat manusia. Perlaksanaan Islam yang menyeluruh dalam bentuk sebuah negara dan masyarakat akan menutup pintu-pintu penyelewengan dalam aqidah. Ummat Islam akan terselamat dari pengabdian kepada sistem yang tidak Islam atau jahiliyyah. (Awang, 2012)

 KESIMPULAN

Pemahaman terhadap konsep tauhid iaitu mengEsakan hanya Allah S.W.T dan tiada yang selainnya amatlah penting untuk dipasak di dalam hati ummat Islam. Berpegang kepada aqidah tauhid yang diketengahkan oleh al-Quran dan meneliti apa yang dijelaskan daripada hadis-hadis sahih adalah jalan paling selamat untuk beraqidah. Sebaliknya meninggalkan al-Quran membawa kepada rapuhnya pegangan aqidah dan seringkali terjerumus dalam penyelewengan agama. Mengenal hakikat mentauhidkan Allah, melaksnakan ibadat hanya kepada Allah dan mengenal hakikat syirik adalah langkah bijaksana menjaga tauhid daripada terseleweng. (Awang, 2012)

Ajaran-ajaran yang menyimpang dari aqidah tauhid telah berjaya menyerap masuk ke dalam fahaman dan amalan ummat Islam yang penuh dengan penipuan. Ajaran ini menggunakan nama-nama yang bersifat Islam dan berselindung dengan amalan-amalan kerohanian yang sedia ada pada ajaran Islam. Pada sudut yang lain mereka berselindung di sebalik nama-nama ideologi atau fahaman yang melabelkan Islam. Walaubagaimanapun, penyelewengan tersebut masih dapat dikesan apabila ummat Islam menjadikan neraca al-Quran dan Sunnah sebagai pengukur salah dan betulnya ajaran tersebut. Kegagalan ummat Islam mendalami kandungan al-Quran dan Sunnah telah mendedahkan mereka kepada penyelewengan daripada aqidah tauhid yang sebenar. Sementelahan lagi ajaran-ajaran tersebut berselindung atas nama-nama tasawuf. Mereka menggunakan cara tersebut tersebut kerana amalan tasawwuf sememangnya begitu popular dalam kalangan masyarakat orang melayu. (Awang, 2012)

Oleh itu kembalilah berpegang kepada ajaran yang berpandukan al-Quran dan al-Sunnah. Ikuti cara dan pegangan para al-salaf al-saleh. Kita doakan semoga Allah S.W.T menyelamatkan ummat Islam daripada pengaruh yang jahat lagi hina ini.

BIBLIOGRAFI

Ismail Omar,. (2006). Manhaj Aqidah Ahli As-Sunnah Wal Jamaah. (2nd ed., pp. 5-94). SELANGOR DARUL EHSAN.

Mohd. Nawi Ismail,. (2006). Pemurnian aqidah islamiah (pp. 1-18). Kota Bharu: Nawi @ Mohd Nawi Hji Ismail.

Ramli Awang,. (2012). Aqidah dalam kehidupan muslim (pp. 71-312). JOHOR BAHRU: UTM PRESS.

MOHD KHAMBALI, K., WAN YON, W., & SINTANG, S. (2014). Toleransi dan Pluralisme Menurut Pengalaman Masyarakat Bidayuh. JURNAL USULUDDIN40, 99-133.

The Coalition of Malaysian NGOs in the UPR Process (COMANGO) (2013), STAKEHOLDER REPORT ON MALAYSIA FOR THE 17TH SESSION IN THE 2ND CYCLE OF THE HRC’S UNIVERSAL PERIODIC REVIEW IN 2013. (2013). Diakses pada 3 November 2016, dari http://wao.org.my/file/file/Coalition%20of%20Malaysian%20NGOs%20in%20The%20UPR%20Process%20UPR%202013%20Submission.pdf

HARAKAH DAILY,. (2013). Tuntutan COMANGO Sentuh Sensitiviti Umat Islam.

Sistem Pentadbiran Undang-Undang Islam di Malaysia : Sejarah dan ruang lingkup bidang kuasa yang ditetapkan mengikut Perlembagaan Malaysia

  1. PENGENALAN

Kedudukan Islam sebagai agama rasmi persekutuan telah diperuntukkan di dalam Perkara 3 Perlembagaan Persekutuan yang menjelaskan bahawa Islam adalah agama rasmi persekutuan tetapi agama lain boleh diamalkan dengan aman dan damai di mana-mana bahagian persekutuan. Perkara 11 pula memperuntukkan bahawa tiap-tiap orang berhak menganut dan mengamalkan agamanya dan, tertakluk kepada syarat Perkara 11, untuk mengembangkan agamanya. Syaratnya ialah undang-undang boleh mengawal atau menyekat pengembangan apa-apa iktikad atau kepercayaan agama antara orang-orang yang menganut agama Islam. (Joned, 2007). Bidangkuasa berkenaan undang-undang Islam dan pentadbirannya juga boleh dilihat melalui peruntukkan undang-undang di dalam bidangkuasa negeri, Senarai 2 (Senarai Negeri), Jadual Kesembilan Perlembagan Persekutuan dan juga Perkara 121 (1A) Perlembagaan Persekutuan. Secara keseluruhan peruntukan-peruntukan ini adalah berkenaan dengan agama Islam serta bidangkuasa yang diberikan untuk menggunapakai undang-undang Islam tersebut di Malaysia.

Pentadbiran undang-undang Islam di Malaysia merupakan salah satu perkara asas yang perlu dititikberatkan dalam memahami sistem perundangan Islam di Malaysia secara kolektif. Pentadbiran kepada perundangan Islam di Malaysia telah melalui beberapa fasa modifikasi sehingga menjadikan undang-undang Islam pada hari ini telah digunapakai di Malaysia walaupun masih perlu kepada beberapa pindaan bagi mengukuhkan serta memantapkan pentadbiran undang-undang Islam di Malaysia dan seterusnya meletakkan undang-undang Islam setanding atau lebih tinggi daripada undang-undang sivil. Objektif yang perlu diketengahkan dalam tugasan kali ini adalah bagi memberikan kefahaman berkenaan dengan sistem Pentadbiran Undang-Undang Islam di Malaysia sama ada sebelum penjajahan, semasa penjajahan dan selepas penjajahan barat ke atas sistem perundangan tersebut. Ia juga adalah bertujuan bagi mamahami berkenaan dengan bidangkuasa yang diberikan di dalam perkara berkaitan pentadbiran undang-undang Islam di Malaysia serta fasa perubahan ke arah islamisasi dan modenisasi undang-undang tersebut.

Tugasan ini dibahagikan kepada empat bahagian iaitu bahagian pertama akan melihat kepada sejarah dan ruang lingkup pentadbiran undang-undang Islam di Malaysia pra penjajahan, semasa penjajahan, pasca penjajahan dan terkini. Bahagian kedua pula akan menerangkan berkenaan dengan bidangkuasa dalam pentadbiran undang-undang Islam di Malaysia yang mana akan diterangkan seccara terperinci melalui model salah satu undang-undang pentadbiran negeri-negeri yang akan diketengahkan. Bahagian ketiga pula akan melihat kepada analisis dan usaha-usaha yang telah dan sedang dilakukan oleh pihak kerajaan dalam memantapkan sistem pentadbiran undang-undang Islam di Malaysia dan seterusnya meletakkan undang-undang Islam setanding atau lebih tinggi dari undang-undang sivil. Bahagian terakhir di dalam tugasan ini adalah cadangan atau penambahbaikkan yang diberikan bagi memastikan pentadbiran di dalam sistem undang-undang Malaysia lebih mantap dari yang sedia ada.

  1. SEJARAH PENTADBIRAN UNDANG-UNDANG ISLAM DI MALAYSIA

2.1       Pra Penjajahan

Walaupun mengikut penyelidikan ahi sejarah agama, Islam telah berkembang di Asia Tenggara sejak kurun ke-13 dan telah sampai ke Tanah Melayu kira-kira satu kurung selepas itu, Islam hanya bertapak kuat di Melaka dalam kurun ke-15. Sebelum kedatangan Islam, orang Melayu mengikut undang-undang adat yang dipengaruhi sedikit sebanyak unsur-unsur Hindu. Setelah raja-raja dan orang Melayu memeluk Islam, perubahan-perubahan telah dibuat untuk mengubahsuai adat Melayu supaya selaras dengan Islam dan seterusnya menggunakan undang-undang Islam. Proses ini boleh dilihat dalam pelbagai versi undang-undang Melaka – Risalat Hukum atau Undang-undang Melaka. Versi yang terawal mengandungi hanya undang-undang adat, tetapi versi-versi yang kemudian memperuntukkan kedua-duanya sekali iaitu undang-undang adat dan undang-undang Islam. Misalnya dalam peruntukan Fasal 12.2

Versi-versi kemudian Risalah Hukum Kanun mengandungi bahagian mengenai perkahwinan dan penceraian dan ini dikatakan diterjemahkan daripada al-Taqrib karya Abu Syuja’. Fasal 25 hingga 28 risalah ini menyebut hal-hal berhubung dengan wali, saksi-saksi perkahwinan, peraturan-peraturan mengenai khiyar dan talak. Ada juga fasal yang menyebut berkenaan dengan undang-undang dan acara mengenai urusniaga dalam Islam., timbangtara dan ukuran, larangan riba, kaedah menjual tanah dan sebagainya. Bahagian dikatakan diambil dari teks karangan Abu Syuja’ (al-taqrib), Ibn al-Qassim al-Ghazzi (Fath al-Qarib) dan Ibrahim al-Bajuri (Hashiya ‘ala Fath al-Qarib). Versi-versi yang kemudian ini juga mengandungi fasal-fasal mengenai keterangan, acara dan hukuman bagi membunuh, persetubuhan haram, sodomy dan bestiality, fitnah dan meminum minuman yang memabukkan.

Dalam undang-undang Pahang yang diusahakan semasa pemerintahan Sultan Abdul Ghaffar (1592-1614M) dan mengikut Risalah Hukum Kanun didapati pengaruh adat Melayu semakin berkurangan dan undang-undang Islam pada umumnya diikuti. Dengan itu terdapat peruntukan berkenaan dengan undang-undang Islam mengenai qisas (s.46-47), denda (s.48), persetubuhan haram (s.49), sodomy (s.50), fitnah (s.51), meminum minuman yang memabukkan (s.52), mencuri (s.53), merompak (s.55), murtad (s.54), tidak sembahyang (s.60), jihad (s.61), acara (s.62), saksi (s.63), dan sumpah (s.64). Terdapat juga peruntukan mengenai perdagangan, jual beli, jaminan, gerenti, pelaburan, amanah, pembayaran bagi buruh, tanah, pemberian dan wakaf.

Undang-undang Johor juga mengikut Risalah Hukum Kanun dan sebagai tambahan pada awal abad ke dua puluh, pengkanunan undang-undang Islam yang telah dibuat di Turki dan Mesir diterjemahkan kedalam bahasa melayu dan digunakan. Majallat al-Ahkam diterjemahkan sebagai Majalah Ahkam Johor dan Kanun Qadri Pasha (mazhab Hanafi) diambil dan diterjemahkan sebagai Ahkam Shariyyah Johor. (Joned, 2007). Majallat Al-Ahkam satu kumpulan undang-undang Mal Islam yang diperundangkan di Turki telah diterjemahkan ke dalam Bahasa Melayu dan diiktiraf sebagai undang-undang yang harus diikuti di mahkamah-mahkamah di Johor pada tahun 1914. (Institut Kefahaman Islam Malaysia (IKIM), 1997).

Di Terengganu, perlembagaan tahun 1911 menunjukkan ada pengaruh undang-undang Islam. Sebagai tambahan terdapat undang-undang mengenai penubuhan mahkamah dikeluarkan pada tahun 1885 yang nampaknya membuat peruntukan bagi pentadbiran undang-undang Islam di negeri itu.

Contoh-contoh di atas menunjukkan bahawa terdapat percubaan pada zaman sebelum kedatangan British untuk mengubahsuai undang-undang Adat Melayu dan mengambil undang-undang Islam. Namun proses ini terhenti apabila British datang ke Tanah Melayu dan menggunakan pengaruhnya. R.J Wilkinson berkata ‘tidak boleh diragukan lagi bahawa undang-undang Islam akan menjadi undang-undang Tanah Melayu sekiranya undang-undang British tidak masuk dan menahannya’. (Joned, 2007)

Di negeri-negeri Melayu sebelum masuknya pengaruh kerajaan British undang-undang asas atau undang-undang negeri ialah undang-undang Islam dan Adat Melayu dan mazhab yang diikuti ialah mazhab Syafie. Di dalam kes Ramah lwn Laton (1927)6 F.M.S.L.R 128; 2 J.H. 213, Mahkamah Rayuan di Selangor telah memutuskan bahawa undang-undang Islam ialah undang-undang Negeri dan Mahkamah hendaklah mengiktiraf dan menggunakan undang-undang tersebut. (Institut Kefahaman Islam Malaysia (IKIM), 1997). Mahkamah hendaklah mengambil perhatian dari segi kehakiman dan mesti mengisytiharkan undang-undang tersebut. (Joned, 2007). Pengiktirafan terhadap undang-undang Islam sebagai undang-undang negeri juga dapat dilihat di dalam kes Shaik Abdul Latif dll. Lwn. Shaik Elias Bux (1915) 1 F.M.S.L.R. 204, Edmons J.C di dalam penghakimannya berkata ‘Sebelum triti-triti pertama, penduduk negeri-negeri ini hampir semuanya terdiri daripada orang Melayu (Islam) bersama pelombong dan pengusaha Cina. Satu-satunya undang-undang yang terpakai kepada orang Melayu ialah undang-undang Islam yang diubahsuai oleh adat-adat tempatan’. Undang-undang Islam yang diikuti itu meliputi semua bidang termasuk Undang-Undang Keluarga, Undang-Undang Jenayah, Undang-undang Tanah, Undang-undang Mal, dan Undang-undang Acara dan Keterangan. Kumpulan undang-undang melayu lama seperti undang-undang Melaka atau undang-undang yang dikumpulkan untuk sultan Pahang mempunyai peruntukan bagi undang-undang Mal, Undang-undang Keterangan dan Undang-undang Acara. (Institut Kefahaman Islam Malaysia (IKIM), 1997).

2.2       Semasa penjajahan

 Walaubagaimanapun, keadaan itu telah berubah selepas masuknya pengaruh British ke negeri-negeri Melayu. Raja-raja Melayu telah membuat triti dengan pihak berkuasa British dan bersetuju menerima nasihat British dalam semua bidang kecuali agama Islam dan adat Melayu. (Institut Kefahaman Islam Malaysia (IKIM), 1997). Walaupun ada fasal sedemikian itu, bagaimanapun, di negeri-negeri Melayu, British sama ada secara langsung atau tidak langsung telah campur tangan dalam hal ehwal agama dan pentadbiran. Dengan secara tidak langsung perkembangan pengaruh British telah menyebabkan kemasukan undang-undang Inggeris. (Joned, 2007). Perkataan “Agama Islam” telah diberi tafsiran yang sempit dan “Agama” itu dianggapkan sama seperti di dalam agama Kristian. Dengan tafsiran ini pihak British telah dapat mempengaruhi undang-undang di Malaysia, yang dianggap olehnya tidak berkaitan dengan agama. (Institut Kefahaman Islam Malaysia (IKIM), 1997). Dengan nasihat Residen, Sultan-sultan di Negeri-negeri Melayu Bersekutu telah menggubal beberapa undang-undang yang diambil dari India yang telah mengambil prinsip undang-undang Inggeris. Dengan itu, dalam perkara-perkara seperti undang-undang jenayah, keterangan, acara jenayah, kontrak dan tanah, perundangan berdasarkan prinsip undang-undang Inggeris menggantikan undang-undang Islam dan adat Melayu. Akhirnya undang-undang Islam yang telah mengubahsuai adat-adat Melayu hanya terpakai dalam undang-undang keluarga, warisan dan beberapa aspek undang-undang jenayah. (Yaacob, 2009)(Joned, 2007). Beberapa undang-undang yang dipakai di India telah diterima pakai. Bahkan apabila Inggeris menduduki Pulau Pinang mereka telah memberi gambaran salah tentang fakta. Sir Benson Maxwell menjelaskan kedudukan Pulau Pinang sehingga pengistiharan Piagam Keadilan 1807 dalam kes Regina lwn Willans menyatakan :

“It is clear beyond all doubt not for the first twenty years and upwards of its history, no body of known law was in fact recognized as the law of the place”

Begitu juga dengan pentadbiran hukum syarak pada permulaannya jawatan naib kadi dan kadi telah diiktiraf dengan menubuhkan Mahkamah Kadi dan Mahkamah Naib Kadi di negeri- negeri Melayu dalam struktur Mahkamah Awam. Kedudukannya lebih rendah dari Mahkamah Majistret, walaupun berada dalam struktur mahkamah yang sama. Akhirnya apabila diadakan Ordinan Mahkamah 1948 bagi menubuhkan sistem kehakiman bagi Persekutuan, Mahkamah Naib Kadi dan Mahkamah Kadi telah diabaikan dengan mengeluarkannya daripada hierarki Mahkamah Persekutuan dan hari ini dikenali dengan Mahkamah Syariah dan mempunyai status mahkamah negeri dengan bidang kuasa amat rendah dan terbatas.

Beberapa tahun sebelum Persekutuan Tanah Melayu mencapai kemerdekaan pada 31 Ogos 1957 ada dua peristiwa penting yang berlaku iaitu penubuhan Suruhanjaya Reid untuk menderaf Perlembagaan Persekutuan dan kedua pengkanunan Undang-undang Pentadbiran Hukum Syarak 1952 bagi negeri Selangor. Enakmen ini telah menjadi model bagi pentadbiran perundangan Islam di negara ini. Akhirnya setiap negeri telah mengadakan enakmen Pentadbiran Hukum Syarak masing- masing. Enakmen ini mempunyai 180 seksyen dan kandungannya menyentuh penubuhan Majlis Agama Islam, perlantikan Mufti dan Jawatankuasa Fatwa, undang-undang Islam berkaitan dengan perkahwinan dan perceraian, nafkah, penjagaan anak, keterangan, prosedur jenayah dan sivil, perwarisan, pembahagian harta sepencarian, wakaf dan nazar, zakat dan trah dan Baitulmal, pengurusan masjid, pemelukan agama Islam, wasiat dan beberapa kesalahan matrimoni dan kesalahan yang boleh dihukum ta’zir. Enakmen Pentadbiran Hukum Syarak 1952 ini ada membuat peruntukan bagi penubuhan Mahkamah Kadi dan Kadi Besar dan bidang kuasanya. Rayuan dibuat ke Jawatankuasa Ulangbicara. Pelantikan Kadi dan Kadi Besar dan anggota panel Rayuan. Enakmen ini telah dipinda beberapa kali dan yang terakhir pada tahun 2003 dengan nama Enakmen Pentadbiran Agama Islam, negeri Selangor 2003. Beberapa pindaan penting telah dibuat kepada Undang-undang Pentadbiran Agama Islam seperti penyusunan semula Mahkamah Syariah dan pengwujudan jawatan- jawatan Hakim-hakim Mahkamah Syariah termasuk Ketua Hakim Syarie. Perubahan ini juga berlaku di negeri-negeri lain, termasuk Wilayah Persekutuan. Pada hari ini struktur Mahkamah Syariah di negara ini adalah seragam.

2.3       Pasca Penjajahan

Selepas kemerdekaan dan penjajahan Inggeris, adalah dapat diringkaskan bahawa terdapat tiga institusi yang terlibat dalam perlaksanaan perundangan Islam iaitu Majlis Agama Islam, Mufti, dan Mahkamah Kadi (Mahkamah Syariah). Bagaimanapun, dalam tugasan ini akan menyentuh aspek perundangan Islam yang ditadbir oleh Mahkamah Syariah dan yang telah dikanunkan oleh badan perundangan iaitu Parlimen dan Dewan Perundangan Negeri. Undang-undang pentadbiran perundangan Islam yang dipakai oleh negeri-negeri termasuk Wilayah-wilayah Persekutuan telah mengalami beberapa pindaan dan tujuannya adalah untuk menjadikannya lebih lengkap dan relevan. Perlembagaan Persekutuan dalam Jadual Kesembilan Senarai 2, Senarai Negeri menyatakan perkara-perkara berhubung dengan hukum syarak yang terletak pada Badan Perundangan Negeri untuk menggubalnya termasuk kuasa menubuhkan Mahkamah Syariah yang mempunyai bidang kuasa hanya ke atas orang Islam. Mahkamah tersebut tidak boleh mempunyai bidang kuasa mengenai kesalahan-kesalahan kecuali setakat yang diberi oleh undang-undang Persekutuan. Terdapat banyak undang-undang Persekutaun yang menghadkan bidang kuasa dan pemakaian undang-undang negeri, seperti Akta Mahkamah Syariah (Bidang kuasa Jenayah) 1965 (Disemak) 1984. Pindaan 1984 memberi kuasa kepada Mahkamah Syariah, selain denda tidak lebih lima ribu ringgit dan penjara tidak lebih tiga tahun, termasuk sebatan tidak lebih enam sebatan, begitu juga dalam pentadbiran pusaka dihalang oleh Akta Probet dan Pentadbiran 1959 (Disemak) (1972) dan Akta Pusaka Kecil (Pembahagian) 1955 (Disemak) (1972).

Bidang kuasa Jenayah dan Mal yang diberikan kepada Mahkamah Syariah ada diperuntukan dalam Enakmen Pentadbiran Perundangan Islam negeri-negeri. Ada perkara di mana Mahkamah Syariah mempunyai bidang kuasa akan tetapi tidak semua negeri mempunyai undang-undang yang khusus dan terperinci seperti mengenai wakaf, wasiat dan zakat. Bahagian hukum syarak yang diperbuat peruntukan yang agak jelas dan menyeluruh adalah mengenai kekeluargaan, bagaimanapun masih belum lengkap. Bahkan ada pihak yang tidak berpuashati tentang beberapa peruntukan seperti seksyen 23 mengenai poligami dan seksyen 58 pembahagian harta sepencarian apabila berlaku poligami. Dengan perkembangan masa adalah difikirkan perlu untuk membuat kajian bagi mengemaskini undang-undang yang sedia ada dan untuk mewujudkan undang-undang yang relevan bagi seluruh negeri- negeri. Oleh kerana pegangan mazhab di kalangan penduduk Islam pada umumnya sama iaitu Mazhab Sunni yang lebih tertumpu kepada aliran Mazhab Syafie sudah sepastinya tidak ada masalah untuk mengadakan keseragaman tersebut.

Langkah pertama telah diambil oleh kerajaan Persekutuan untuk mengadakan satu model undang-undang bagi pentadbiran Undang-undang Keluarga Islam. Justeru sebuah jawatankuasa telah dibentuk bagi menggubal undang-undang tersebut. Apabila draf undang-undang itu siap ia telah dihantar kepada Majlis Raja-raja. Setelah dipersetujui draf ini dihantar kepada tiap-tiap negeri untuk diterima dan dilaksanakan. Pihak berkuasa negeri telah menubuhkan jawatankuasa bagi meneliti draf tersebut, seperti di negeri Kedah, Kelantan dan Wilayah Persekutuan. Sungguhpun niat dan tujuan asal adalah untuk menyelaraskan atau untuk mengadakan satu undang-undang Keluarga Islam yang seragam di antara negeri-negeri, akan tetapi hasrat ini akhirnya tidak tercapai dan perbezaan-perbezaan masih berlaku.

Dengan usaha tersebut akhirnya lahirlah Enakmen Undang- Undang Keluarga Islam 1983, Kelantan, Akta Undang-undang Keluarga Islam (Wilayah-Wilayah Persekutuan) 1984 dan Enakmen Undang-undang Keluarga Islam 1984, Kedah. Negeri- negeri lain telah mengadakan Enakmen Keluarga Islam yang serupa dengan mengambil contoh dari negeri-negeri tersebut.

Seperti yang telah dijelaskan, setiap negeri mempunyai Enakmen Pentadbiran Undang-undang Islam (dengan nama yang berbeza) dikanunkan pada tahun yang berbeza. Selangor 1952, Sarawak 1954, Pahang 1956, Melaka 1959, Pulau Pinang 1959, Negeri Sembilan 1960, Kedah 1962, Perlis, 1964, Perak 1965, Kelantan 1966, Wilayah Persekutuan1974, Sabah 1977 dan Johor 1978. Enakmen-enakmen tersebut bertujuan menyatukan dan meminda undang-undang pentadbiran agama Islam berkaitan dengan penubuhan, penyusunan, dan pentadbiran agama Islam dan Mahkamah Syariah di negeri-negeri. Walaupun tidak lengkap akan tetapi lebih jelas dan mudah untuk dibuat rujukan berbanding sebelumnya. Sebelum diadakan Enakmen pentadbiran tersebut, undang-undang mengenai agama Islam telah dibuat oleh “State Council” dalam bentuk “Order in Council” oleh negeri-negeri berkenaan. Sebagai contoh Enakmen Perkahwinan dan Perceraian Orang-orang Islam, Perak 1900 dan ia terpakai bagi orang-orang Islam sahaja. Enakmen ini telah mewujudkan jawatan Kadi Besar di Perak. Bagaimanapun Enakmen itu dipinda dari masa ke semasa. Pengalaman yang berlaku di negeri Perak, berlaku juga kepada negeri-negeri Melayu yang lain terutama bagi negeri- negeri Melayu Bersekutu (FMS).

Enakmen lain yang perlu disebut di sini iaitu Enakmen Majlis Agama Islam dan Adat Melayu. Setiap negeri terdapat enakmen seumpama ini seperti Council of Religion and Malay Custom Enactment 1949, Selangor, Enakmen Majlis Agama Islam dan Adat Melayu Perak, 1951. Enakmen ini antara lain membuat peruntukan tentang penyusunan Majlis Agama Islam dan kuasa yang diberikan kepadanya. Enakmen tersebut kemudiannya telah dimansuhkan oleh Enakmen Pentadbiran Agama Islam negeri- negeri yang terbaharu.

Setelah negara mencapai kemerdekaan, usaha telah dibuat bagi meningkat dan mengemaskinikan lagi pentadbiran agama Islam. Ada negeri yang telah mengambil langkah dengan menubuhkan jawatankuasa bagi mencapai tujuan tersebut. Bahkan ada pihak yang menghantar rombongan keluar negara untuk mengambil pengalaman tentang pentadbiran undang-undang Islam di beberapa negara Islam. (Yaacob, 2009) No. 6 (2009) 1-20) 

  1. BIDANGKUASA DALAM PENTADBIRAN UNDANG-UNDANG ISLAM DI MALAYSIA

Bidang kuasa pentadbiran undang-undang Islam telah ditetapkan dalam Jadual Kesembilan, Senarai II, rujukan perlu dibuat kepada Perkara 74(2) Perlembagaan Persekutuan. Perkara 74(2) dengan jelas memperuntukkan bahawa:

“Dengan tidak menyentuh apa-apa kuasa yang diberi kepada Badan Perundangan Negeri untuk membuat undang-undang oleh mana-mana Perkara lain, Badan Perundangan Negeri boleh membuat undang-undang mengenai mana-mana perkara yang disebutkan dalam Senarai Negeri (iaitu Senarai Kedua yang dinyatakan dalam Jadual Kesembilan) atau Senarai Bersama.”

Melalui peruntukan ini, setiap negeri diberi kuasa untuk membuat undang- undang bagi mengatur hal ehwal orang Islam termasuk undang-undang Islam atau hukum syarak. Perlembagaan Persekutuan memperuntukan bahawa, kerajaan-kerajaan negeri melalui badan perundangan masing-masing berkuasa menggubal undang-undang Islam dan menubuhkan organisasi pentadbiran dan pelaksanaan undang-undang berkenaan, seperti penubuhan Majlis-majlis Agama Islam dan Mahkamah-mahkamah Syariah. Perkara ini selaras dengan kes Mamat Bin Daud & 2 Lagi lawan Government of Malaysia [1998] 1 MLJ 119 Mahkamah Agung Malaysia telah memutuskan bahawa Parlimen tidak mempunyai kuasa untuk membuat undang-undang berkait dengan agama Islam dan peraturan-peraturan di bawahnya melainkan bagi Wilayah Persekutuan.

Perlu ditegaskan, walaupun bidang kuasa diberikan kepada Badan Perundangan Negeri untuk menggubal undang-undang yang berkaitan dengan pentadbiran undang-undang Islam, ianya masih lagi tertakluk kepada Perkara 4(1). Jelasnya, bahawa undang-undang yang digubal oleh Badan Perundangan Negeri mestilah tidak bertentangan dengan Perlembagaan Persekutuan dan juga mana-mana undang-undang Persekutuan yang lain. Kebenaran menggubal undang-undang Islam ini bukanlah suatu yang mutlak. Kuasa yang diberikan ini juga tertakluk kepada Perkara 75 yang menjelaskan seandainya berlaku pertentangan antara undang-undang Negeri dan undang-undang Persekutuan, maka undang-undang Negeri itu adalah terbatal setakat yang bertentangan.

Namun begitu, bidang kuasa pentadbiran undang-undang kewangan Islam adalah di bawah bidang kuasa Persekutuan. Ini berdasarkan kepada Perenggan 4, Senarai I, Jadual Kesembilan Perlembagaan Persekutuan, perkara yang berkaitan dengan undang-undang perdagangan adalah tertakluk kepada perkara Persekutuan. Oleh kerana perbankan Islam dan kewangan adalah dikategorikan sebagai undang-undang perdagangan, maka ia adalah di bawah bidang kuasa Persekutuan. (Alias Azhar, 2012)

Justeru, secara ringkasnya, dapat disimpulkan bahawa skop pentadbiran undang-undang Islam yang berkuatkuasa di Malaysia terbahagi kepada dua bahagian:

(a)        Skop undang-undang Islam yang disenaraikan dalam Jadual Kesembilan, Senarai II adalah ditadbir oleh Badan Perundangan Negeri (Kerajaan- kerajaan Negeri); dan

(b)       Skop undang-undang kewangan Islam adalah ditadbir oleh Persekutuan.

Pindaan berkenaan dengan bidangkuasa Mahkamah Syariah juga telah dibuat di dalam Akta Perlembagaan Pindaan 1988 (Akta A 704) yang memperuntukkan berkenaan dengan Perkara 121 (1A) Perlembagaan Persekutuan yang merupakan bidangkuasa yang diberikan kepada Mahkamah Syariah dalam memutuskan kes-kes yang berkaitan dengan orang Islam tanpa campurtangan Mahkamah Sivil. Ia memperuntukkan bahawa Mahkamah Tinggi dan mahkamah bawahan di bawahnya tidak boleh mempunyai bidangkuasa berkenaan dengan apa-apa perkara dalam bidangkuasa Mahkamah Syariah. Percanggahan di antara Mahkamah Tinggi dan Mahkamah Syariah tidak akan timbul lagi kerana perkara-perkara berkenaan hal ehwal berkaitan orang Islam hanya boleh dibawa ke Mahkamah Syariah dan Mahkamah Tinggi tidak lagi mempunyai bidangkuasa di dalam perkara-perkara itu. Akta Mahkamah Syariah (bidangkuasa Jenayah) 1965 telah dipinda pada tahun 1984 untuk membolehkan Mahkamah Syariah membicarakan kes-kes jenayah yang boleh dihukum dengan penjara sehingga tiga tahun, denda sehingga RM 5,000.00 dan sebat enam kali rotan atau gabungan semua hukuman itu. (Institut Kefahaman Islam Malaysia (IKIM), 1997)

Antara undang-undang Islam yang digunapakai sehingga ke hari ini yang mana ia adalah melalui bidangkuasa yang diberikan kepada kerajaan negeri dalam menggubal berkenaan dengan undang-undang Islam di bawah bidangkuasa negeri antaranya adalah sebagaimana berikut:-

  • Undang-Undang Keluarga Islam;
  • Undang-Undang Harta Pusaka;
  • Undang-Undang Jenayah Islam; dan
  • Undang-Undang Zakat

3.1       UNDANG-UNDANG KELUARGA ISLAM

             Hampir kesemua model undang-undang keluarga Islam yang terdapat di dalam negara kita pada hari ini adalah secara ringkasnya berkaitan dengan perkahwinan, perhubungan suami isteri, pembubaran perkahwinan, kesan pembubaran itu dan kedudukan kanak-kanak. Pada masa kini, kesemua negeri-negeri di Malaysia mempunyai undang-undang keluarga Islam yang hampir sama. Undang-undang tersebut ialah:-

  • Enakmen Undang-Undang Keluarga Islam (Kedah Darul Aman) 2008;
  • Enakmen Undang-undang Keluarga Islam (Negeri Melaka) 2002;
  • Enakmen Undang-Undang Keluarga Islam (Negeri Sembilan) 2003;
  • Akta Undang-Undang Keluarga Islam (Wilayah Persekutuan) 1984;
  • Enakmen Undang-Undang Keluarga Islam (Selangor) 2003;
  • Enakmen Keluarga Islam (Perak) 2004;
  • Enakmen Undang-Undang Keluarga Islam (Pulau Pinang) 1985;
  • Enakmen Undang-Undang Keluarga Islam (Terengganu) 1985;
  • Enakmen Undang-Undang Keluarga Islam (Negeri Johor) 2003;
  • Enakmen Undang-Undang Keluarga Islam (Kelantan) 2002;
  • Enakmen Undang-Undang Keluarga Islam (Pahang) 2005;
  • Enakmen Undang-Undang Keluarga Islam (Perlis) 2006;
  • Enakmen Undang-Undang Keluarga Islam (Sabah) 2004; dan
  • Ordinan Undang-Undang Keluarga Islam (Sarawak) 2001

3.2       UNDANG-UNDANG HARTA PUSAKA

Pentadbiran pusaka dikendalikan pada peringkat Persekutuan dan di Mahkamah Tinggi Sivil, kerana urusan pembahagian pusaka atau pewarisan berwasiat dan tak berwasiat serta urusan mengeluarkan surat kuasa tadbir diletakkan di bawah Senarai 1 Jadual ke-9, Senarai Persekutuan. Pentadbiran pusaka orang-orang Islam dan bukan Islam dikendalikan sepenuhnya oleh Pegawai Penyelesai Pusaka, Perbadanan Amanah Raya Berhad (Pemegang Amanah Raya) atau Mahkamah Tinggi Awam. Walau bagaimanapun, kadar pembahagian pusaka orang-orang Islam dan penentuan waris-waris sama ada berhak atau tidak, akan diputuskan oleh Mahkamah Syariah menurut undang-undang pusaka Islam (faraid). Mahkamah Syariah mempunyai kuasa mengeluar atau mengesahkan waris-waris yang berhak dan kadar bahagian masing-masing dalam bentuk Sijil Faraid atau Perakuan Ahli Waris. Demikian juga perkara-perkara hukum syarak yang lain seperti menentukan kesahtarafan anak, sah atau tidak akad perkahwinan, harta sepencarian, mengesahkan wasiat, wakaf, hibah, dan sebagainya, adalah di bawah tanggungjawab dan kuasa Mahkamah Syariah. Antara undang-undang yang berkaitan dengan pusaka dan pentadbirannya adalah seperti berikut:-

  • Undang-undang Pusaka Islam (Faraid)

Setakat ini, di Malaysia tidak ada satu bentuk undang-undang faraid yang telah dikanunkan dalam bentuk undang-undang bertulis oleh negeri-negeri seperti yang terdapat di Mesir iaitu Qanun al-Mawarith 1943. Walaubagaimanapun, kaedah pembahagian pusaka secara Islam telah diikuti sepenuhnya oleh Mahkamah Syariah negeri-negeri.

  • Akta Harta Pusaka Kecil (Pembahagian) 1955 (Akta 98)

Akta ini diperkenalkan untuk menyelaras dan menyeragamkan cara-cara pembahagian dan pentadbiran pusaka si mati sama ada beragama Islam atau bukan beragama Islam. Akta ini diguna pakai kepada semua tuntutan harta pusaka seseorang si mati sama ada semuanya mengandungi tanah sahaja atau sebahagiannya mengandungi tanah bersama dengan harta-harta alih yang lain seperti wang tunai, saham, Kumpulan Wang Simpanan Pekerja (KWSP), Amanah Saham Nasional (ASN), Amanah Saham Bumiputera (ASB), Amanah Saham Johor (ASJ), dan sebagainya, tetapi jumlah nilaian harta itu hendaklah tidak melebihi RM 2 juta pada tarikh permohonan dibuat.

(c) Akta Probet dan Pentadbiran 1959 (Akta 97)

Akta ini dilaksanakan terhadap harta pusaka besar (biasa) dan harta pusaka ringkas. Harta pusaka besar ialah harta pusaka yang jumlah nilaiannya lebih daripada RM 2 juta, sama ada terdiri daripada harta alih semuanya atau semuanya harta tak alih atau terdiri daripada campuran harta alih dengan harta tak alih atau harta pusaka yang jumlah nilaiannya kurang daripada RM 2 juta tetapi si mati ada meninggalkan wasiat. Harta pusaka ringkas pula ialah harta pusaka yang jumlah nilaiannya tidak melebihi RM 600,000.00 yang terdiri daripada harta alih sahaja, dan sebagainya. Permohonan pentadbiran harta pusaka besar hendaklah dibuat di Mahkamah Tinggi Sivil, manakala tuntutan harta pusaka ringkas pula boleh dibuat melalui Pegawai Pentadbir Pusaka atau melalui Perbadanan Amanah Raya Berhad.

(d) Enakmen Pentadbiran Agama Islam Negeri-negeri

Enakmen ini mempunyai kuasa untuk memutuskan beberapa perkara yang berkaitan dengan harta seorang Islam terutamanya mengenai harta sepencarian, pusaka, hibah dan wakaf dan kadangkala dalam kes-kes tertentu fatwa Mufti diperlukan bagi menentukan harta pusaka dan orang yang berhak terhadap harta itu.

(e) Akta Tanah (Kawasan-kawasan Penempatan Berkelompok) 1960

(f) Enakmen Rizab Melayu Negeri-negeri

(g) Undang-undang Penama

(h) Customary Tenure Enactment

(i)Peraturan-peraturan Harta Pusaka Kecil (Pembahagian) 1955 dan Pekeliling-pekeliling Berkaitan

3.3       UNDANG-UNDANG JENAYAH ISLAM

Peruntukan mengenai kesalahan jenayah syariah di Malaysia secara umumnya diletakkan di bawah satu enakmen khusus di setiap negeri iaitu enakmen kesalahan jenayah syariah. Sungguhpun demikian, terdapat juga beberapa enakmen lain yang memperuntukkan kesalahan yang boleh dihukum atau mengenakan penalti terhadap pelanggaran peraturan-peraturan yang diletakkan di bawah kuasa undang-undang negeri yang berkaitan dengan agama Islam.(Buang, 2007). Enakmen-enakmen tersebut adalah seperti berikut:-

  • Enakmen Jenayah Syariah;

Kesalahan berkaitan Akidah, kesalahan berhubung dengan kesucian agama dan institusinya, kesalahan berhubung tatasusila (moral /seksual)

  • Enakmen Undang-Undang Keluarga Islam

Kesalahan matrimonial, kesalahan pelbagai

  • Enakmen Kawalan dan Sekatan Pengembangan Agama-agama Bukan Islam

Kesalahan bagi maksud menyebarkan dan mengembangkan agama bukan Islam kepada orang Islam.

3.4       UNDANG-UNDANG ZAKAT

Rang Undang-undang Zakat dan Fitrah Wilayah Persekutuan 1987 (Draf Akta Zakat Wilayah 1987) mengandungi 10 Bahagian dan 3 Jadual. Bahagian 2 Draf Akta menggariskan secara dasar rajah pentadbiran yang diwujudkan bagi tujuan meningkatkan pelaksanaan undang- undang zakat di Wilayah Persekutuan. Majlis Agama Islam Wilayah Persekutuan boleh melantik satu Jawatankuasa Zakat dan Fitrah. Jawatankuasa diberi tugas penting untuk membuat garispanduan tentang dasar untuk menyelia dan mengawal segala urusan, pentadbiran zakat dalam Wilayah Persekutuan. Selain daripada itu, Jawatankuasa juga dikehendaki memberi arahan-arahan am kepada Pengarah Bahagian Zakat dan Fitrah. Tugas utama Bahagian Zakat dan Fitrah adalah untuk melaksanakan:-

  • Pungutan zakat dan fitrah;
  • Pengeluaran penyata zakat;

(c) Pengagihan pendapatan dari zakat dan fitrah mengikut kehendak hukum  syara’;

(d) Membuat cadangan kepada jawatankuasa mengenai pelantikan ‘amil dan perkhidmatan mereka;

(e)   Penyediaan kira-kira pungutan zakat dan belanjawan tahunan; dan

(f)   Bancian tahunan bagi menentukan jumlah umat Islam dalam wilayah.

Dalam menjalankan tugas di bawah akta ini, semua pegawai dikehendaki membawa bersama waran (kad kuasa atau pengenalan) yang dikeluarkan oleh Pengarah Bahagian Zakat dan Fitrah.

  1. USAHA YANG DILAKUKAN DALAM MEMANTAPKAN PENTADBIRAN UNDANG-UNDANG ISLAM DI MALAYSIA

Terdapat pelbagai usaha yang dilakukan oleh kerajaan dalam meletakkan pentadbiran undang-undang Islam di tingkatan yang lebih tinggi berbanding undang-undang sivil. Namun usaha tersebut haruslah selari dengan perubahan masa dalam memahami serta menggunapakai undang-undang yang sedia ada. Dari segi fizikal, kebanyakkan Mahkamah Syariah pada peringkat awalnya tidak mempunyai bagunan yang sesuai dan tidak mempunyai pegawai yang mencukupi. Hakim-hakim di Mahkamah Syariah telah tidak diberi taraf sewajarnya sebagaimana yang diberikan kepada hakim-hakim di Mahkamah Sivil. Kedudukan pentadbiran Mahkamah Syariah yang daif ini telah disedari oleh kerajaan dan masyarakat Islam.

Oleh yang demikian, satu jawatankuasa telah ditubuhkan untuk menimbang kedudukan kuasa dan status Mahkamah Syariah dan hakim-hakimnya. Beberapa cadangan telah dikemukakan bagi memperbaiki kedudukan tersebut. Akhirnya pentadbiran Mahkamah Syariah telah dipisahkan dari pentadbiran Majlis Agama Islam negeri-negeri dan telah disusun semula dengan mempunyai tiga peringkat iaitu Mahkamah Rendah Syariah, Mahkamah Tinggi Syariah dan Mahkamah Rayuan Syariah. Status hakim Mahkamah Syariah pula telah dinaikkan dan bidangkuasa Mahkamah Syariah diperjelaskan semula dalam enakmen yang baru.

Pada amnya kesemua negeri-negeri telahpun menerima cadangan memisahkan Mahkamah Syariah dari Majlis Agama Islam dan menjadikan Mahkamah Syariah di dalam tiga hireraki Mahkamah. Bagi mempertingkatkan pentadbiran Mahkamah Syariah undang-undang bertulis yang lebih lengkap telah meliputi Acara Mal, Acara Jenayah dan Undang-Undang Keterangan. Undang-undang tersebut walaupun berpandukan undang-undang yang digunapakai di Mahkamah Sivil, tetapi ia telah disesuaikan dengan Undang-Undang Islam. Untuk meyakinkan kebolehan Mahkamah Syariah, peranan yang penting dipikul oleh Mahkamah Rayuan Syariah.

Keputusan Mahkamah Rayuan Syariah perlu dilaporkan dalam Jurnal Hukum, Kanun, dan Malayan Law Journal dan ini bukan sahaja dapat memberi panduan dan teguran yang sihat kepada Mahkamah bawahan akan tetapi boleh menunjukkan bahawa keputusan-keputusan Mahkamah Rayuan Syariah boleh mencapai mutu yang tinggi seperti keputusan dan penghakiman Mahkamah Sivil.

Perkara 121 (1A) Perlembagaan Persekutuan pada tahun 1988 dengan Akta Perlembagaan (Pindaan) 1988 (Akta A 704), juga telah dipinda dengan memperuntukkan bahawa Mahkamah Tinggi Sivil dan mahkamah dibawahnya tidak ada bidangkuasa di dalam mana-mana perkara yang termasuk di dalam bidangkuasa Mahkamah Syariah. Pindaan tersebut adalah sebagai satu permulaan dan bukan sebagai kesudahan dalam usaha menaikkan taraf dan kedudukan Mahkamah Syariah. Jawatankuasa Penyelarasan Undang-Undang Syara’ dan Sivil telah ditubuhkan dengan mempunyai dua tugasan utama. Pertama, memperbaiki dan meninggikan pentadbiran undang-undang Islam di Malaysia dan kedua, melihat mana-mana undang-undang bertulis diperingkat Persekutuan dan Negeri yang bertentangan dengan undang-undang Islam.

Usaha seterusnya yang telah kerajaan lihat dan sedari ialah kearah penyusunan semula Mahkamah-Mahkamah Syariah seluruh Malaysia. Sebuah Jawatankuasa Kerja bagi Meneliti Penyelarasan Perkhidmatan Kehakiman dan Mahkamah Syariah seluruh Malaysia serta menwujudan Mahkamah Rayuan Syariah Persekutuan yang dipengerusikan oleh Yang Berbahagia Ketua Setiausaha Negara telah membuat kajian dengan meneliti struktur organisasi Mahkamah Syariah yang sedia ada, kuasa-kuasa setiap mahkamah dan peraturan-peraturan yang terpakai, kuasa Kerajaan Negeri dan Kerajaan Persekutuan berkaitan dengan hal ehwal kehakiman dan perundangan Islam. Meneliti kedudukan perjawatan Mahkamah Syariah yang sedia mengikut klasifikasijawatan serta tahap pencapaian semenjak beberapa tahun kebelakangan. Meneliti bidang tugas Pegawai-Pegawai Syariah, beban tugas, tanggungan Kerajaan Persekutuan dan Negeri dan kemudahan-kemudahan yang dinikmati oleh Pegawai Syariah pada masa ini. Merangka bentuk yang sesuai bagi menjalankan proses mempersekutukan Perkhidmatan Kehakiman di Mahkamah Syariah seluruh negara. Usaha-usaha dan langkah untuk memperbaiki dan mempertingkatkan kedudukan Mahkamah Syariah telah dibuat. Satu skim Perkhidmatan Pegawai Syariah telah diwujudkan pada Februari 1985. Skim ini tela diubah dengan Perlaksanaan Sistem Saraan baru (SSB) berdasarkan Pekeliling Perkhidmatan Bilangan 9 Tahun 1991. Menurut pekeliling ini, Pegawai Syariah diletakkan di bawah klasifikasi Perkhidmatan Perundangan/ Kehakiman, Kumpulan perkhidmatan, Pengurusan dan Profesional. Pegawai Syariah Gred L1 yang menunjukkan kebolehan yang terkemuka mutunya adalah layak dipertimbangkan bagi kenaikan pangkat ke Gred yang lebih tinggi yang kosong. (Insitut Kefahaman Islam Malaysia (IKIM), 2001)

Perlembagaan Persekutuan telah memberikan kuasa kepada Parlimen untuk mennetukan had hukuman yang boleh dijatuhkan oleh Mahkamah Syariah. Undang-undang ini tidak digubal hingga pada tahun 1965 yang memberikan kuasa kepada Mahkamah Syariah untuk menjatuhkan hukuman penjara tidak melebihi enam bulan atau denda tidak melebihi RM 1,000.00 atau kedua-duanya adalah melalui Akta Mahkamah Orang Islam (Bidangkuasa Kenayah) 1965. Sembilan belas tahun kemudian, undang-undang tersebut dipinda pada tahun 1984, pindaan telah dibuat terhadap akta ini dan kuasa baru yang diperuntukkan kepada Mahkamah Syariah ialah penjara dua tahun, sebatan enam kali dan denda RM 5,000.00 yang diperuntukkan melalui Akta Mahkamah Syariah (Bidangkuasa Jenayah) (Pindaan) 1984 (Akta A 612). (Arifin, 2007). Rang Undang-Undang Persendirian berkenaan dengan pindaan kepada Akta Mahkamah Syariah (Bidangkuasa Jenayah) (Pindaan) 1984 yang dibentang oleh Ahli Parlimen Marang pada 2016 juga merupakan satu titik tolak kearah memartabatkan pentadbiran undang-undang Islam di Malaysia. 

  1. CADANGAN

 Masih terdapat banyak lacuna dan perlu dipinda berkenaan dengan petadbiran undang-undang Islam di Malaysia sekiranya kita mahu meletakkan undang-undang Islam setaraf dengan undang-undang dan secara tidak langsung mampu untuk menjadikan undang-undang Islam adalah undang-undang utama di Malaysia sebagaimana yang telah berlaku pada zaman sebelum Tanah Melayu dijajah. Oleh yang demikian cadangan kepada penambahbaikkan adalah perlu dalam setiap lacuna yang terdapat di dalam mana-mana undang-undang.

Antara cadangan adalah berkenaan dengan untuk meningkatkan bidangkuasa Mahkamah Syariah umpanya di dalam perkara probet dan pentadbiran harta pusaka orang-orang Islam yang mana pada ketika ini Mahkamah Syariah hanya berbidangkuasa dalam menentukan pembahagian di dalam faraid sahaja dan bukan berbidangkuasa sepenuhnya dalam memutuskan kes berkaitan probet dan harta pusaka orang Islam. Ini adalah memerlukan pindaan kepada Perlembagaan Persekutuan akan tetapi langkah telah pun diambil untuk mengadakan draf undang-undang wasiat, dan pentadbiran harta pusaka orang Islam. Ia perlu diadakan secara bersama peruntukan atau undang-undang berkenaan dengan zakat dan fitrah, baitulmal dan wakaf.

Di dalam bidangkuasa jenayah syariah pula, adalah perlu bidangkuasa jenayah Mahkamah Syariah ditambah berkenaan dengan hukuman yang dikenakan kepada pesalah jenayah syariah. Setakat hari ini bidangkuasa jenayah syariah yang diberikan melalui Akta Mahkamah Syariah (Bidangkuasa Jenayah) (Pindaan) 1984 hanya memperuntukkan bahawa bidang kuasa sedemikian tidaklah boleh dijalankan berkenaan dengan apa-apa kesalahan yang boleh dihukum penjara selama tempoh melebihi tiga tahun atau denda melebihi lima ribu ringgit atau sebatan melebihi enam kali atau apa-apa gabungan hukuman-hukuman tersebut. Secara logiknya hukuman yang dikenakan ke atas pesalah jenayah syariah amat rendah berbanding Mahkamah Majisteret di peringkat Mahkamah Sivil.

Adalah diharapkan supaya bidangkuasa itu diperluaskan supaya Mahkamah Syariah dibolehkan membicarakan dan menghukum bukan sahaja kes-kes takzir akan tetapi juga kes-kes qisas, diyat dan hudud dan seterusnya mempertingkatkan lagi hukuman tersebut agar setimpal dengan kesalahan-kesalahan yang dilakukan. Jika mahkamah Syariah diberi kuasa menjatuhkan hukuman atau perintah hudud, qisas, dan diyat, pindaan perlu dibuat kepada Kanun Keseksaan, Kanun Acara Jenayah dan juga Akta Undang-undang Sivil mengenai undang-undang tort berhubung dengan pembayaran ganti rugi.

Pindaan juga perlu dibuat kepada undang-undang bertulis yang lain yang digunapakai oleh orang Islam kerana kebanyakkan daripada peruntukkan tersebut adalah bertentangan dengan hukum syara’ seperti Seksyen 112 Akta Keterangan 1950 yang memperuntukkan berkenaan dengan kesahtarafan anak yang mana ialah jelas bertentangan dengan hukum syara’ yang memperuntukkan bahawa jika seorang anak dilahirkan pada masa ibunya berkahwin dengan seorang lelaki, ia hendaklah dianggap anak sah kepada lelaki itu. Pindaan perlu dibuat supaya Seksyen 112 Akta itu tidak dipakai bagi orang-orang Islam. (Institut Kefahaman Islam Malaysia (IKIM), 1997)

Selain dari isu undang-undang, masalah yang berat juga timbul dalam pentadbiran Mahkamah Syariah. Pada masa kini, mahkamah-mahkamah sivil telah diberi perhatian yang sepenuhnya oleh kerajaan Persekutuan oleh kerana mahkamah-mahkamah itu adalah Mahkamah Persekutuan. Jika mahkamah-mahkamah syariah juga dijadikan Mahkamah Persekutuan, mahkamah-mahkamah itu juga dapat diberikan perhatian yang sepenuhnya. Sungguhpun perkara Mahkamah Syariah dan pegawai-pegawainya ada terlibat dengan undang-undang Islam, akan tetapi perkana ini lebih melibatkan pentadbiran dan penguruusan, yang akan dapat diuruskan dengan lebih baik di peringkat Persekutuan. Adalah dicadangkan langkah pertama diambil untuk menubuhkan Mahkamah Syariah Persekutuan dan Pekhidmatan Kehakiman dan Perundangan Syariah di Wilayah-wilayah dan negeri-negeri di mana Yang di-Pertuan Agong menjadi Ketua Agama Islam.

Pada masa kini, rayuan dari Mahkamah Syariah diputuskan oleh Mahkamah Rayuan Syariah di tiap-tiap negeri. Ada baiknya jika diadakan Mahkamah Rayuan Persekutuan atau Mahkamah Syariah Persekutuan yang boleh mendengar rayuan dari tiap-tiap negeri. Supaya tidak menyentuh kedudukan Yang di-Pertuan Agong atau Raja sebagai Ketua Agama Islam, peruntukan boleh diadakan supaya rayuan itu dibuat kepada Yang di-Pertuan Aging atau Raja dan kemudiannya rayuan itu dirujukkan kepada Mahkamah Syariah Persekutuan untuk memberi nasihat kepada Yang di-Pertuan Agong atau Raja yang berkenaan. Mungkin juga anggota Mahkamah Syariah itu boleh dilantik dari tiap-tiap negeri dan diperuntukkan rayuan dari satu negeri hendaklah didengar oleh panel termasuk wakil negeri itu. Dengan cara ini bolehlah diadakan persamaan keputusan diseluruh Malaysia dan mewujudkan duluan kes yang sama. (Institut Kefahaman Islam Malaysia (IKIM), 1997) 

KESIMPULAN

Usaha telah dilakukan pada peringkat persekutuan untuk menyelaras dan menyeragamkan Undang-Undang Islam yang diamalkan di negeri-negeri di Malaysia. Beberapa negeri telah bersetuju pada dasarnya untuk menggubal undang-undang yang seragam. Bagaimanapun masih ada negeri-negeri yang mempunyai sebab-sebab tersendiri untuk menunggu dan melihat sebelum membuat keputusan untuk bersetuju dengan cadangan tersebut. Walau apapun, mewujudkan Undang-Undang Islam yang seragam adalah amat perlu supaya masyarakat Islam di negara ini tidak lagi merasa tidak selesa apabila berhadapan dengan kes-kes yang terpaksa dikemukakan kepada pengadilan di Mahkamah Syariah. Apa yang ingin dilihat ialah penguatkuasaan keputusan oleh Mahkamah Syariah boleh dilakukan bukan sahaja di negeri di mana keputusan itu dibuat tetapi juga di negeri-negeri lain, yang menjadi tempat tinggal pihak-pihak yang terlibat. (Arifin, 2007)

Beban yang dipikul oleh Mahkamah Syariah, hakim dan pegawainya adalah sangat berat. Merekalah yang akan menunjukkan bahawa hukum syara’ bukan sahaja undang-undang yang terbaik dari segi teorinya akan tetapi ia adalah terbaik dari segi perlaksanaan praktiknya. Jika hakim-hakim dan pegawai-pegawai Mahkamah Syariah gagal dalam tugas beliau, bukan sahaja mereka dikecam akan tetapi hukum syara’ itu akan dikatakan tidak baik dan tidak adil. Perhatian perlu diberikan kepada pendidikan dan latihan pegawai kehakiman dan perundangan yang akan terlibat dengan pentadbiran hukum syara’ di Mahkamah Syariah. Mereka perlu diberi latihan dan pengawala ikhtisas sekurang-kurangnya seperti hakim dan pegawai di mahkamah sivil atau lebih baik. Segala usaha hendaklah dibuat untuk meningkatkan pentadbiran hukum syara’ di Mahkamah Syariah supaya hukum syara’ dapat diterima sebagai undang-undang yang adil dan saksama oleh bukan sahaja orang Islam akan tetapi oleh semua orang di Malaysia. (Institut Kefahaman Islam Malaysia (IKIM), 1997)

BIBLIOGRAFI

Monir Yaacob,. (2001). Sistem kehakiman Islam(pp. 51-67). Kuala Lumpur, Malaysia: Institut Kefahaman Islam Malaysia.

Ahmad Hidayat Buang.,. (2007). Undang-undang Islam di Malaysia (p. 202). Kuala Lumpur: Penerbit Universiti Malaya.

Ahmad Ibrahim,. (1997). Pentadbiran undang-undang Islam di Malaysia (pp. 3-317). Kuala Lumpur: Institut Kefahaman Islam Malaysia (IKIM).

Ahmad Ibrahim, & Ahilemah Joned.,. (2007). Sistem undang-undang di Malaysia (pp. 48-67). Kuala Lumpur: Dewan Bahasa dan Pustaka.

Mohamed Suffian,. (1990). Pengenalan sistem undang-undang Malaysia (p. 104). Kuala Lumpur: Dewan Bahasa dan Pustaka, Kementerian Pendidikan Malaysia.

Noor Aziah Mohd Awal.,. (2007). Pengenalan kepada sistem perundangan di Malaysia (pp. 75-81). Kuala Lumpur: International Law Book Services.

Mahamad Arifin.,. (2007). Pentadbiran undang-undang Islam di Malaysia (pp. 1-75). Kuala Lumpur: Dewan Bahasa dan Pustaka.

Perlaksanaan Perundangan Islam di Malaysia: Satu Penilaian. (2009). Jurnal Fiqh, (6), 1-20.

Perluasan Skop Undang-Undang Islam di Malaysia: Aplikasi dan Implikasinya. (2012). Jurnal Syariah20(2), 163-184.